Turks volkslied: tekst, vertaling en geschiedenis
Het İstiklal Marşı van Mehmet Akif Ersoy, aangenomen in 1921: de twee gezongen coupletten regel voor regel vertaald, het verhaal en de woorden.
Het Turkse volkslied heet İstiklal Marşı, de "Onafhankelijkheidsmars". De tekst is van de dichter Mehmet Akif Ersoy, en de Grote Nationale Assemblee in Ankara nam hem aan op 12 maart 1921, midden in de onafhankelijkheidsoorlog. De melodie die je nu hoort is van Osman Zeki Üngör en is sinds 1930 officieel. Het gedicht telt tien coupletten, maar alleen de eerste twee worden gezongen: bij officiële plechtigheden, bij het hijsen van de vlag op school en voor wedstrijden. Hieronder staan ze regel voor regel, met wat ze betekenen en het Turks dat je eruit kunt halen.
De tekst, regel voor regel
De tekst volgt de versie die in maart 1921 in de staatscourant verscheen, zoals de Grote Nationale Assemblee die publiceert. Het dakje op sommige klinkers (hilâl, istiklâl) is een overblijfsel van de oudere spelling en geeft een lange klinker aan; tegenwoordig zie je meestal hilal en istiklal.
Eerste couplet
| Turks | Betekenis |
|---|---|
| Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; | Wees niet bang! De rode vlag die in deze dageraden wappert, dooft niet, |
| Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. | niet voordat de allerlaatste haard die in mijn vaderland nog rookt, gedoofd is. |
| O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; | Hij is de ster van mijn natie, hij zal stralen; |
| O benimdir, o benim milletimindir ancak. | hij is van mij, hij is alleen van mijn natie. |
Tweede couplet
| Turks | Betekenis |
|---|---|
| Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl | Frons niet zo, ik smeek je, o lieflijke maansikkel, |
| Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl? | lach mijn heldhaftige volk toe! Waarom die woede, die toorn? |
| Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl. | Anders vergeven wij je nooit het bloed dat wij vergoten hebben. |
| Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklâl. | Onafhankelijkheid is het recht van mijn natie, die God aanbidt. |
De dichter spreekt de vlag rechtstreeks aan. In het eerste couplet stelt hij zijn volk gerust: zolang er in het land nog één huis is waar het vuur brandt, blijft de vlag wapperen. In het tweede richt hij zich tot de maansikkel op de vlag en vraagt hem niet zo boos te kijken, alsof hij kwaad is op de mensen die voor hem vechten. De laatste regel speelt met één woord: hak betekent "recht", en Hak met een hoofdletter is een naam voor God.
Het verhaal achter het volkslied
In 1920 vocht Turkije zijn onafhankelijkheidsoorlog uit, en de nieuwe regering in Ankara wilde een mars die het leger en de bevolking moed zou geven. Het ministerie van Onderwijs schreef een wedstrijd uit met een prijs van 500 lira. Volgens het ministerie kwamen er 724 gedichten binnen, en geen ervan voldeed.
Eigenlijk had iedereen Mehmet Akif op het oog, afgevaardigde voor Burdur in de nieuwe Assemblee. Hij had niet meegedaan, omdat hij zo'n gedicht niet voor geld wilde schrijven. Op 5 februari 1921 schreef minister Hamdullah Suphi hem een brief: of hij het toch wilde schrijven; voor het prijzengeld zouden ze een oplossing vinden waar hij mee kon leven.
Akif schreef het volkslied in zijn kleine kamer in de Tacettin Dergâhı, een oud derwisjenklooster in Ankara waar hij woonde. Een afgevaardigde die daar ook verbleef, vertelde later dat Akif op een nacht wakker werd, geen papier kon vinden en een couplet op de muur naast zijn bed schreef: het couplet dat begint met Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım ("Sinds het begin der tijden heb ik vrij geleefd, en vrij leef ik"). De volgende ochtend krabde hij het er met zijn zakmes weer af.
Op 12 maart 1921 las Hamdullah Suphi het gedicht voor in de Assemblee, die het met een grote meerderheid aannam. Toen afgevaardigden vroegen of ze het nog eens staand mochten horen, antwoordde de voorzitter dat het nu het officiële volkslied was en dat ze er dus staand naar moesten luisteren. Akif schonk de 500 lira aan de Darülmesai, een instelling die arme vrouwen en kinderen een vak leerde. Zoals het ministerie van Onderwijs vermeldt, had hij toen zelf niet eens een jas.
Eerst kwam de tekst, daarna de muziek. Een paar jaar lang werd het volkslied gespeeld op een melodie van Ali Rıfat Çağatay. In 1930 werd de compositie van Osman Zeki Üngör officieel. Deze violist en dirigent had haar in 1922 geschreven, toen hij hoorde dat het leger İzmir was binnengetrokken. Tegenwoordig legt de grondwet het İstiklal Marşı vast als volkslied, en elk jaar op 12 maart staat Turkije stil bij de aanname ervan en bij Mehmet Akif Ersoy.
Het hele gedicht eindigt bijna zoals het gezongen deel. Het laatste couplet sluit af met Hakkıdır hür yaşamış bayrağımın hürriyet; Hakkıdır Hakk’a tapan milletimin istiklâl: "Vrijheid is het recht van mijn vlag, die altijd vrij heeft geleefd; onafhankelijkheid is het recht van mijn natie, die God aanbidt."
Woorden om te onthouden
Het volkslied is geschreven in het Turks van 1921, vol Arabische en Perzische leenwoorden, maar de meeste woorden gebruik je nog steeds.
korkma betekent "wees niet bang". Het is het werkwoord korkmak (bang zijn) met de ontkenning -ma. Korkma! hoor je elke dag, van ouders tegen kinderen en tussen vrienden.
sönmez betekent "dooft niet". Sönmek zeg je van een vuur, een kaars of een lamp: Işıklar söndü, "De lichten gingen uit". De uitgang -mez is de ontkennende aoristus, voor dingen die nooit gebeuren.
şafak is de "dageraad". Je komt het tegen in şafak sökmek, "de dag breekt aan". De meervoudsvorm şafaklarda is dichterlijk: "in deze dageraden".
al sancak, "het rode vaandel", is een dichterlijke naam voor de Turkse vlag. Al is een oud woord voor helder rood; in het dagelijks leven zeg je kırmızı. Het gewone woord voor vlag is bayrak, dat in het laatste couplet staat.
hilâl is de "maansikkel" op de vlag. In gewone taal is de maan gewoon ay. De Turkse Rode Halve Maan heet Kızılay, letterlijk "Rode Maan".
ocak is hier de "haard", het vuur in het hart van het huis: "de laatste haard" is het laatste huishouden. Nu is ocak ook het fornuis in de keuken en de maand januari.
yurdumun betekent "van mijn vaderland". Het woord is yurt, en de t aan het eind wordt een d voor een uitgang die met een klinker begint: yurt → yurdum. Tegenwoordig is yurt ook een studentenhuis, en yurt dışı betekent "buitenland".
millet betekent "natie", vandaar milletimin, "van mijn natie". In de spreektaal is millet ook "de mensen": Millet ne der?, "Wat zullen de mensen zeggen?"
parlayacak betekent "zal stralen": parlamak (stralen) plus de toekomende uitgang -acak. In dezelfde regel staat yıldız, "ster", een van de eerste woorden die kinderen leren.
çatma betekent "frons niet". De volledige uitdrukking is kaş çatmak, "de wenkbrauwen fronsen". Çehre is een oud Perzisch woord voor "gezicht"; nu zeg je yüz.
kurban olayım betekent letterlijk "laat mij voor jou geofferd worden". Het is een oude, liefdevolle manier van smeken, en oudere mensen zeggen het nog.
helâl betekent "rechtmatig, toegestaan". Je hoort het voortdurend in Helal olsun!, "Goed gedaan!", en in Hakkını helal et, "vergeef me wat ik je nog schuldig ben".
hak betekent "recht", en hakkıdır "is haar recht". Met een hoofdletter is Hak een naam voor God, vandaar Hakk’a tapan, "die God aanbidt". Let op de dubbele k voor een klinker: hak → hakkı.
istiklâl is "onafhankelijkheid", een woord uit het Arabisch. Het moderne Turkse woord is bağımsızlık, opgebouwd uit bağ (band), -ım, -sız (zonder) en -lık: "het zonder banden zijn". De beroemde İstiklal-straat in Istanbul draagt het oude woord.
Verder leren
Veel van deze woorden leven door in het dagelijkse Turks. Meer vind je in onze gratis woordenlijsten met audio, bijvoorbeeld over geschiedenis en beschaving. Over de gebruiken die bij de taal horen lees je in Turkse tradities.
Onze app Learn Turkish brengt je van je eerste woorden, zoals korkma en yıldız, naar Turkse poëzie en literatuur. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.