Spaans volkslied: waarom het geen tekst heeft
De Marcha Real heeft geen officiële tekst: het decreet van 1997 legt alleen de muziek vast. Waarom, plus het Mexicaanse volkslied regel voor regel.
Zoek je de tekst van het Spaanse volkslied? Een officiële tekst bestaat niet. Het volkslied van Spanje is de Marcha Real, de "Koninklijke Mars", ook wel Marcha Granadera genoemd, de "Grenadiersmars". Het is een militaire mars uit de achttiende eeuw waarvan de componist onbekend is; het oudste bewaarde handschrift dateert uit 1761 en draagt de naam van de musicus Manuel de Espinosa. Tegenwoordig regelt het Koninklijk Besluit 1560/1997 het volkslied, en dat legt alleen de partituur vast. Het is daarmee een van de heel weinige volksliederen ter wereld die wel gespeeld maar nooit gezongen worden.
Wat zingen Spaanstaligen dan? Elk Spaanstalig land in Amerika heeft een volkslied met tekst, en het volkslied dat je als leerder het vaakst tegenkomt, is dat van Mexico. Hieronder lees je eerst waarom het Spaanse volkslied zwijgt, daarna het refrein en het eerste couplet van het Mexicaanse volkslied met de betekenis in het Nederlands, en tot slot de woorden die je eruit kunt meenemen.
Waarom het Spaanse volkslied geen tekst heeft
De Marcha Granadera begon niet als lied, maar als militair signaal. Het wordt in 1749 voor het eerst op schrift genoemd, en in 1761 staat het in een verzameling trommel- en hoornsignalen van de infanterie, het Libro de Ordenanza de los toques militares de la Infantería Española, samengesteld door Manuel de Espinosa. Of Espinosa de melodie zelf schreef of een oudere wijs alleen noteerde en bewerkte, is nog altijd een punt van discussie.
Op 3 september 1770 verklaarde koning Karel III het stuk tot eremars, die klonk bij plechtigheden waar de koning aanwezig was. Langzaam ging iedereen het als volkslied beschouwen. Dat gebeurde niet bij wet, maar door de gewoonte. In 1870 schreef generaal Prim een landelijke wedstrijd uit voor een nieuw volkslied, maar de jury kende geen prijs toe: geen enkele inzending was beter dan de oude mars.
De versie die je vandaag hoort, gaat terug op een bewerking van de componist Bartolomé Pérez Casas, die in 1908 voor militaire kapellen officieel werd. Een decreet van 1942 riep de Marcha Granadera formeel uit tot volkslied. In 1997 kocht de Spaanse staat de rechten op de muziek, en Koninklijk Besluit 1560/1997 van 10 oktober legde de officiële partituur vast: zestien maten in Bes groot, 52 seconden in de volledige en 27 in de korte versie. Het besluit beschrijft de maten, het tempo en wanneer welke versie klinkt. Een tekst staat er niet in, want die is er niet.
In de afgelopen eeuw kreeg de mars een paar keer woorden, en sommige versies werden een tijdlang gezongen, maar geen enkele werd officieel. De laatste poging was in 2008, toen het Spaans Olympisch Comité een wedstrijd voor een tekst uitschreef. De winnende tekst werd binnen een paar dagen ingetrokken, nog voor hij het parlement bereikte, omdat er te weinig steun voor was.
Daarom staan Spaanse voetballers voor de aftrap zwijgend opgesteld terwijl hun tegenstanders meezingen met hun eigen volkslied. Op de tribunes neuriën veel fans de melodie mee op "lo, lo, lo".
De tekst: het Mexicaanse volkslied
Het Himno Nacional Mexicano is het meest gezongen volkslied in het Spaans. De tekst is van Francisco González Bocanegra, de muziek van Jaime Nunó, en het werd in 1854 voor het eerst uitgevoerd. De officiële tekst staat in de Mexicaanse wet over het nationale wapen, de vlag en het volkslied. De officiële versie bestaat uit een refrein en vier coupletten. Wanneer het volkslied de vlag of de president eert, schrijft de wet voor wat er gezongen wordt: het refrein, het eerste couplet en opnieuw het refrein. Dat is de tekst hieronder.
Refrein
| Spaans | Betekenis |
|---|---|
| Mexicanos, al grito de guerra | Mexicanen, bij de oorlogskreet |
| El acero aprestad y el bridón, | maak staal en strijdros gereed, |
| y retiemble en sus centros la tierra | en laat de aarde beven tot in haar kern |
| Al sonoro rugir del cañón. | bij het donderend brullen van het kanon. |
Eerste couplet
| Spaans | Betekenis |
|---|---|
| Ciña ¡oh patria! tus sienes de oliva | Moge, o vaderland, je slapen met olijf omkransen |
| De la paz el arcángel divino, | de goddelijke aartsengel van de vrede, |
| Que en el cielo tu eterno destino | want in de hemel werd je eeuwige lot |
| Por el dedo de Dios se escribió. | door de vinger van God geschreven. |
| Más si osare un extraño enemigo | Maar mocht een vreemde vijand het wagen |
| Profanar con su planta tu suelo, | je grond met zijn voet te ontheiligen, |
| Piensa ¡oh patria querida! que el cielo | bedenk dan, o geliefd vaderland, dat de hemel |
| Un soldado en cada hijo te dio. | je in elke zoon een soldaat gaf. |
Het refrein roept op tot de wapens, het couplet antwoordt met een wens voor vrede. Eerst komt de olijftak, en pas als er een indringer komt, wordt elke zoon soldaat. Na het couplet volgt het refrein nog een keer.
Het verhaal achter het Mexicaanse volkslied
In november 1853 schreef de Mexicaanse regering een wedstrijd uit voor de tekst van een volkslied. Mexico was pas iets meer dan dertig jaar onafhankelijk en had geen lied dat het hele land samen zong. De jonge dichter Francisco González Bocanegra uit San Luis Potosí had geen zin om mee te doen. Volgens een bekend verhaal sloot zijn verloofde hem op in een kamer tot zijn gedicht af was. Zijn tien coupletten wonnen.
Een tweede wedstrijd koos de muziek. Die won Jaime Nunó, een in Spanje geboren componist en kapelmeester die in Mexico woonde. Het meest gezongen volkslied in het Spaans heeft dus een Mexicaanse dichter en een Spaanse componist. Het klonk voor het eerst op de avond van 15 september 1854, de vooravond van de Onafhankelijkheidsdag, in het Gran Teatro de Santa Anna in Mexico-Stad.
Een paar van de oorspronkelijke coupletten prezen de leiders van toen, onder wie Antonio López de Santa Anna en Agustín de Iturbide. In de loop van de tijd verdwenen die coupletten. In 1943 legde president Manuel Ávila Camacho de officiële versie per decreet vast, en de wet van 1984 bevat die nog altijd: een refrein en vier coupletten.
Woorden om te leren
el grito: kreet, schreeuw. Van gritar, schreeuwen. In Mexico is el Grito ook de ceremonie in de nacht van 15 september, waarin de president een klok luidt en ¡Viva México! roept. Let op al grito: a + el smelt altijd samen tot al.
el acero: staal. Hier staat het voor zwaard of bajonet, een beeld waar dichters dol op zijn. In de keuken zie je acero inoxidable, roestvrij staal.
aprestad: maak gereed. Dit is de gebiedende wijs voor vosotros (jullie) van aprestar: de -r van het infinitief wordt een -d (hablad, comed, venid). In Mexico gebruikt niemand vosotros in het dagelijks leven; daar zeggen ze ustedes en preparen. Het volkslied kiest de oude, plechtige vorm.
el bridón: het opgetuigde paard, het strijdros. Een woord voor gedichten. In het dagelijks leven is een paard el caballo, en la brida is het hoofdstel.
retiemble: moge beven. Aanvoegende wijs (subjuntivo) van retemblar, met dezelfde klinkerwissel als temblar: tiemblo, tiemble. Aan het begin van een zin drukt de subjuntivo vaak een wens uit, zoals in ¡Viva México!, leve Mexico.
el rugir: het brullen. Elk infinitief kan met el een zelfstandig naamwoord worden, net als in het Nederlands het brullen: el sonoro rugir del cañón. Zo ook el amanecer, de dageraad.
ciña: moge omkransen. Subjuntivo van ceñir, omgorden, opnieuw een wens. In het dagelijks leven zeg je ceñido van kleding die strak zit.
¡oh patria!: o vaderland. La patria is het vaderland. Het Spaans opent elke uitroep met een omgekeerde ¡ en elke vraag met een ¿, ook midden in een zin, zoals hier.
las sienes: de slapen, enkelvoud la sien. Wie iemands slapen met olijf of laurier omkranst, kroont hem.
se escribió: werd geschreven. Het Spaans maakt een passief vaak met se: aquí se habla español, hier wordt Spaans gesproken.
Más si osare: maar mocht hij wagen. Twee oude vormen in drie woorden. Más betekent hier "maar": dit voegwoord schrijf je tegenwoordig als mas, zonder accent, en in de spreektaal is het vervangen door pero. Osare is de toekomende subjuntivo van osar (wagen), een tijd die bijna verdwenen is. Je vindt hem nog in wetteksten en in een spreekwoord: Adonde fueres, haz lo que vieres, waar je ook gaat, doe wat je daar ziet.
extraño: hier "vreemd" in de zin van buitenlands. Tegenwoordig betekent het woord vooral raar (¡Qué extraño!, wat raar!), en een buitenlander is un extranjero.
la planta: hier de voetzool, la planta del pie. De gewone betekenis is "plant", en ook verdieping: la planta baja is de begane grond.
el suelo: grond, aarde, en ook de vloer. Se me cayó al suelo, het viel op de grond.
Verder met Spaans
Twaalf regels van het Mexicaanse volkslied, en je hebt al een vosotros-gebiedende wijs, drie subjuntivo's, een passief met se en een tijd die bijna niemand meer gebruikt. Bouw erop verder met onze gratis Spaanse woordenlijsten met audio, zonder account. En wil je weten hoeveel werk de taal vraagt, lees dan Is Spaans moeilijk om te leren?
Onze app Learn Spanish brengt je van je eerste woorden via grammatica en teksten op jouw niveau naar Spaanse klassiekers, met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.