Frans volkslied: tekst en vertaling van de Marseillaise

De Marseillaise, tekst en muziek van Rouget de Lisle (Straatsburg, 1792), sinds 1795 nationaal lied: het gezongen couplet en refrein, regel voor regel.

Frans · · 7 min lezen

Learn FrenchGratis app met audio, quizzen en complete boekenGratis downloaden

Het Franse volkslied is La Marseillaise. Het begint met Allons enfants de la Patrie, "Voorwaarts, kinderen van het vaderland". Tekst en muziek zijn van Claude-Joseph Rouget de Lisle, een jonge genieofficier, die het lied in april 1792 in Straatsburg schreef onder de titel Chant de guerre pour l'Armée du Rhin, "Strijdlied voor het Rijnleger". Op 14 juli 1795 werd het tot nationaal lied verklaard, en artikel 2 van de grondwet van 1958 zegt het in één zin: L'hymne national est « La Marseillaise ». Bij officiële gelegenheden zingt men het eerste couplet en het refrein.

De tekst in het Frans en in het Nederlands

Dit is de tekst zoals het Élysée, de ambtswoning van de Franse president, hem publiceert. De regel met (bis) wordt twee keer gezongen, en na elk couplet volgt het refrein.

Eerste couplet

Frans Betekenis
Allons enfants de la Patrie, Voorwaarts, kinderen van het vaderland,
Le jour de gloire est arrivé ! de dag van glorie is gekomen!
Contre nous de la tyrannie, Tegen ons heeft de tirannie
L'étendard sanglant est levé, (bis) haar bloedige vaandel geheven.
Entendez-vous dans les campagnes Horen jullie op het platteland
Mugir ces féroces soldats ? die woeste soldaten brullen?
Ils viennent jusque dans vos bras Ze komen tot in jullie armen
Égorger vos fils, vos compagnes ! om jullie zonen, jullie vrouwen de keel door te snijden!

Refrein

Frans Betekenis
Aux armes, citoyens, Te wapen, burgers,
Formez vos bataillons, vorm jullie bataljons,
Marchons, marchons ! laten we marcheren, marcheren!
Qu'un sang impur Moge onrein bloed
Abreuve nos sillons ! onze voren drenken!

Het hele lied telt zeven coupletten. De eerste zes zijn van Rouget de Lisle; het zevende, het kindercouplet (Nous entrerons dans la carrière, "Wij zullen de weg betreden"), kwam er in 1792 bij, en wie het schreef is nog altijd onbekend. In het zesde couplet staat een regel die veel Fransen uit hun hoofd kennen: Liberté, Liberté chérie, "Vrijheid, geliefde vrijheid". Bij plechtigheden zingt men toch alleen het eerste couplet en het refrein.

Wat betekent "qu'un sang impur"?

De laatste regel van het refrein verrast veel leerlingen: "moge onrein bloed onze voren drenken". Om die te begrijpen moet je terug naar het voorjaar van 1792. Frankrijk zat midden in zijn revolutie en had net Oostenrijk de oorlog verklaard; buitenlandse legers rukten op naar het land. Het eerste couplet gaat over hen: soldaten die "tot in jullie armen" komen om zonen en vrouwen te doden.

In het lied is het onreine bloed het bloed van die indringers. De regel is een strijdkreet: we vechten op onze eigen grond, en niet ons bloed maar dat van de vijand moet onze akkers drenken. Het is de taal van een strijdlied, en dat was het ook: in één nacht geschreven voor een leger dat op het punt stond te vertrekken. In Frankrijk wordt de hardheid van de woorden soms besproken, maar de tekst is nooit veranderd.

Het verhaal achter het volkslied

Rouget de Lisle werd in 1760 geboren in Lons-le-Saunier, in de Jura, en was kapitein bij de genie. In het voorjaar van 1792 was hij gelegerd in Straatsburg, aan de Rijn, vlak bij het Oostenrijkse front.

Schilderij van Rouget de Lisle die staand zingt in een salon, met luisteraars rond een klavecimbel
Rouget de Lisle zingt de Marseillaise voor het eerst, zoals Isidore Pils het zich in 1849 voorstelde. Isidore Pils, 1849. Publiek domein.

Frankrijk had net de Oostenrijkse keizer de oorlog verklaard. In de nacht van 25 op 26 april 1792 componeerde Rouget de Lisle in het huis van de burgemeester van Straatsburg, Dietrich, zijn Chant de guerre pour l'Armée du Rhin. Het lied ging eerst in de Elzas rond, met de hand overgeschreven en gedrukt, en al snel brachten ook Parijse uitgevers het uit.

De naam kwam diezelfde zomer. Vrijwilligers uit Marseille, de fédérés, namen het lied mee naar Parijs en zongen het bij de opstand tegen de Tuilerieën op 10 augustus 1792. De Parijzenaars noemden het het lied van de Marseillanen, en die naam bleef. Op 14 juli 1795 werd het tot nationaal lied verklaard.

Daarna kende het lied wisselende tijden. Onder het keizerrijk van Napoleon en tijdens de Restauratie was de Marseillaise verboden. Met de revolutie van 1830 kwam ze terug, en Hector Berlioz schreef een orkestversie die hij aan Rouget de Lisle opdroeg. De Derde Republiek maakte haar in 1879 tot volkslied, en in 1887 legde het ministerie van Oorlog een officiële versie vast, omdat elk orkest het anders speelde.

Rouget de Lisle zelf had nooit meer zo'n succes en leidde na de Revolutie een teruggetrokken leven. Op 14 juli 1915, midden in de Eerste Wereldoorlog, werd zijn stoffelijk overschot overgebracht naar de Invalides in Parijs. De grondwetten van 1946 en 1958 noemen de Marseillaise allebei in artikel 2 als volkslied.

Woorden om te leren

la patrie: het vaderland. Vrouwelijk, la patrie, ook al komt het van het Latijnse pater (vader). Daar komt ook le patriote vandaan.

allons, marchons: laten we gaan, laten we marcheren. Dit is de gebiedende wijs voor nous: de tegenwoordige tijd zonder voornaamwoord. Allons-y ! (Kom op, we gaan!) hoor je elke dag. In het volkslied wordt allons aan enfants gebonden, je zingt dus allon-z-enfants.

le jour de gloire est arrivé: de dag van glorie is gekomen. Arriver vormt de voltooide tijd met être, net als "aankomen" met "zijn", en het voltooid deelwoord past zich aan het onderwerp aan: la nuit est arrivée. Heel gewoon in het dagelijks leven: Le colis est arrivé (Het pakketje is er).

l'étendard sanglant: het bloedige vaandel. Sanglant komt van le sang (bloed). Kijk naar de woordvolgorde: Contre nous de la tyrannie / L'étendard sanglant est levé. In gewoon proza zeg je L'étendard sanglant de la tyrannie est levé contre nous. De la tyrannie losmaken van zijn zelfstandig naamwoord is een oude dichterlijke volgorde.

entendez-vous ?: horen jullie? Een vraag met inversie, eerst het werkwoord en dan het voornaamwoord, met een streepje ertussen. In de spreektaal zeg je nu meestal Vous entendez ? of Est-ce que vous entendez ?

les campagnes: het platteland, de velden rond de dorpen. Een valse vriend: la campagne is in de eerste plaats "het platteland" (J'habite à la campagne, Ik woon op het platteland) en alleen in bepaalde zinnen "campagne".

mugir: loeien, het geluid van koeien, en ook van wind en zee. Dat de soldaten mugissent maakt ze tot wilde beesten. Een regelmatig werkwoord op -ir: ils mugissent.

égorger: de keel doorsnijden. Gevormd uit la gorge (de keel). J'ai mal à la gorge (Ik heb keelpijn) gebruikt dezelfde stam op een veel onschuldigere manier.

vos compagnes: jullie vrouwen, jullie gezellinnen. Une compagne is de vrouwelijke vorm van un compagnon, en betekent nu vaak partner: mon compagnon, ma compagne.

aux armes, citoyens: te wapen, burgers. Aux is à + les, zoals in aux États-Unis. Citoyen (vrouwelijk citoyenne) was de aanspreekvorm van de Revolutie in plaats van monsieur en madame.

former: vormen, hier soldaten in bataljons opstellen. Un bataillon is een eenheid van een paar honderd soldaten. Tegenwoordig betekent former ook "opleiden": une formation is een opleiding of cursus.

qu'un sang impur abreuve: moge onrein bloed drenken. Que + subjonctif drukt een wens of bevel uit over iemand anders, een soort gebiedende wijs voor de derde persoon: Qu'il entre ! (Laat hem binnenkomen!). Bij de meeste werkwoorden op -er ziet de subjonctif er hetzelfde uit als de tegenwoordige tijd (abreuve), dus het is de que die de wens verraadt. Zonder que leeft dezelfde wijs voort in Vive la France !

abreuver, les sillons: (vee) drenken, de voren. Abreuver is wat een boer met zijn dieren doet; un abreuvoir is een drinkbak. Un sillon is de voor die de ploeg trekt, en ook de groef van een grammofoonplaat.

Verder met Frans

De twee korte delen van het volkslied bevatten al een gebiedende wijs, een voltooide tijd met être, een vraag met inversie en een subjonctif. Om daarop voort te bouwen heb je onze gratis Franse woordenlijsten met audio, zonder account. En wil je weten hoeveel werk de taal voor jou is, lees dan Is Frans moeilijk?

Onze app Learn French brengt je van je eerste woorden via grammatica en teksten op jouw niveau naar Flaubert en Maupassant, met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.