Italiaans volkslied: tekst, vertaling en geschiedenis

Il Canto degli Italiani (Fratelli d'Italia): tekst van Goffredo Mameli, muziek van Michele Novaro, 1847. Het gezongen couplet en refrein, regel voor regel.

Italiaans · · 7 min lezen

Learn ItalianGratis app met audio, quizzen en complete boekenGratis downloaden

Het Italiaanse volkslied heet Il Canto degli Italiani, "Het lied van de Italianen". In Italië noemt bijna iedereen het naar de eerste woorden, Fratelli d'Italia ("Broeders van Italië"), of gewoon l'Inno di Mameli, het lied van Mameli. Goffredo Mameli, een twintigjarige student uit Genua, schreef de tekst in 1847, en zijn stadgenoot Michele Novaro zette hem datzelfde jaar op muziek. De jonge republiek nam het op 12 oktober 1946 voorlopig aan als volkslied, en sinds een wet van 4 december 2017 is het officieel. Gezongen worden het eerste couplet en het refrein.

De tekst in het Italiaans en in het Nederlands

Dit is de officiële tekst zoals de Italiaanse regering hem publiceert. Bij staatsplechtigheden wordt het eerste couplet twee keer gezongen en daarna twee keer het refrein.

Italiaans Betekenis
Fratelli d’Italia, l’Italia s’è desta; Broeders van Italië, Italië is ontwaakt;
dell’elmo di Scipio s’è cinta la testa. het heeft de helm van Scipio opgezet.
Dov’è la vittoria? Le porga la chioma Waar is de Overwinning? Laat zij haar haren aan Italië aanbieden,
ché schiava di Roma Iddio la creò. want God schiep haar als slavin van Rome.
Italiaans Betekenis
Stringiamci a coorte! Laten we ons aaneensluiten als een cohort!
Siam pronti alla morte; We zijn bereid te sterven;
Siam pronti alla morte; We zijn bereid te sterven;
Italia chiamò. Italië heeft geroepen.
Het eerste couplet van Il Canto degli Italiani in het handschrift van Goffredo Mameli
Het eerste couplet in Mameli's eigen handschrift, 1847. Istituto Mazziniano, Genua. Publiek domein.

Het hele couplet kijkt naar het oude Rome. Scipio is Scipio Africanus, de veldheer die Hannibal versloeg; het ontwaakte Italië zet zijn helm op. De Overwinning, de gevleugelde godin van de Romeinen, werd geschapen om Rome te dienen, dus moet ze nu komen en buigen voor Italië, de erfgenaam van Rome. Het refrein richt zich tot de zangers zelf: een cohort was een eenheid van het Romeinse legioen, en ze beloven net zo hecht samen te staan.

En dat "Sì!" aan het eind?

Veel mensen sluiten het refrein af met een luid Sì! ("Ja!"). Dat woord staat niet in Mameli's tekst. Een presidentieel decreet van 14 maart 2025 legt vast hoe het volkslied klinkt bij plechtigheden waar de president of een militair vaandel bij is, en op nationale feestdagen: zonder inleiding, twee keer het eerste couplet en twee keer het refrein, volgens Mameli's tekst en Novaro's oorspronkelijke partituur. Daar valt het Sì weg. Bij sportevenementen en andere openbare gelegenheden laat het decreet meer vrijheid, tot en met de volledige tekst.

Het hele gedicht telt vijf coupletten, elk gevolgd door hetzelfde refrein. De andere vier gaan over Italianen die eeuwenlang verdeeld en bespot waren, over eenheid en liefde, over beroemde momenten waarop ze opstonden tegen buitenlandse heersers, en eindigen met de Oostenrijkse adelaar die zijn veren kwijt is.

Het verhaal achter het volkslied

In 1847 bestond Italië nog niet als staat. Het schiereiland was verdeeld tussen het koninkrijk Sardinië, de Kerkelijke Staat, het koninkrijk der Beide Siciliën en een aantal hertogdommen, en Oostenrijk heerste over Lombardije en Venetië. Mameli, een vurig aanhanger van Giuseppe Mazzini, vat het samen in één regel van het tweede couplet: perché non siam popolo, perché siam divisi, "omdat we geen volk zijn, omdat we verdeeld zijn". Volgens de protocoldienst van de regering schreef hij het gedicht op 10 september 1847.

Hij stuurde de tekst naar Turijn, waar Novaro, ook uit Genua, als tenor en koordirigent bij de theaters werkte. Novaro zette hem op 24 november 1847 op muziek. Voor het eerst klonk het lied in het openbaar op 10 december 1847 in Genua, voor het heiligdom Nostra Signora di Loreto in de wijk Oregina, bij een herdenking van de opstand van de stad tegen de Habsburgse bezetters. De politie verbood het al snel, maar na de opstanden van 1848 speelden en zongen militaire kapellen en soldaten op weg naar de oorlog in Lombardije het, en het werd al gauw het geliefdste lied van het Risorgimento, de Italiaanse eenwordingsbeweging. Novaro, een bescheiden man, heeft aan zijn beroemdste werk nooit iets verdiend.

Mameli leefde naar wat hij schreef. In maart 1848 leidde hij 300 vrijwilligers naar Milaan om tegen de Oostenrijkers te vechten, en in 1849 verdedigde hij samen met Giuseppe Garibaldi de Romeinse Republiek tegen het Franse leger. Op 3 juni raakte hij gewond aan zijn linkerbeen, dat geamputeerd moest worden. Hij stierf op 6 juli 1849 aan een wondinfectie, pas 21 jaar oud. Hij ligt begraven in het Mausoleo Ossario op de Gianicolo in Rome.

Potloodportret van de jonge Goffredo Mameli
Goffredo Mameli, getekend in het jaar van zijn dood. Roberto Bompiani, 1849. Publiek domein.

Toen Italië in 1861 werd verenigd, koos het nieuwe koninkrijk de Marcia Reale, de koninklijke mars, als volkslied. Het lied van Mameli, met zijn republikeinse geest, bleef toch populair. In 1862 koos Giuseppe Verdi het om Italië te vertegenwoordigen in een werk dat hij schreef voor de wereldtentoonstelling in Londen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Italië een republiek. Op 12 oktober 1946 besloot de ministerraad onder leiding van Alcide De Gasperi dat de strijdkrachten op 4 november de eed op de republiek zouden afleggen en dat het lied van Mameli provvisoriamente, voorlopig, het volkslied zou zijn. Dat "voorlopig" duurde 71 jaar. Pas wet nr. 181 van 4 december 2017 erkende Mameli's tekst en Novaro's oorspronkelijke partituur als volkslied van de republiek.

Woorden om te leren

i fratelli: broers. In het meervoud betekent het ook "broers en zussen": Ho due fratelli kunnen twee broers zijn, of een broer en een zus. Een zus is una sorella.

s'è desta: is ontwaakt. S'è is si è met een weggevallen klinker, en desta is een literair bijvoeglijk naamwoord voor "wakker". In het dagelijks leven zeg je L'Italia si è svegliata, van svegliarsi, het werkwoord van elke ochtend: Mi sveglio alle sette (Ik word om zeven uur wakker).

l'elmo: de helm. Scipio is een dichterlijke verkorting van Scipione: dichters knippen graag de laatste klinker of lettergreep weg voor het ritme.

s'è cinta la testa: heeft het hoofd (met de helm) omgord. Het werkwoord is cingere, omringen. De familie leeft nog: la cintura is de riem of gordel, en in de auto hoor je Allacciate le cinture (Doe je gordel om).

la vittoria: de overwinning. Je ziet het in elke sportkop. In het volkslied is het de godin, en daarom heeft ze lange haren.

le porga: laat zij haar aanreiken. Porgere betekent aanreiken, aanbieden; le is "aan haar", aan Italië dus. Het werkwoord leeft voort in beleefde formules als porgere le scuse (excuses aanbieden) en in de groet onder formele brieven.

la chioma: het (lange) haar, de haardos. Een dichterlijk woord; in het dagelijks leven zeg je i capelli, altijd meervoud.

ché: want. Een korte, literaire vorm van perché, met accent. Tegenwoordig schrijf je perché of poiché.

schiava di Roma: slavin van Rome. Schiavo heeft een beroemde afstammeling: de Venetiaanse groet s'ciavo, "(ik ben) uw dienaar", werd ciao.

Iddio la creò: God schiep haar. Iddio is een oude, nadrukkelijke vorm van Dio. Creò staat in de passato remoto, de verteltijd van sprookjes en geschiedenisboeken, net als chiamò in het refrein. In gesprekken hoor je meestal ha creato, ha chiamato.

stringiamci a coorte: laten we ons aaneensluiten in een cohort. Stringiamci is stringiamoci (laten we dicht bij elkaar gaan staan) met een lettergreep minder; de officiële tekst schrijft het in het vierde couplet één keer voluit. Het voornaamwoord ci plakt aan de gebiedende wijs. Stringere is knijpen, aandrukken: stringere la mano is iemand de hand schudden.

siam pronti: we zijn klaar. Siam is siamo zonder eindklinker, een verkorting die je in liedjes nog vaak hoort. Pronto gebruik je elke dag: Sei pronto? (Ben je klaar?), en met Pronto? nemen Italianen de telefoon op.

Italia chiamò: Italië riep. In gewoon proza krijgt een land een lidwoord, l'Italia; poëzie kan het weglaten, zoals in de eerste regel, Fratelli d'Italia.

Verder met Italiaans

In de acht regels van het volkslied zitten al elisie, de passato remoto, een vastgeplakt voornaamwoord en twee dichterlijke verkortingen. Wil je daarop voortbouwen, probeer dan onze gratis woordenlijsten met audio, zonder account. En vraag je je af hoeveel werk de taal kost, lees dan Is Italiaans moeilijk om te leren?.

Onze app Learn Italian brengt je van je eerste woorden via teksten op jouw niveau naar complete klassiekers, met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.