Essere of avere? Het hulpwerkwoord in de passato prossimo
Avere bij de meeste werkwoorden en elk werkwoord met lijdend voorwerp, essere bij beweging, verandering, wederkerende werkwoorden en si.
De passato prossimo maak je zoals onze voltooide tijd: hulpwerkwoord plus voltooid deelwoord. Avere (hebben) staat bij de meeste werkwoorden en bij alle werkwoorden die een lijdend voorwerp kunnen krijgen: ho mangiato una pizza (ik heb een pizza gegeten). Essere (zijn) staat bij werkwoorden van beweging en verandering (sono andato, ik ben gegaan), bij wederkerende werkwoorden (mi sono alzato, ik ben opgestaan) en bij het onpersoonlijke si. Met essere past het deelwoord zich aan het onderwerp aan, net als een bijvoeglijk naamwoord: Giulia è arrivata.
Nederlandstaligen hebben hier een flinke voorsprong. Waar jij "zijn" zegt, zegt een Italiaan bijna altijd essere. Je hoeft vooral de uitzonderingen te leren, en de uitgang van het deelwoord.
Het overzicht
| Avere | Essere | |
|---|---|---|
| Bij welke werkwoorden | De meeste, alle overgankelijke | Beweging, verandering, wederkerend, si |
| Voorbeeld | Ho comprato il pane. (Ik heb het brood gekocht.) | Sono uscita presto. (Ik ben vroeg weggegaan.) |
| Deelwoord aanpassen? | Nee, behalve bij lo, la, li, le voor het werkwoord | Ja, aan het onderwerp |
| Voorbeeld | Le ho comprate. (Ik heb ze gekocht.) | Siamo partiti. (We zijn vertrokken.) |
Net als in het Nederlands
Van A naar B: andare, venire, arrivare, partire, uscire, entrare, tornare. Marco è tornato ieri. (Marco is gisteren teruggekomen.)
Verandering en blijven: nascere, morire, diventare, restare, rimanere. Mia nonna è nata a Bari. (Mijn oma is in Bari geboren.) Ook sono stato (ik ben geweest) loopt gelijk. Let op: essere en stare delen dat deelwoord, dus sono stato betekent ook "ik ben gebleven".
Beweging met en zonder doel. Dit ken je al: "ik heb een uur gelopen" maar "ik ben naar huis gelopen". Het Italiaans doet precies hetzelfde: ho corso per un'ora tegenover sono corso a casa. Zonder bestemming blijft het avere: ho camminato, ho nuotato, ho viaggiato.
Waar je moet opletten
Wederkerende werkwoorden nemen altijd essere. Wij zeggen "ik heb me gewassen", het Italiaans mi sono lavato. Ci siamo svegliati tardi. (We zijn laat wakker geworden.) Laura si è vestita. (Laura heeft zich aangekleed.) Dit is de fout die Nederlandstaligen het vaakst maken.
Werkwoorden die je overkomen: piacere, succedere, costare, durare, sembrare. Il film mi è piaciuto. (De film is me goed bevallen.) Il biglietto è costato dieci euro. (Het kaartje heeft tien euro gekost.) Il viaggio è durato tre ore. (De reis heeft drie uur geduurd.)
Beginnen en eindigen. Wij zeggen altijd "ik ben begonnen", ook met een voorwerp. In het Italiaans beslist het lijdend voorwerp: ho cominciato il corso (ik ben aan de cursus begonnen), la lezione è cominciata (de les is begonnen). En zo ook: ho finito il libro (ik heb het boek uitgelezen), il film è finito (de film is afgelopen).
Meer werkwoorden met twee hulpwerkwoorden: Ho passato l'estate al mare (ik heb de zomer aan zee doorgebracht) / sono passato da Anna (ik ben bij Anna langsgegaan). Ho salito le scale (ik heb de trap beklommen) / sono salita sul treno (ik ben in de trein gestapt). Ho sceso le scale (ik ben de trap afgegaan) / sono sceso dall'autobus (ik ben uit de bus gestapt).
Onpersoonlijk si: Si è parlato di politica. (Er is over politiek gepraat.) Ci si è divertiti. (Iedereen heeft zich vermaakt.)
Het weer: ha piovuto en è piovuto zijn allebei goed (het heeft geregend).
Modale werkwoorden nemen meestal het hulpwerkwoord van de infinitief erna: sono dovuto andare (ik heb moeten gaan), ho dovuto mangiare (ik heb moeten eten). In de spreektaal hoor je ook ho dovuto andare; sono dovuto mangiare is altijd fout.
Het deelwoord aanpassen
Met essere volgt het deelwoord het onderwerp in geslacht en getal: sono andato (een man), sono andata (een vrouw), siamo partiti (wij), le ragazze sono uscite (de meisjes zijn weggegaan).
Met avere blijft het op -o, behalve als lo, la, li, le voor het werkwoord staat: Hai visto i ragazzi? Sì, li ho visti. (Heb je de jongens gezien? Ja, ik heb ze gezien.) La torta? L'ho mangiata io. (De taart? Die heb ik opgegeten.)
Test jezelf
Zet het werkwoord in de passato prossimo en kijk daarna naar de antwoorden.
- Ieri Paola ___ (andare) al mercato.
- Noi ___ (mangiare) troppo.
- I bambini ___ (svegliarsi) alle sei.
- Lo spettacolo ___ (finire) a mezzanotte.
- Le chiavi? Non le ___ (vedere).
- Il concerto ti ___ (piacere)?
- Io ___ (camminare) tutto il giorno.
Antwoorden: 1. è andata (beweging, vrouwelijk onderwerp). 2. abbiamo mangiato (overgankelijk). 3. si sono svegliati (wederkerend). 4. è finito (geen lijdend voorwerp). 5. ho viste (le voor avere). 6. è piaciuto (piacere). 7. ho camminato (beweging zonder doel).
Verder oefenen
Onze lessen essere of avere en passato prossimo hebben volledige tabellen en een quiz. Zit het hulpwerkwoord goed, dan komt de keuze van de tijd: passato prossimo of imperfetto.
Het hulpwerkwoord wordt vanzelfsprekend als je het steeds weer in verhalen tegenkomt. Onze app Learn Italian brengt je van woordenschat en grammatica via teksten op jouw niveau naar complete klassiekers met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.