Madame Bovary van Flaubert: samenvatting, personages en betekenis

Emma trouwt met een saaie plattelandsdokter, zoekt de liefde uit haar romans bij twee minnaars, raakt diep in de schulden en vergiftigt zich met arsenicum.

Frans · · 9 min lezen

Learn FrenchGratis app met audio, quizzen en complete boekenGratis downloaden

Madame Bovary is de eerste roman die Gustave Flaubert publiceerde: als feuilleton in de Revue de Paris in 1856, als boek in 1857. Emma Rouault, boerendochter en opgegroeid met liefdesromans, trouwt met Charles Bovary, een goedhartige en stomvervelende dorpsdokter in Normandië. Het huwelijk lijkt in niets op haar boeken. De hartstocht zoekt ze bij twee minnaars, het leven dat ze zich voorstelt koopt ze op de pof, en aan allebei gaat ze kapot.

Flaubert werkte er bijna vijf jaar aan en gaf het de ondertitel Mœurs de province, zeden uit de provincie. In 1857 moest hij voor de rechter komen wegens aantasting van de openbare zeden, en hij werd vrijgesproken.

De eerste bladzijde is al vreemd. Het boek begint met een "wij": de vertellers zijn de klasgenoten van Charles, die de nieuwe jongen binnen zien komen.

Nous étions à l'étude, quand le proviseur entra, suivi d'un nouveau habillé en bourgeois et d'un garçon de classe qui portait un grand pupitre.

We zaten in de studiezaal toen de rector binnenkwam, gevolgd door een nieuwe in burgerkleren en een conciërge die een grote lessenaar droeg.

De jongen is zo zenuwachtig dat hij zijn naam als één woord uitspreekt, Charbovari, en de klas ligt dubbel. Een paar bladzijden later geeft dat "wij" toe dat niemand zich nog iets van hem herinnert, en het verdwijnt voorgoed uit het boek.

De personages

Emma Bovary is mooi, slim en verveelt zich dood. Op de kloosterschool las ze liefdesromans en droomde ze van kastelen, minstrelen en grote liefdes. Getrouwd wacht ze tot die gevoelens komen:

Et Emma cherchait à savoir ce que l'on entendait au juste dans la vie par les mots de félicité, de passion et d'ivresse, qui lui avaient paru si beaux dans les livres.

En Emma probeerde te begrijpen wat men in het leven nu precies verstond onder de woorden geluk, hartstocht en roes, die haar in de boeken zo mooi hadden geleken.

Charles Bovary is officier de santé, een tweederangs arts zonder volledige artsentitel. Hij aanbidt Emma en begrijpt haar nooit. Flaubert is genadeloos over zijn gesprekken: La conversation de Charles était plate comme un trottoir de rue (Charles' conversatie was zo vlak als een stoep). Laat in het boek vraagt hij haar:

«N'étais-tu pas heureuse? Est-ce ma faute? J'ai fait tout ce que j'ai pu, pourtant!»

"Was je dan niet gelukkig? Is het mijn schuld? Ik heb toch alles gedaan wat ik kon!"

Rodolphe Boulanger is vierendertig, heeft een kasteeltje in de buurt en veel ervaring met vrouwen. De eerste keer dat hij Emma ziet, schat hij haar in als een aankoop:

Pauvre petite femme! Ça bâille après l'amour, comme une carpe après l'eau, sur une table de cuisine.

Arm vrouwtje! Ze hapt naar liefde zoals een karper op het aanrecht naar water hapt.

Léon Dupuis is klerk bij een notaris in Yonville, verlegen, romantisch en dol op poëzie. Op de avond dat ze elkaar leren kennen, ontdekken hij en Emma dat ze van dezelfde clichés houden:

«Oh! j'adore la mer», dit M. Léon.

"O, ik ben dol op de zee!" zei meneer Léon.

Meneer Homais, de apotheker, is in Yonville de stem van de vooruitgang: hij leest de krant, schrijft voor de Fanal van Rouen, wantrouwt pastoors en bewondert vooral zichzelf. Zijn geloofsbelijdenis:

Mon Dieu, à moi, c'est le Dieu de Socrate, de Franklin, de Voltaire et de Béranger!

Mijn God is de God van Socrates, van Franklin, van Voltaire en van Béranger!

Lheureux (in onze editie L'Heureux gespeld) is de stoffenhandelaar. Hij brengt Emma sjaals en pantoffels, vraagt nooit om geld en laat haar wissels tekenen. Als ze hem eindelijk echt nodig heeft, denkt hij:

«Ah! je te tiens», pensa L'Heureux.

"Ha, nu heb ik je", dacht Lheureux.

Berthe is Emma's dochter. Zelfs haar naam komt uit Emma's dromen: op een bal hoorde ze een markiezin een jonge vrouw Berthe noemen, en dès lors ce nom-là fut choisi (vanaf dat moment stond die naam vast).

Justin is de jonge hulp van Homais, l'élève en pharmacie, die altijd rond het huis van de Bovary's hangt omdat hij Emma stilletjes aanbidt. Hippolyte is de stalknecht van de herberg, met een horrelvoet. Hij wordt de patiënt van Charles, en als de operatie misgaat, smeekt hij:

«Quand est-ce que je serai guéri? Ah! sauvez-moi!...»

"Wanneer word ik beter? Ach, red me!..."

Samenvatting, deel voor deel

Eerste deel: Tostes (hoofdstuk 1 tot 9)

Charles worstelt zich door zijn medicijnenstudie en trouwt, onder druk van zijn moeder, met een rijke weduwe die veel ouder is dan hij. Als hij het gebroken been van een boer moet zetten, leert hij diens dochter Emma kennen. Zijn eerste vrouw sterft en hij trouwt met Emma. Ze gaan in Tostes wonen. Charles is volmaakt gelukkig, Emma niet. In de tuin vraagt ze zich af: Pourquoi, mon Dieu! me suis-je mariée? (Waarom, mijn God, ben ik getrouwd?)

Dan nodigt een markies hen uit op een bal in zijn kasteel, La Vaubyessard. Emma danst, ziet zijde, sorbets en echte aristocraten, en komt thuis, voorgoed bedorven voor het gewone leven. Ze wacht op een tweede uitnodiging die nooit komt en wordt ziek van verveling. Voor haar gezondheid verhuist Charles naar een groter dorp. Als ze Tostes verlaten, is Emma zwanger.

Tweede deel: Yonville (hoofdstuk 1 tot 15)

Yonville-l'Abbaye is een grauw marktstadje bij Rouen. In de herberg leert Emma Homais en Léon kennen. Berthe wordt geboren; Emma wilde een zoon en valt flauw. Zij en Léon worden verliefd zonder het ooit te zeggen, en hij vertrekt naar Parijs.

Dan komt Rodolphe langs met een knecht die zich wil laten aderlaten, en hij besluit Emma te verleiden. Dat doet hij tijdens de landbouwtentoonstelling, terwijl op het podium prijzen worden uitgereikt. Flaubert knipt de twee stemmen door elkaar:

«Cent fois même j'ai voulu partir, et je vous ai suivie, je suis resté.»

«Fumiers.»

"Honderd keer heb ik willen vertrekken, en ik ben u gevolgd, ik ben gebleven."

"Mest."

Tijdens een rit te paard door het bos geeft ze toe. Thuis herhaalt ze bij zichzelf: J'ai un amant! un amant! (Ik heb een minnaar! Een minnaar!)

Homais haalt Charles over om Hippolytes horrelvoet met een nieuwe methode te opereren. Het mislukt, er komt koudvuur bij en een beroemde chirurg moet het been afzetten. Emma's minachting voor haar man is nu compleet. Ze smeekt Rodolphe om met haar en Berthe te vluchten. Hij zegt ja, en stuurt haar dan een afscheidsbrief, verstopt in een mand abrikozen. Emma ligt weken ziek, wordt vroom en knapt weer op. Om haar op te vrolijken neemt Charles haar mee naar de opera in Rouen, Lucie de Lammermoor. In de schouwburg komen ze Léon tegen.

Derde deel: Rouen (hoofdstuk 1 tot 11)

Léon, terug uit Parijs en een stuk brutaler, stapt met Emma in een huurrijtuig met de gordijntjes dicht. Urenlang rijdt het door Rouen, en de burgers kijken met grote ogen naar een koets plus close qu'un tombeau et ballottée comme un navire (meer gesloten dan een graf en heen en weer geslingerd als een schip). Elke donderdag gaat Emma voor haar "pianoles" naar Rouen en ziet ze Léon in een hotel aan de haven.

Lheureux leent, verlengt wissels en zorgt dat Emma volmacht krijgt over de erfenis van Charles. Ook de verhouding wordt sleets: Emma retrouvait dans l'adultère toutes les platitudes du mariage (Emma vond in het overspel alle banaliteiten van het huwelijk terug).

Spoilerwaarschuwing: de rest van de samenvatting verklapt het einde.

Er komt een dwangbevel: achtduizend frank binnen vierentwintig uur, anders wordt er beslag gelegd op de meubels. Emma rent naar Léon, naar de notaris en ten slotte naar Rodolphe, die zegt dat hij het geld niet heeft. Ze gaat naar de apotheek, laat Justin de voorraadkamer openmaken en eet arsenicum uit een blauwe pot. Ze sterft langzaam en vreselijk. Aan het eind zingt onder het raam een blinde bedelaar die ze vaak op de weg zag, en ze lacht:

«L'aveugle!» s'écria-t-elle.

"De blinde!" riep ze.

Charles vindt de brieven van beide minnaars. Hij komt Rodolphe tegen en vergeeft hem met de enige grote zin die hij ooit heeft gezegd: C'est la faute de la fatalité! (Het noodlot is schuld!) Kort daarna vindt Berthe hem dood op een bank in de tuin. Het meisje moet werken in een katoenspinnerij. En Homais, zo meldt de laatste regel, vient de recevoir la croix d'honneur (heeft net het kruis van het Legioen van Eer gekregen).

Wat Madame Bovary betekent

Bovarysme

Emma heeft uit boeken geleerd hoe het leven zou moeten voelen, en het echte leven kan dat nooit waarmaken. Daar kwam zelfs een woord voor: bovarysme, de neiging om jezelf voor te stellen als iemand die je niet bent. Flaubert drijft de spot met haar clichés, maar geeft haar ook de mooiste zinnen van het boek. De beroemde zin over taal staat midden in haar verhouding met Rodolphe:

la parole humaine est comme un chaudron fêlé où nous battons des mélodies à faire danser les ours, quand on voudrait attendrir les étoiles.

de menselijke taal is als een gebarsten ketel waarop we deuntjes slaan waar beren op dansen, terwijl we de sterren zouden willen ontroeren.

Romantiek tegenover de provincie

Yonville is Emma's gevangenis, maar de roman kiest niet zomaar haar kant. Het dorp zit vol kleine ijdelheden: de wetenschap van Homais, de onverschilligheid van de pastoor, de toespraken op de tentoonstelling. Niemand ziet de ander echt, Emma ook niet.

Geld

De echte schurk is een winkelier. Emma's dromen kosten geld: gordijnen, een rijzweep voor Rodolphe, hotelkamers. Lheureux maakt van haar romantiek wissels, en niet de minnaars maar de wissels worden haar fataal. Het einde is pure ironie: de dromers gaan ten onder, Homais krijgt een lintje.

Waarom het een goed boek is voor wie Frans leert

Eerlijk is eerlijk: het is lang en literair. Zo'n 111.000 woorden in onze editie, drie delen en 35 hoofdstukken, dus een boek voor B2 en hoger. Met een hoofdstuk per dag ben je in ongeveer vijf weken klaar. Het goede nieuws: in ons artikel over Frans leren met boeken had het begin van dit boek de kortste zinnen van onze Franse klassiekers op Le Grand Meaulnes na.

Een school van de imparfait. Flaubert vertelt hele jaren in de imparfait, de tijd van gewoontes en herhaling. Zo zagen de ochtenden van Charles in Tostes eruit: Charles, à cheval, lui envoyait un baiser; elle répondait par un signe, elle refermait la fenêtre; il partait (Charles wierp haar te paard een kus toe; zij zwaaide terug, deed het raam dicht; hij reed weg). In het Nederlands is dat gewoon verleden tijd; in het Frans hoor je bij elk werkwoord: zo ging het elke dag. Daar maakt Flaubert het ritme van de verveling van.

Het schoolvoorbeeld van de vrije indirecte rede. Flaubert kruipt in Emma's hoofd zonder "dacht ze" te schrijven, en haar uitroepen worden vertelling. Als Léon weg is: il était parti, le seul charme de sa vie, le seul espoir possible d'une félicité! (hij was weg, de enige bekoring van haar leven, de enige mogelijke hoop op geluk!). Leren horen wiens stem een zin heeft, dat is wat dit boek je echt leert.

Het is precies. Flaubert jaagde op le mot juste, het enige juiste woord. Je leert de namen van dingen: stoffen, meubels, gerechten, medicijnen, de hele tastbare wereld van het negentiende-eeuwse Frankrijk.

Lees het in het Frans

Je kunt het begin van Madame Bovary gratis op onze site lezen, in het Frans met een vertaling onder elke regel. Je hebt geen app of account nodig.

Madame Bovary is de roman die veranderde hoe romans geschreven worden, en hem lezen in Flauberts eigen zinnen is iets heel anders dan welke vertaling ook. Onze app Learn French heeft Madame Bovary en nog vijf Franse klassiekers volledig, met een vertaling onder elke regel, en daarnaast de woordenschat en grammatica die je erheen brengen. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.