İspanya Milli Marşı: Neden Sözü Yok?
İspanya milli marşı Marcha Real'in neden sözü yok? Marşın hikâyesi ve İspanyolca en çok söylenen Meksika marşının sözleri, Türkçe anlamıyla.
İspanya milli marşının sözlerini arıyorsanız kısa cevap şu: marşın resmî bir sözü yok. İspanya'nın marşı Marcha Real, yani "Kraliyet Marşı"dır; eski adıyla Marcha Granadera, "Bombacılar Marşı". 18. yüzyıldan kalma bir askerî marştır, bestecisi bilinmiyor. Bilinen ilk el yazması 1761 tarihlidir ve müzisyen Manuel de Espinosa'nın adıyla anılır. Bugün marşı 1560/1997 sayılı Kraliyet Kararnamesi düzenliyor ve bu kararname yalnızca notaları belirliyor. Yani Marcha Real, dünyada sözsüz çalınan birkaç milli marştan biri.
Peki İspanyolca konuşanlar hangi marşı söylüyor? Latin Amerika'daki her ülkenin sözlü bir marşı var; İspanyolca öğrenenlerin en sık karşılaştığı da Meksika marşı. Bu yazıda önce İspanya marşının neden sessiz olduğunu, ardından Meksika marşının nakaratını ve ilk kıtasını Türkçe anlamıyla, son olarak da bu dizelerden öğrenilecek kelimeleri bulacaksınız.
İspanya milli marşının neden sözü yok?
Marcha Granadera bir şarkı olarak değil, bir askerî işaret olarak doğdu. Adının geçtiği ilk yazılı kayıt 1749 tarihli. 1761'de Manuel de Espinosa'nın hazırladığı, piyadenin boru ve trampet işaretlerini toplayan bir kitapta yer alıyor: Libro de Ordenanza de los toques militares de la Infantería Española. Espinosa'nın ezgiyi kendisinin mi bestelediği, yoksa daha eski bir melodiyi kâğıda geçirip mi düzenlediği bugün hâlâ tartışılıyor.
Kral III. Carlos 3 Eylül 1770'te bu marşı "onur marşı" ilan etti ve kralın bulunduğu törenlerde çalınmaya başlandı. Zamanla halk onu milli marş olarak benimsedi; bunu bir yasa değil, gelenek sağladı. 1870'te General Prim yeni bir marş için ülke çapında yarışma açtı, ama jüri hiçbir eserin eski marştan iyi olmadığına karar verip yarışmayı sonuçsuz bıraktı.
Bugün duyduğunuz düzenleme besteci Bartolomé Pérez Casas'a ait ve 1908'de askerî bandolar için resmîleşti. 1942 tarihli bir kararname Marcha Granadera'yı resmen milli marş ilan etti. 1997'de İspanya devleti eserin haklarını satın aldı ve 10 Ekim 1997 tarihli 1560/1997 sayılı Kraliyet Kararnamesi resmî partisyonu belirledi: si bemol majörde on altı ölçü, tam hâli 52, kısa hâli 27 saniye. Kararnamede ölçüler, tempo ve hangi törende hangi versiyonun çalınacağı yazıyor, ama tek bir söz yok. Çünkü konacak bir söz yok.
Geçen yüzyıl boyunca marşa birkaç kez söz yazıldı, bunların bazıları bir süre söylendi de, ama hiçbiri resmîleşmedi. Son deneme 2008'deydi: İspanya Olimpiyat Komitesi bir söz yarışması düzenledi. Kazanan metin geniş destek bulamayınca, daha parlamentoya gelmeden birkaç gün içinde geri çekildi.
Bu yüzden maçlardan önce rakip takımın oyuncuları marşlarını söylerken İspanyol futbolcular sessizce durur. Tribünde ise birçok taraftar ezgiye "lo, lo, lo" diye mırıldanarak eşlik eder.
Meksika milli marşının sözleri ve Türkçe anlamı
Himno Nacional Mexicano, İspanyolca en çok söylenen marştır. Sözleri Francisco González Bocanegra'nın, müziği Jaime Nunó'nun; ilk kez 1854'te seslendirildi. Resmî metni, Meksika'nın Milli Arma, Bayrak ve Marş Yasası'nda yer alıyor ve bir nakaratla dört kıtadan oluşuyor. Bayrağa ya da cumhurbaşkanına saygı törenlerinde neyin söyleneceğini de aynı yasa belirliyor: nakarat, ilk kıta ve yeniden nakarat. Aşağıda bu bölümü bulacaksınız.
Nakarat
| İspanyolca | Türkçe anlamı |
|---|---|
| Mexicanos, al grito de guerra | Meksikalılar, savaş çığlığıyla |
| El acero aprestad y el bridón, | hazırlayın çeliği ve atı, |
| y retiemble en sus centros la tierra | ve toprak derinliklerinden titresin |
| Al sonoro rugir del cañón. | topun gürleyen kükreyişiyle. |
Birinci kıta
| İspanyolca | Türkçe anlamı |
|---|---|
| Ciña ¡oh patria! tus sienes de oliva | Ey vatan, şakaklarına zeytin dalı taksın |
| De la paz el arcángel divino, | barışın kutsal başmeleği, |
| Que en el cielo tu eterno destino | çünkü gökte senin ebedî yazgını |
| Por el dedo de Dios se escribió. | Tanrı'nın parmağı yazdı. |
| Más si osare un extraño enemigo | Ama bir yabancı düşman cüret eder de |
| Profanar con su planta tu suelo, | ayağıyla toprağını kirletirse, |
| Piensa ¡oh patria querida! que el cielo | bil ki, ey sevgili vatan, gök sana |
| Un soldado en cada hijo te dio. | her evladında bir asker verdi. |
Nakarat silah başına çağırıyor, kıta ise önce barışı diliyor: başta zeytin dalı var, ama bir istilacı gelirse her evlat bir askere dönüşüyor. Kıtadan sonra nakarat bir kez daha söyleniyor.
Meksika marşının hikâyesi
Kasım 1853'te Meksika hükümeti milli marş sözleri için bir yarışma açtı. Ülke bağımsızlığını kazanalı otuz yılı biraz geçmişti ve herkesin birlikte söyleyebileceği bir şarkısı yoktu. San Luis Potosí'li genç şair Francisco González Bocanegra yarışmaya katılmak istemiyordu. Anlatılan meşhur bir hikâyeye göre nişanlısı onu şiirini bitirene kadar bir odaya kilitledi. Sonunda ortaya çıkan on kıtalık şiir yarışmayı kazandı.
Müzik için ikinci bir yarışma açıldı. Kazanan, Meksika'da yaşayan İspanya doğumlu besteci ve bando şefi Jaime Nunó oldu. Yani İspanyolca en çok söylenen marşın şairi Meksikalı, bestecisi ise İspanyol. Marş ilk kez 15 Eylül 1854 gecesi, Bağımsızlık Günü'nün arifesinde, Mexico City'deki Gran Teatro de Santa Anna'da seslendirildi.
Şiirin özgün kıtalarından bazıları dönemin liderlerini, aralarında Antonio López de Santa Anna ve Agustín de Iturbide'yi övüyordu. Siyasi rüzgârlar değiştikçe bu kıtalar marştan çıkarıldı. 1943'te Cumhurbaşkanı Manuel Ávila Camacho resmî versiyonu belirleyen kararnameyi çıkardı; 1984 tarihli yasa da bugün hâlâ aynı metni koruyor: bir nakarat ve dört kıta.
Marştan öğrenilecek kelimeler
el grito: çığlık, haykırış. Gritar "bağırmak" fiilinden. Meksika'da el Grito, 15 Eylül gecesi cumhurbaşkanının çan çalıp ¡Viva México! diye haykırdığı törenin de adı. Al grito'ya dikkat: a ve el yan yana gelince her zaman al olur.
el acero: çelik. Burada kılıç ya da süngü yerine kullanılmış; şiirde sık görülen bir mecaz. Mutfakta ise acero inoxidable, yani paslanmaz çelik olarak karşınıza çıkar.
aprestad: hazırlayın. Aprestar fiilinin vosotros (siz) emir kipi: mastarın sonundaki -r düşer, yerine -d gelir (hablad, comed, venid). Meksikalılar konuşurken vosotros hiç kullanmaz; ustedes der, fiili de ona göre çekerler: preparen. Marş eski ve törensel biçimi seçmiş.
el bridón: dizginli at, savaş atı. Bu kelimeye yalnızca şiirde rastlarsınız. Gündelik kelime el caballo; la brida ise dizgin.
retiemble: titresin. Retemblar fiilinin dilek-şart (subjuntivo) hâli; temblar'daki gibi kök değişiyor: tiemblo, tiemble. Cümle başında subjuntivo çoğu zaman bir dilek bildirir, tıpkı ¡Viva México! (Yaşasın Meksika!) gibi.
el rugir: kükreyiş. İspanyolcada her mastar önüne el alarak isim olabilir: el sonoro rugir del cañón, "topun gür kükreyişi". El amanecer (şafak) da böyle oluşmuştur.
ciña: sarsın, taç gibi çevrelesin. Ceñir fiilinin subjuntivo hâli, yine bir dilek. Gündelik dilde ceñido, dar, vücudu saran giysiler için kullanılır.
¡oh patria!: ey vatan. La patria vatan demek. İspanyolca her ünlemi ters bir ¡ ile, her soruyu ters bir ¿ ile açar, cümlenin ortasında bile, burada olduğu gibi.
las sienes: şakaklar. Tekili la sien. Birinin şakaklarına zeytin ya da defne dalı takmak onu taçlandırmak demektir.
se escribió: yazıldı. İspanyolca edilgen yapıyı çoğu zaman se ile kurar: aquí se habla español, burada İspanyolca konuşulur.
Más si osare: ama eğer cüret ederse. Üç kelimede iki eski biçim. Buradaki Más "ama" anlamında; bu bağlaç bugünkü yazımda vurgusuz mas olarak yazılır ve konuşmada yerini pero'ya bırakmıştır. Osare ise osar (cüret etmek) fiilinin gelecek zaman subjuntivo'su, neredeyse kaybolmuş bir kip. Bugün yasa metinlerinde ve bir atasözünde yaşıyor: Adonde fueres, haz lo que vieres, "nereye gidersen orada gördüğünü yap".
extraño: burada "yabancı". Bugün çoğunlukla "garip, tuhaf" demek (¡Qué extraño!, ne tuhaf!); yabancı biri için un extranjero denir.
la planta: burada ayak tabanı, la planta del pie. Bugünkü yaygın anlamı "bitki"; bir binanın katı da olabilir: la planta baja, zemin kat.
el suelo: toprak, zemin, yer. Se me cayó al suelo, elimden yere düştü.
İspanyolcaya devam
Bu kısa dizelerde bir vosotros emri, üç subjuntivo, se'li bir edilgen yapı ve İspanyolca konuşanların çoğunun hiç kullanmadığı bir kip çıktı karşımıza. Kelime dağarcığınızı genişletmek isterseniz, hesap açmanıza gerek kalmadan seslendirilmiş İspanyolca kelime listelerimize göz atabilirsiniz. Dilin ne kadar emek istediğini merak ediyorsanız İspanyolca öğrenmek zor mu? yazımızı okuyun.
Learn Spanish uygulamamızda ilk kelimelerden dil bilgisine ve seviyeli okumalara, oradan da her satırının altında çevirisi olan İspanyol klasiklerine kadar ilerliyorsunuz. İndirmesi ücretsiz, bazı kitaplar ve ek içerikler için öğrenirken kazanılan elmaslar ya da Premium gerekiyor.