Hymn Włoch: tekst, tłumaczenie i historia
Hymn Włoch, czyli Fratelli d'Italia: słowa Goffreda Mamelego, muzyka Michelego Novara (1847). Zwrotka i refren z tłumaczeniem wers po wersie i historia.
Hymn Włoch nosi tytuł Il Canto degli Italiani, czyli „Pieśń Włochów”. We Włoszech mówi się o nim zwykle od pierwszych słów, Fratelli d'Italia („Bracia Włosi”, dosłownie „bracia Italii”), albo po prostu l'Inno di Mameli, hymn Mamelego. Słowa napisał w 1847 roku Goffredo Mameli, dwudziestoletni student z Genui, a muzykę skomponował w tym samym roku jego krajan Michele Novaro. Młoda republika przyjęła pieśń jako tymczasowy hymn 12 października 1946 roku, a oficjalnym hymnem stała się na mocy ustawy z 4 grudnia 2017 roku. Śpiewa się pierwszą zwrotkę i refren.
Tekst hymnu po włosku i po polsku
Oto oficjalny tekst opublikowany przez włoski rząd. Podczas uroczystości państwowych pierwszą zwrotkę śpiewa się dwa razy, a potem dwa razy refren.
| Po włosku | Znaczenie |
|---|---|
| Fratelli d’Italia, l’Italia s’è desta; | Bracia Włosi, Italia się zbudziła; |
| dell’elmo di Scipio s’è cinta la testa. | włożyła na głowę hełm Scypiona. |
| Dov’è la vittoria? Le porga la chioma | Gdzie jest Wiktoria? Niech poda Italii swe włosy, |
| ché schiava di Roma Iddio la creò. | bo Bóg stworzył ją niewolnicą Rzymu. |
| Po włosku | Znaczenie |
|---|---|
| Stringiamci a coorte! | Zewrzyjmy szeregi jak kohorta! |
| Siam pronti alla morte; | Jesteśmy gotowi na śmierć; |
| Siam pronti alla morte; | Jesteśmy gotowi na śmierć; |
| Italia chiamò. | Italia wezwała. |
Cała zwrotka patrzy w stronę starożytnego Rzymu. Scypion to Scypion Afrykański, wódz, który pokonał Hannibala; budząca się Italia wkłada jego hełm. Wiktoria, skrzydlata bogini Rzymian, została stworzona, by służyć Rzymowi, więc teraz ma przyjść i pokłonić się Italii, jego dziedziczce. Refren zwraca się do śpiewających: kohorta była oddziałem rzymskiego legionu, a oni obiecują trzymać się razem tak jak ona.
A co z „Sì!” na końcu?
Wiele osób kończy refren głośnym Sì! („Tak!”). Tego słowa nie ma w tekście Mamelego. Dekret prezydenta republiki z 14 marca 2025 roku określa, jak wykonuje się hymn na uroczystościach z udziałem prezydenta lub sztandaru wojskowego oraz w święta narodowe: bez wstępu, dwa razy pierwsza zwrotka i dwa razy refren, zgodnie z tekstem Mamelego i oryginalną partyturą Novara. Na tych uroczystościach Sì się nie pojawia. Przy wydarzeniach sportowych i innych okazjach publicznych dekret zostawia więcej swobody, łącznie z pełnym tekstem.
Cały wiersz ma pięć zwrotek, a po każdej wraca ten sam refren. Pozostałe cztery mówią o Włochach podzielonych i wyszydzanych od wieków, o jedności i miłości, o słynnych chwilach, gdy powstawali przeciw obcym władcom. Polskiego czytelnika zaskoczy ostatnia zwrotka: Il sangue d’Italia e il sangue Polacco / bevè col Cosacco, ma il cor le bruciò. Austriacki orzeł pił z Kozakiem krew włoską i polską, ale spaliło mu to serce. W 1847 roku Polacy i Włosi mieli wspólne doświadczenie obcych rządów, a w polskim hymnie, napisanym przecież we Włoszech, legiony maszerują „z ziemi włoskiej do Polski”.
Historia hymnu
W 1847 roku Włoch nie było na mapie. Półwysep dzieliły między siebie Królestwo Sardynii, Państwo Kościelne, Królestwo Obojga Sycylii i kilka księstw, a Lombardią i Wenecją rządziła Austria. Mameli, żarliwy zwolennik Giuseppe Mazziniego, ujął to w jednym wersie drugiej zwrotki: perché non siam popolo, perché siam divisi, „bo nie jesteśmy narodem, bo jesteśmy podzieleni”. Według biura ceremoniału rządu napisał wiersz 10 września 1847 roku.
Tekst wysłał do Turynu, gdzie Novaro, również genueńczyk, pracował w teatrach jako tenor i kierownik chóru. Novaro skomponował muzykę 24 listopada 1847 roku. Pierwszy raz publicznie pieśń zabrzmiała w Genui 10 grudnia 1847 roku, przed sanktuarium Nostra Signora di Loreto w dzielnicy Oregina, podczas obchodów rocznicy powstania miasta przeciw habsburskim okupantom. Policja szybko jej zakazała, ale po rewolucjach 1848 roku grały ją orkiestry wojskowe i śpiewali ją żołnierze idący na wojnę w Lombardii. Wkrótce stała się najukochańszą pieśnią Risorgimento, włoskiego ruchu zjednoczeniowego. Skromny Novaro nigdy nie zarobił na swoim najsłynniejszym dziele.
Mameli żył tym, o czym pisał. W marcu 1848 roku poprowadził 300 ochotników do Mediolanu, by walczyć z Austriakami, a w 1849 roku u boku Giuseppe Garibaldiego bronił Republiki Rzymskiej przed armią francuską. 3 czerwca został ranny w lewą nogę, którą trzeba było amputować. Zmarł z powodu zakażenia 6 lipca 1849 roku, mając zaledwie 21 lat. Spoczywa w Mausoleo Ossario na Janikulum w Rzymie.
Gdy w 1861 roku zjednoczono Włochy, nowe królestwo wybrało na hymn Marcia Reale, marsz królewski. Republikańska w duchu pieśń Mamelego i tak pozostała popularna. W 1862 roku Giuseppe Verdi wybrał ją, by reprezentowała Włochy w utworze napisanym na wystawę światową w Londynie.
Po drugiej wojnie światowej Włochy stały się republiką. 12 października 1946 roku Rada Ministrów pod przewodnictwem Alcidego De Gasperiego postanowiła, że siły zbrojne złożą przysięgę republice 4 listopada i że provvisoriamente, czyli tymczasowo, hymnem narodowym będzie pieśń Mamelego. To „tymczasowo” trwało 71 lat. Dopiero ustawa nr 181 z 4 grudnia 2017 roku uznała tekst Mamelego i oryginalną partyturę Novara za hymn republiki.
Słowa, których warto się nauczyć
i fratelli: bracia. W liczbie mnogiej znaczy też „rodzeństwo”: Ho due fratelli to dwóch braci albo brat i siostra. Siostra to una sorella.
s'è desta: zbudziła się. S'è to si è z połkniętą samogłoską, a desta to książkowy przymiotnik „obudzona, czuwająca”. Na co dzień powiesz L'Italia si è svegliata, od svegliarsi, czasownika na każdy poranek: Mi sveglio alle sette (Budzę się o siódmej). Czasowniki zwrotne łączą się we włoskim z essere: si è, nie „si ha”.
l'elmo: hełm. Scipio to poetycka skrócona forma od Scipione: poeci chętnie ucinają ostatnią samogłoskę albo sylabę dla rytmu.
s'è cinta la testa: opasała sobie głowę (hełmem). Czasownik cingere znaczy opasywać, otaczać. Jego rodzina żyje: la cintura to pasek, a w samochodzie usłyszysz Allacciate le cinture (Zapnijcie pasy).
la vittoria: zwycięstwo. Znajdziesz je w każdym nagłówku sportowym. W hymnie to bogini, dlatego ma włosy.
le porga: niech jej poda. Porgere to podawać, ofiarowywać; le znaczy „jej”, tu: Italii. Czasownik żyje w uprzejmych zwrotach, jak porgere le scuse (przeprosić), i w pozdrowieniach na końcu oficjalnych listów.
la chioma: włosy, czupryna. Słowo poetyckie; na co dzień mówi się i capelli, zawsze w liczbie mnogiej.
ché: bo, albowiem. Krótka, literacka forma perché, z akcentem. Dziś pisze się perché albo poiché.
schiava di Roma: niewolnica Rzymu. Schiavo ma słynnego potomka: weneckie pozdrowienie s'ciavo, „(jestem) pańskim sługą”, zamieniło się w ciao. Samo słowo schiavo wywodzi się zresztą od nazwy Słowian.
Iddio la creò: Bóg ją stworzył. Iddio to dawna, uroczysta forma Dio. Creò to passato remoto, czas baśni i podręczników historii, tak samo jak chiamò w refrenie. W rozmowie usłyszysz raczej ha creato, ha chiamato.
stringiamci a coorte: zewrzyjmy się w kohortę. Stringiamci to stringiamoci (ściśnijmy się) krótsze o sylabę; oficjalny tekst raz, w czwartej zwrotce, zapisuje je w pełnej formie. Zaimek ci dokleja się do trybu rozkazującego. Stringere la mano to uścisnąć dłoń.
siam pronti: jesteśmy gotowi. Siam to siamo bez końcowej samogłoski, skrót, który wciąż słychać w piosenkach. Pronto przyda ci się codziennie: Sei pronto? (Jesteś gotowy?), a słowem Pronto? Włosi odbierają telefon.
Italia chiamò: Italia wezwała. W zwykłej prozie nazwa kraju ma rodzajnik, l'Italia; poezja może go pominąć, jak w pierwszym wersie, Fratelli d'Italia.
Dalej z włoskim
Już w ośmiu wersach hymnu jest elizja, passato remoto, zaimek doklejony do czasownika i dwie poetyckie skrócone formy. Jeśli chcesz na tym budować, sięgnij po nasze darmowe listy słówek z nagraniami, bez zakładania konta. A jeśli zastanawiasz się, ile pracy wymaga ten język, przeczytaj Czy włoski jest trudny dla Polaka?.
Nasza aplikacja Learn Italian prowadzi od pierwszych słów przez gramatykę i teksty dopasowane do poziomu aż do włoskich klasyków. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.