Passato prossimo of imperfetto: de Italiaanse verleden tijd voor Nederlandstaligen

De passato prossimo vertelt wat er gebeurde en afgerond werd. Het imperfetto beschrijft de achtergrond: wat er aan de gang was, hoe iets eruitzag en wat vroeger gewoon was. Ieri ho mangiato una pizza is één afgeronde maaltijd, da bambino mangiavo la pizza ogni domenica is een gewoonte. Nederlandstaligen hebben hier een voorsprong op Engelstaligen: de passato prossimo werkt bijna precies zoals onze voltooid tegenwoordige tijd. "Gisteren heb ik pizza gegeten" is letterlijk ieri ho mangiato una pizza.

Het overzicht

	Passato prossimo	Imperfetto
Wat het doet	Meldt een afgeronde gebeurtenis	Beschrijft de achtergrond of een gewoonte
In het Nederlands vaak	ik heb gegeten, ze is gekomen	ik was aan het eten, ik at altijd
Voorbeeld	Ieri ho mangiato una pizza. (Gisteren heb ik een pizza gegeten.)	Da bambino mangiavo la pizza ogni domenica. (Als kind at ik elke zondag pizza.)
Samen	È arrivato Marco... (Marco kwam binnen...)	...mentre mangiavo. (...terwijl ik zat te eten.)
Typisch	Losse gebeurtenissen, reeksen, afgesloten periodes	Gewoontes, bezig zijn, beschrijving, tijd, leeftijd, weer
Vorm	avere of essere + voltooid deelwoord: ho mangiato, sono andato	Eén reeks uitgangen: mangiavo, andavo, facevo

Waar het Nederlands je helpt, en waar niet

In gesprekken gebruiken Italianen de passato prossimo voor gewone gebeurtenissen in het verleden, zoals wij "ik heb ... gedaan" zeggen. Dat voelt voor ons natuurlijk.

Lastiger is onze onvoltooid verleden tijd. "Ik at" kan in het Nederlands een gewoonte zijn ("vroeger at ik veel pasta"), een achtergrond ("ik at, en toen ging de bel") of gewoon een gebeurtenis in een verhaal ("hij at zijn bord leeg en vertrok"). In het Italiaans zijn dat drie verschillende keuzes. Een snelle test: past "was aan het", "zat te" of "vroeger altijd" in je Nederlandse zin? Dan is het imperfetto.

De passato prossimo gebruik je voor

Een afgeronde gebeurtenis op een bepaald moment. Ieri ho chiamato mia madre. (Gisteren heb ik mijn moeder gebeld.)

Een reeks gebeurtenissen. Mi sono alzato, mi sono fatto la doccia e sono uscito. (Ik stond op, nam een douche en ging de deur uit.)

Iets wat begon of eindigde. Il film è iniziato alle nove. (De film begon om negen uur.)

Een afgesloten periode. Ho abitato a Roma per tre anni. (Ik heb drie jaar in Rome gewoond.) Is de periode voorbij en zie je hem als één blok, dan is het passato prossimo, hoe lang hij ook duurde.

Herhalingen die je telt. Siamo andati in Sicilia tre volte. (We zijn drie keer naar Sicilië geweest.) Een aantal keer maakt van herhaling één afgesloten feit.

Een oordeel over iets wat voorbij is. Com'è stata la vacanza? È stata bellissima. (Hoe was de vakantie? Heerlijk.)

Het imperfetto gebruik je voor

Gewoontes en herhaling. D'estate andavamo sempre al mare. (Zomers gingen we altijd naar zee.)

Handelingen die aan de gang waren. Leggevo un libro. (Ik was een boek aan het lezen.) Het Italiaans heeft hiervoor ook stavo + gerundium: Stavo leggendo un libro. Dat is heel dicht bij ons "ik was aan het lezen".

Beschrijving en achtergrond. La casa era grande e aveva un giardino. (Het huis was groot en had een tuin.)

Tijd, leeftijd en weer. Erano le tre. Avevo dieci anni. Faceva freddo. (Het was drie uur. Ik was tien. Het was koud.)

Gevoelens en gemoedstoestand. Ero stanco e non volevo uscire. (Ik was moe en wilde niet uitgaan.)

Twee dingen tegelijk. Mentre cucinavo, ascoltavo la radio. (Terwijl ik kookte, luisterde ik naar de radio.)

Beide in één zin

Het vaakste patroon: een handeling die aan de gang is (imperfetto) wordt onderbroken door een gebeurtenis (passato prossimo).

• Dormivo quando sei arrivato. (Ik lag te slapen toen je aankwam.)
• Camminavamo nel parco e all'improvviso ha cominciato a piovere. (We liepen in het park en ineens begon het te regenen.)
• Stavo per uscire quando ha squillato il telefono. (Ik stond op het punt om weg te gaan toen de telefoon ging.)

Denk aan een film: het imperfetto is het decor en de achtergrondmuziek, de passato prossimo is wat de personages doen.

Signaalwoorden

• Passato prossimo: ieri, stamattina, l'anno scorso, all'improvviso, una volta, tre volte, nel 2010
• Imperfetto: sempre, ogni giorno, spesso, di solito, da bambino, mentre

De betekenis wint altijd van het lijstje.

Avere of essere: hebben of zijn

Ook hier lijkt het Italiaans op het Nederlands. Werkwoorden van beweging en verandering nemen essere, zoals bij ons zijn:

• sono andato (ik ben gegaan), è partita (ze is vertrokken), siamo nati (we zijn geboren), sono rimasto (ik ben gebleven)
• sono stato (ik ben geweest): hier klopt het ook, anders dan in het Frans.

Drie plekken waar je Nederlandse gevoel je de verkeerde kant op stuurt:

• Wederkerende werkwoorden nemen altijd essere. Mi sono lavato (ik heb me gewassen), ci siamo divertiti (we hebben ons vermaakt).
• Beginnen met iets. Ho cominciato a lavorare (ik ben begonnen met werken).
• Lopen. Ho camminato per due ore (ik heb twee uur gelopen), maar sono andato a piedi (ik ben lopend gegaan).

Bij essere past het voltooid deelwoord zich aan het onderwerp aan: Maria è arrivata, i ragazzi sono usciti. Dat kent het Nederlands niet, dus let er bewust op.

Werkwoorden die van betekenis veranderen

Werkwoord	Passato prossimo	Imperfetto
conoscere	Ho conosciuto Paolo a una festa. Ik heb Paolo op een feest leren kennen.	Conoscevo già Paolo. Ik kende Paolo al.
sapere	Ho saputo della festa ieri. Ik hoorde gisteren van het feest.	Sapevo della festa. Ik wist van het feest.
dovere	Ho dovuto prendere un taxi. Ik moest een taxi nemen (en deed dat).	Dovevo partire alle otto, ma ho perso il treno. Ik zou om acht uur vertrekken, maar ik miste de trein.
potere	Finalmente ho potuto riposare. Eindelijk kon ik uitrusten.	Potevi dirmelo! Dat had je me kunnen vertellen!
volere	Ho voluto provare. Ik besloot het te proberen.	Volevo provare. Ik wilde het proberen.
avere	Ho avuto paura. Ik schrok.	Avevo paura. Ik was bang.

Veelgemaakte fouten

Elk "was" een imperfetto maken. Beschrijving neemt het imperfetto (la stanza era piccola, de kamer was klein), maar een oordeel over iets afgerond neemt de passato prossimo: Il concerto è stato fantastico. (Het concert was fantastisch.)

De passato prossimo gebruiken voor gewoontes. Ogni estate andavamo in Puglia (elke zomer gingen we naar Apulië), niet siamo andati, tenzij je de reizen telt.

Het imperfetto gebruiken voor een afgesloten periode. Ho studiato tedesco per due anni (ik heb twee jaar Duits gestudeerd), niet studiavo per due anni. Een tijdsduur met per wijst bijna altijd naar de passato prossimo.

"Al twee jaar" vertalen met een verleden tijd. Hier helpt het Nederlands je juist. Iets wat nog doorgaat, staat in het Italiaans in de tegenwoordige tijd met da, net als ons "al": Studio l'italiano da due anni. (Ik leer al twee jaar Italiaans.)

Vragen

Wat is de passato remoto? De literaire verleden tijd, die van romans en geschiedenisboeken: Dante nacque a Firenze nel 1265. (Dante werd in 1265 in Florence geboren.) In spreektaal leeft hij vooral nog in delen van Zuid-Italië. De keuze tussen passato remoto en imperfetto volgt dezelfde logica: gebeurtenis tegenover achtergrond.

Is stavo + gerundium anders dan het gewone imperfetto? Leggevo en stavo leggendo betekenen allebei "ik was aan het lezen". De vorm met stavo legt meer nadruk op het moment zelf: Stavo leggendo quando è arrivato Marco. (Ik zat midden in mijn boek toen Marco binnenkwam.)

Welke tijd voor de klok en het weer? Bijna altijd het imperfetto: Erano le otto e pioveva. (Het was acht uur en het regende.)

Verder oefenen

Beide tijden hebben een eigen les met vervoegingstabellen en een quiz: de passato prossimo en het imperfetto. Voor de keuze tussen essere en avere, zie essere of avere. Leer je ook Frans? Daar werkt het bijna hetzelfde: passé composé of imparfait.

De keuze wordt makkelijker naarmate je meer verhalen leest, omdat je het verschil tussen decor en handeling gaat voelen. Onze app Learn Italian brengt je van woordenschat en grammatica via teksten op jouw niveau naar complete klassiekers met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.