Engels en Amerikaans volkslied: tekst en vertaling
God Save the King (anoniem, voor het eerst gezongen in 1745) en The Star-Spangled Banner (Francis Scott Key, 1814): tekst en vertaling, regel voor regel.
De twee bekendste volksliederen uit de Engelstalige wereld zijn God Save the King van het Verenigd Koninkrijk en The Star-Spangled Banner van de Verenigde Staten.
Het Britse volkslied, dat veel mensen gewoon "het Engelse volkslied" noemen, heeft geen bekende maker: tekst en melodie zijn anoniem. Volgens het koningshuis bestaat er ook geen officiële versie: de woorden berusten op traditie. Het werd voor het eerst in het openbaar gezongen in Londen in 1745, en bij officiële gelegenheden zingt men meestal alleen het eerste couplet. Sinds Charles III op 8 september 2022 koning werd, bij de dood van koningin Elizabeth II, zingt men weer King in plaats van Queen.
De tekst van het Amerikaanse volkslied schreef advocaat en amateurdichter Francis Scott Key in september 1814, nadat hij de beschieting van Fort McHenry in Baltimore had gezien. De melodie komt van een lied dat in Londen erg populair was, To Anacreon in Heaven. Het werd volkslied door een wet van het Congres van 3 maart 1931. Het heeft vier coupletten, maar alleen het eerste wordt nog gezongen.
God Save the King: tekst en vertaling
Dit is de tekst zoals de officiële website van de Britse koninklijke familie die publiceert.
| Engels | Betekenis |
|---|---|
| God save our gracious King! | God behoede onze genadige koning! |
| Long live our noble King! | Lang leve onze edele koning! |
| God save the King! | God behoede de koning! |
| Send him victorious, | Schenk hem de overwinning, |
| Happy and glorious, | geluk en roem, |
| Long to reign over us, | dat hij lang over ons regere, |
| God save the King. | God behoede de koning. |
Zeven korte regels, en elke regel is een wens. Er bestaat een tweede couplet (Thy choicest gifts in store, "Uw kostbaarste gaven"), en in de loop van de tijd kwamen er meer bij, maar die worden zelden gezongen. Is het staatshoofd een vrouw, dan zingt men Queen in plaats van King en her in plaats van him.
Het verhaal van het Britse volkslied
Woorden en melodie gaan misschien terug tot de zeventiende eeuw, maar de huidige vorm stamt uit de achttiende. In september 1745 versloeg troonpretendent prins Charles Edward Stuart het leger van koning George II bij Prestonpans, vlak bij Edinburgh. Toen dat nieuws Londen bereikte, bewerkte de orkestleider van het Theatre Royal in Drury Lane God Save the King om na de voorstelling te spelen. Het was een enorm succes en werd elke avond herhaald.
Andere theaters namen het gebruik al snel over, en zo ontstond de gewoonte om de vorst met dit lied te begroeten wanneer hij een zaal binnenkwam. Begin negentiende eeuw kende iedereen het als het volkslied.
De melodie bleef niet op het eiland. Europese reizigers zagen in de achttiende eeuw hoe handig het was als een land een muzikaal symbool had dat iedereen herkende, en andere landen namen de melodie over. Zo'n 140 componisten, onder wie Beethoven, Haydn en Brahms, gebruikten haar in hun werk.
The Star-Spangled Banner: tekst en vertaling
Dit is de tekst zoals het Smithsonian-museum voor Amerikaanse geschiedenis die publiceert. Hier het eerste van de vier coupletten, het couplet dat gezongen wordt:
| Engels | Betekenis |
|---|---|
| O say can you see, by the dawn’s early light, | Zeg, kun je zien, bij het eerste licht van de dageraad, |
| What so proudly we hail’d at the twilight’s last gleaming, | wat we zo trots begroetten bij het laatste schijnsel van de schemering, |
| Whose broad stripes and bright stars through the perilous fight | waarvan de brede strepen en heldere sterren, tijdens het gevaarlijke gevecht, |
| O’er the ramparts we watch’d were so gallantly streaming? | zo dapper wapperden boven de wallen die we in het oog hielden? |
| And the rocket’s red glare, the bombs bursting in air, | En de rode gloed van de raketten, de bommen die in de lucht ontploften, |
| Gave proof through the night that our flag was still there, | bewezen de hele nacht dat onze vlag er nog was. |
| O say does that star-spangled banner yet wave | Zeg, wappert die met sterren bezaaide vlag nog steeds |
| O’er the land of the free and the home of the brave? | boven het land van de vrijen en het thuis van de dapperen? |
Het couplet begint met een vraag en eindigt met een vraag. Iemand heeft de hele nacht van ver toegekeken hoe een fort beschoten werd, en vraagt bij het eerste licht: staat de vlag er nog?
Het verhaal van het Amerikaanse volkslied
In 1814 waren de Verenigde Staten en Groot-Brittannië met elkaar in oorlog. Francis Scott Key was aan boord gegaan van een Brits schip om te onderhandelen over de vrijlating van een Amerikaanse burger. Toen de aanval begon, werd hij aan boord vastgehouden, en zo zag hij vanaf het schip hoe Fort McHenry vijfentwintig uur lang werd beschoten.
Bij het ochtendgloren van 14 september 1814 wapperde er nog een Amerikaanse vlag boven het fort, en de Britse schepen trokken zich terug uit Baltimore. Key was zo ontroerd dat hij de eerste regels op de achterkant van een brief krabbelde. Terug in Baltimore maakte hij de vier coupletten af. Een drukker bracht het gedicht, waarschijnlijk op 17 september, uit als los vel met de titel Defence of Fort McHenry ("De verdediging van Fort McHenry"), en half oktober stond het al in minstens zeventien andere kranten aan de oostkust.
De vlag die Key zag, bestaat nog. Vlaggenmaakster Mary Pickersgill naaide haar in de zomer van 1813 in ongeveer zeven weken, samen met haar dochter, haar nichten en de dertienjarige Grace Wisher. Ze meet 30 bij 42 voet, ongeveer 9 bij 13 meter, en is sinds 1912 eigendom van het Smithsonian.
Ook de melodie heeft een verhaal. To Anacreon in Heaven werd rond 1775 geschreven door John Stafford Smith voor de Anacreontic Society, een Londense muziekclub voor heren. Het Amerikaanse volkslied heeft zijn melodie dus, net als het Britse, uit Londen. In Amerika was het lied al heel geliefd, en Key had er in 1805 zelf al een ander gedicht op geschreven.
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog werd het lied enorm populair, en in 1889 liet de minister van Marine het spelen bij het hijsen van de vlag in de ochtend. Officieel volkslied werd het pas in 1931: president Herbert Hoover ondertekende de wet op 3 maart.
Woorden om te onthouden
God save the King: God behoede de koning. Let op de vorm: God save, niet God saves. Dit is de oude Engelse aanvoegende wijs, met de betekenis May God save the King. Het Nederlands kent hetzelfde in Leve de koning en Godzijdank. Je hoort hem nog in vaste uitdrukkingen als God bless you en Heaven help us.
long live, long to reign: lang leve, lang regeren. Long live the King! is "Lang leve de koning!", en voor de grap hoor je ook Long live pizza! Let op: reign (regeren) klinkt precies als rain (regen).
gracious: genadig, minzaam, hoffelijk. Een typisch woord uit de taal van het hof. In het dagelijks leven is a gracious host een attente gastheer.
send him victorious: maak hem zegevierend. Het patroon send + persoon + bijvoeglijk naamwoord is nu zeldzaam; tegenwoordig zou je make him victorious zeggen.
thy: uw, jouw. Het Engels had vroeger thou (jij) en thy (jouw). Het tweede couplet richt zich met Thy choicest gifts tot God. Je komt deze vormen nu alleen nog tegen in gebeden en poëzie.
dawn’s early light: het eerste licht van de dageraad. Dawn is de dageraad, at dawn "bij zonsopgang". Handig is ook from dawn till dusk, "van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat".
twilight’s last gleaming: het laatste schijnsel van de schemering, dus de avond ervoor. De dichter zag de vlag 's avonds voor het laatst en vraagt of die er 's ochtends nog is. A gleam of hope is een sprankje hoop.
hail’d, watch’d: hailed (begroetten) en watched (hielden in het oog). In oudere poëzie stond een apostrof op de plek van de stomme e. Hail leeft nu vooral voort in hail a taxi, een taxi aanhouden.
perilous: gevaarlijk. Van peril, gevaar. In gesprekken zeg je dangerous, maar in boeken en het nieuws lees je a perilous journey.
o’er: over, boven. De dichterlijke vorm van één lettergreep, zodat het ritme klopt. Gezongen klinkt het als or.
ramparts: wallen, vestingmuren. Buiten de militaire geschiedenis zie je het woord zelden.
gallantly: dapper, fier. Van gallant, verwant aan het Nederlandse "galant", maar met de betekenis "moedig". A gallant effort hoor je zelfs bij sportcommentaar.
star-spangled banner: de met sterren bezaaide vlag. Spangle is een lovertje, banner een vaandel. Banner ken je waarschijnlijk ook van advertenties op websites.
yet: hier dichterlijk voor "nog steeds", zoals still. In gewone vragen betekent het "al" (Have you eaten yet?), en not yet is "nog niet".
the land of the free and the home of the brave: het land van de vrijen en het thuis van de dapperen. The + bijvoeglijk naamwoord staat voor een groep mensen, zoals the rich (de rijken) of the young (de jongeren).
Verder met Engels
In twee korte teksten zitten al een oude aanvoegende wijs, een overblijfsel van thou en thy en de verkortingen van de poëzie. Voor de woordenschat van het Engels van nu kun je zonder account verder met onze Engelse woordenlijsten met audio. En wil je vooruitkomen door te lezen, dan vind je in Engels leren met boeken de beste boeken per niveau.
Onze app Learn English brengt je van woordenschat en grammatica via teksten op jouw niveau naar klassiekers met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.