Kürk Mantolu Madonna: samenvatting, personages en betekenis

Een grijze vertaler in Ankara laat een schrift na: in het Berlijn van de jaren twintig hield hij van de schilderes Maria Puder, en verloor haar.

Turks · · 8 min lezen

Learn TurkishGratis app met audio, quizzen en complete boekenGratis downloaden

Kürk Mantolu Madonna, letterlijk "Madonna in bontmantel", is een roman van Sabahattin Ali uit 1943. In Ankara deelt een jonge kantoorklerk een kamer met Raif Efendi, een grauwe, ziekelijke vertaler die niemand serieus neemt. Als Raif op sterven ligt, geeft hij hem een zwart schrift. Daarin leest de jongen wat Raif nooit aan iemand heeft verteld: de winter die hij op zijn vierentwintigste in Berlijn doorbracht, en de vrouw in de bontmantel.

Tientallen jaren was het een stille klassieker; nu is het een van de bestverkochte romans van Turkije, gelezen door mensen die lang na de dood van de schrijver in 1948 zijn geboren. Het is een liefdesverhaal, en ook een boek over hoe weinig we weten van de mensen naast wie we elke dag zitten.

De personages

Raif Efendi is de vertaler Duits bij een hout- en machinebedrijf in Ankara. Hij eet zijn lunch uit een trommeltje aan zijn bureau, krijgt de wind van voren om elke tikfout en gaat 's avonds naar huis, naar familie die hem als portemonnee ziet. Op kantoor gelooft bijna niemand dat hij echt Duits kan. In zijn schrift vraagt hij zich af:

Şu koskocaman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba?

Zou er op deze reusachtige wereld nog iemand rondlopen die zo moederziel alleen is als ik?

Maria Puder is schilderes en verdient haar brood met viool spelen en zingen in een Berlijns cabaret, het Atlantik. Haar vader was een Jood uit Praag, haar moeder is Duits. Ze is scherp, spottend en door en door onafhankelijk, en in haar eerste echte gesprek met Raif zegt ze:

Boğulacak kadar yalnızım!

Ik ben zo eenzaam dat ik erin verdrink!

De verteller heeft geen naam. Hij is nog geen vijfentwintig, is ontslagen bij de bank en vindt Raif eerst saai. Uiteindelijk is hij de enige die hem kent. Zijn allereerste zin gaat al over Raif:

Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır.

Van alle mensen die ik tot nu toe ben tegengekomen, heeft er één misschien de grootste indruk op me gemaakt.

Hamdi is een oude schoolvriend van de verteller en nu adjunct-directeur van het bedrijf. Hij bezorgt hem de baan, zet hem bij Raif op de kamer en vat Raif in één zin samen:

kendisi sessiz sadasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz.

het is een stille, goeiige man, hij doet geen vlieg kwaad.

Raifs familie vult zijn kleine huis in Ankara: zijn uitgeputte vrouw Mihriye Hanım, de dochters Neclâ en de kleine Nurten, schoonzus Ferhunde met haar ijdele man Nurettin Bey, en twee zwagers, Cihat en Vedat. Ze leven allemaal van Raifs salaris. Ziek in bed zegt hij tegen de verteller wat hij voor hen is:

Ben onlar için hiçbir şey değilim... Hiçbir şey değildim...

Voor hen ben ik niets... Ik ben nooit iets geweest...

Samenvatting

Ankara: de man die niemand ziet

Wekenlang zit de verteller tegenover Raif zonder echt gesprek. Dan, nadat Hamdi Raif heeft afgebrand om een te late vertaling, ziet hij op Raifs bureau een schets: Hamdi, in een paar lijnen gevangen, echter dan hij hem ooit zag. Nieuwsgierig gaat hij Raif thuis opzoeken. Na een nachtelijke wandeling door de sneeuw krijgt Raif longontsteking. Hij stuurt de verteller om zijn bureaula leeg te halen, waarin een zwart schrift ligt, en vraagt hem het te verbranden. Dan geeft hij toe: Oku, göreceksin! ("Lees het maar, dan zul je zien!").

Het schrift: van Havran naar Berlijn

Het schrift begint op 20 juni 1933. Gisteren, schrijft Raif, gebeurde er iets dat hem tien jaar terugwierp. Als verlegen jongen in Havran tekende hij en las hij romans. Zijn vader, handelaar in olijven en zeep, stuurde hem naar Duitsland, waar het leven door de inflatie goedkoop was, om het zeepziedersvak te leren. In Berlijn leerde Raif Duits en vluchtte hij in boeken.

Het portret

Op een dag in oktober blijft hij op een tentoonstelling van jonge schilders staan voor een zelfportret: een vrouw in een bontmantel, gesigneerd Maria Puder. Een criticus vergelijkt het met de Madonna delle Arpie van Andrea del Sarto, en voor Raif heet ze voortaan de Madonna in de bontmantel. Elke middag komt hij terug, tot een jonge vrouw van de tentoonstelling hem plaagt en hij vlucht.

Weken later, dronken na een avond met Frau van Tiedemann, een weduwe uit zijn pension, ziet hij op straat de vrouw van het schilderij. De volgende avond volgt hij haar naar het Atlantik, waar ze viool speelt. Ze komt aan zijn tafeltje zitten: zij was de jonge vrouw die hem had geplaagd.

Vriendschap op haar voorwaarden

Maria biedt hem vriendschap aan, met één regel:

Şuna dikkat edin ki, benden her hangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir.

Onthoud dit goed: de dag dat u mij om iets vraagt, wat dan ook, is het voorbij.

De hele herfst zwerven ze door Berlijn, door de botanische tuin in de regen en door musea, en praten ze over mannen, kunst en ontworteling. Raif vraagt niets.

Oudejaarsavond

Op oudejaarsavond drinkt Maria te veel, en Raif vindt haar buiten in de sneeuw, in een dun jurkje. Hij brengt haar naar huis en ze brengen de nacht samen door. 's Ochtends zegt ze dat ze niet verliefd op hem is:

Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra, daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor.

Mensen kunnen elkaar dus maar tot een bepaalde grens naderen, en daarna drijft elke stap om nog dichterbij te komen ze verder uit elkaar.

Raif loopt urenlang en belandt aan de Wannsee, waar de dichter Kleist samen met de vrouw van wie hij hield de dood in ging.

Ziekte en afscheid

Maria krijgt een borstvliesontsteking en Raif brengt de nacht door voor het ziekenhuis. Terwijl hij haar thuis verpleegt, begrijpt ze wat er ontbrak: ze kon niet geloven dat hij zoveel van haar hield, en nu gelooft ze het wel. Er volgen een paar gelukkige weken. Dan een telegram: Raifs vader is overleden. Maria vertrekt als eerste, naar Praag, en zegt vanaf de treeplank:

Şimdi ben gidiyorum. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim...

Nu ga ik. Maar wanneer je me ook roept, ik kom...

Spoilerwaarschuwing: de rest van deze samenvatting verklapt het einde.

Tien jaar

In Havran maakt Raif het huis klaar voor Maria. In oktober blijven haar brieven uit, en de zijne komen terug, nooit afgehaald. Hij denkt dat ze hem heeft laten vallen, vertrouwt niemand meer, trouwt en wordt de Raif Efendi van kantoor.

De dag voor de eerste bladzijde van het schrift komt hij in Ankara Frau van Tiedemann tegen, die nu Frau Döppke heet. Op het station vertelt ze dat Maria tien jaar geleden is gestorven, nadat ze een dochter had gekregen, zonder ooit de vader te noemen. Het bleke meisje dat met haar in de trein stapt, is die dochter. Raif beseft dat hij tien jaar boos is geweest op een dode, en bedankt haar toch:

Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim. Böyle birkaç ay, birkaç ömür kıymetinde değil midir?..

Dank je voor die paar maanden waarin je me echt liet leven. Zijn zulke maanden niet meer waard dan een paar levens?..

De verteller leest de hele nacht. 's Ochtends is Raif dood. De verteller gaat aan Raifs lege bureau zitten en leest het schrift opnieuw.

Wat de roman betekent

Achter elk gezicht zit een wereld

De eerste bladzijden stellen dat zelfs de onopvallendste mensen een binnenwereld hebben die we nooit de moeite nemen te verkennen, en het raamverhaal bewijst het: de klerk om wie iedereen lacht, beleefde de hevigste liefde van het boek. Het laatste gevoel van de verteller: İçimde onu kaybetmiş gibi değil, asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı ("Ik had niet het gevoel dat ik hem kwijt was, maar dat ik hem nu pas had gevonden").

De liefde en haar grens

Maria wil een liefde tussen gelijken, zonder de eisen van mannen. Raif wil haar alles geven. De nacht die hen zou verenigen, drijft hen uit elkaar, en de verzoening komt te laat. Het boek geeft geen van beiden de schuld.

Wantrouwen dat een leven kost

Raifs tragedie is niet dat hij Maria verliest, maar wat hij over haar gaat geloven. Eén stilte, en hij wantrouwt tien jaar lang iedereen. Stervend beschuldigt hij niemand: İnsanlar bana hiç bir şey yapmadılar... Hiç bir şey... Hep ben... Hep ben... ("De mensen hebben mij niets gedaan... Helemaal niets... Ik was het altijd zelf... altijd ik...").

Waarom het een goede roman is om Turks te leren

De lengte is te doen. Ongeveer 40.000 woorden in onze editie: een korte roman die je met dagelijks lezen in een maand of twee uit hebt.

Het is in de ik-vorm. Twee vertellers praten rechtstreeks tegen je, over gevoelens en alledaagse dingen, in lange maar heldere zinnen.

Je ziet de -miş-verleden tijd in actie. Als de verteller kantoorroddels doorgeeft, was Raif vroeger naar verluidt vertaler van de bank: bankanın mütercimi imiş. Frau Döppke vertelt Maria's laatste maanden net zo, van horen zeggen: doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış ("ze schijnt naar de dokter te zijn gegaan, en toen bleek ze zwanger"). In het Nederlands zeg je "schijnt" of "naar verluidt"; het Turks stopt dat in de uitgang van het werkwoord. Lees verder over -di of -miş en op onze pagina over de Turkse verleden tijd.

Het bewaart het Turks van de jaren veertig. Je leest istiyen in plaats van het huidige isteyen, en tesir of tesadüf waar men nu etki (invloed) en rastlantı (toeval) zegt. Turkse lezers struikelen over dezelfde woorden.

Hij staat ook in ons overzicht Turks leren met boeken, als de roman voor na de makkelijkere teksten.

Lees het in het Turks

Je kunt het begin van Kürk Mantolu Madonna gratis op onze site lezen, in het Turks met een vertaling onder elke regel. Het volledige boek staat in de app.

Kürk Mantolu Madonna is de roman die Turken elkaar in handen drukken, en hem in het origineel lezen is een echte mijlpaal. Onze app Learn Turkish heeft Kürk Mantolu Madonna en nog drie Turkse klassiekers volledig, met een vertaling onder elke regel, en daarnaast de woordenschat en grammatica die je erheen brengen. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.