Essere czy avere? Czasownik posiłkowy w passato prossimo

Avere z większością czasowników i każdym przechodnim, essere z ruchem, zmianą stanu, czasownikami zwrotnymi i si. Zasady, zgoda imiesłowu, test.

Włoski · · 4 min czytania

Learn ItalianDarmowa aplikacja z nagraniami, quizami i całymi książkamiPobierz za darmo

Włoskie passato prossimo składa się z czasownika posiłkowego i imiesłowu, a posiłkowy bywa dwojaki: avere albo essere. W skrócie: avere łączy się z większością czasowników i z każdym, który może mieć dopełnienie (kogo? co?): ho mangiato una pizza (zjadłem pizzę). Essere łączy się z czasownikami ruchu i zmiany stanu (sono andato, poszedłem), z czasownikami zwrotnymi (mi sono alzato, wstałem) i z bezosobowym si. Przy essere imiesłów zgadza się z podmiotem: Giulia è arrivata (Giulia przyjechała).

Polak ma tu ułatwienie, o którym mało kto mówi. Polski czas przeszły też odmienia się przez rodzaje: poszedłem, poszłam, poszli, poszły. Włoskie sono andato, sono andata, siamo andati, siamo andate działa tak samo. Różnica polega na tym, że przy avere ta zgoda znika.

Szybka tabela

Avere Essere
Z jakimi czasownikami Większość, wszystkie przechodnie Ruch, zmiana stanu, zwrotne, si
Przykład Ho comprato il pane. (Kupiłem chleb.) Sono uscita presto. (Wyszłam wcześnie.)
Czy imiesłów się zmienia? Nie, chyba że przed czasownikiem stoi lo, la, li, le Tak, zgadza się z podmiotem
Przykład Le ho comprate. (Kupiłem je.) Siamo partiti. (Wyjechaliśmy.)

Avere, czyli wybór domyślny

Jeśli czasownik może przyjąć dopełnienie w bierniku, łączy się z avere, nawet gdy w zdaniu dopełnienia nie ma: ho letto (czytałem), ho scritto una lettera (napisałem list), abbiamo visto il film (obejrzeliśmy film). Wiele nieprzechodnich też: ho dormito (spałem), ho pianto (płakałem), ho lavorato (pracowałem).

Uwaga na ruch bez celu: ho camminato (chodziłem), ho viaggiato (podróżowałem), ho nuotato (pływałem), ho ballato (tańczyłem). To opis czynności, a nie przemieszczenia z punktu A do B.

Essere: podmiot zmienia miejsce albo stan

Przemieszczanie się: andare, venire, arrivare, partire, uscire, entrare, tornare. Marco è tornato ieri. (Marco wrócił wczoraj.)

Zmiana stanu albo pozostanie: nascere, morire, diventare, restare, rimanere, stare, essere. Mia nonna è nata a Bari. (Moja babcia urodziła się w Bari.) Essere i stare mają wspólny imiesłów, więc sono stato znaczy i „byłem”, i „zostałem”.

To, co się komuś przytrafia: piacere, succedere, costare, durare, sembrare. Il film mi è piaciuto. (Film mi się podobał.) Cos'è successo? (Co się stało?) Polskie „podobał mi się” dobrze to oddaje: film jest podmiotem.

Czasowniki zwrotne: Ci siamo svegliati tardi. (Obudziliśmy się późno.) Laura si è vestita. (Laura się ubrała.) Gdzie po polsku jest „się” w znaczeniu zwrotnym, po włosku zwykle jest essere.

Bezosobowe si: Si è parlato di politica. (Rozmawiano o polityce.) Ci si è divertiti. (Wszyscy świetnie się bawili.)

Zgoda imiesłowu

Przy essere imiesłów zmienia końcówkę zależnie od rodzaju i liczby podmiotu: sono andato (mężczyzna), sono andata (kobieta), siamo partiti (my), le ragazze sono uscite (dziewczyny wyszły).

Przy avere zostaje na -o, także gdy mówi kobieta: Anna ha mangiato, a nie ha mangiata. To typowy błąd Polaków, przyzwyczajonych do „zjadła”. Wyjątek: zaimek dopełnienia lo, la, li, le przed czasownikiem. Hai visto i ragazzi? Sì, li ho visti. (Widziałeś chłopaków? Tak, widziałem.) La torta? L'ho mangiata io. (Ciasto? To ja je zjadłem.)

Jeden czasownik, dwa posiłkowe

Niektóre czasowniki zmieniają posiłkowy zależnie od tego, czy mają dopełnienie:

  • Ho finito il libro. (Skończyłem książkę.) / Il film è finito. (Film się skończył.)
  • Ho cominciato il corso. (Zacząłem kurs.) / La lezione è cominciata. (Lekcja się zaczęła.)
  • Ho passato l'estate al mare. (Spędziłem lato nad morzem.) / Sono passato da Anna. (Wpadłem do Anny.)
  • Ho salito le scale. (Wszedłem po schodach.) / Sono salita sul treno. (Wsiadłam do pociągu.)
  • Ho sceso le scale. (Zszedłem po schodach.) / Sono sceso dall'autobus. (Wysiadłem z autobusu.)
  • Ho corso per un'ora. (Biegałem przez godzinę.) / Sono corso a casa. (Pobiegłem do domu.) Cel ruchu oznacza essere.

Polskie pary „skończyłem / skończył się”, „zacząłem / zaczęła się” bardzo tu pomagają: wersja z „się” to essere.

Przy czasownikach pogodowych oba są poprawne: ha piovuto i è piovuto (padało).

Czasowniki modalne

Dovere, potere i volere biorą zwykle posiłkowy od bezokolicznika, który po nich stoi: Sono dovuto andare. (Musiałem iść.) Ho dovuto mangiare. (Musiałem zjeść.) W mowie słychać też ho dovuto andare, ale sono dovuto mangiare to zawsze błąd.

Sprawdź się

Wstaw czasownik w passato prossimo, potem sprawdź odpowiedzi.

  1. Ieri Paola ___ (andare) al mercato.
  2. Noi ___ (mangiare) troppo.
  3. I bambini ___ (svegliarsi) alle sei.
  4. Lo spettacolo ___ (finire) a mezzanotte.
  5. Le chiavi? Non le ___ (vedere).
  6. Il concerto ti ___ (piacere)?
  7. Io ___ (camminare) tutto il giorno.

Odpowiedzi: 1. è andata (ruch, podmiot żeński). 2. abbiamo mangiato (przechodni). 3. si sono svegliati (zwrotny). 4. è finito (bez dopełnienia). 5. ho viste (le przed avere). 6. è piaciuto (piacere). 7. ho camminato (ruch bez celu).

Ucz się dalej

Nasze lekcje essere i avere oraz passato prossimo mają pełne tabele i quiz. Gdy posiłkowy jest już jasny, czas na wybór samego czasu: passato prossimo czy imperfetto?

Czasownik posiłkowy utrwala się najszybciej, gdy spotykasz go raz po raz w opowieściach. Nasza aplikacja Learn Italian prowadzi od słownictwa i gramatyki przez teksty dopasowane do poziomu aż do pełnych klasyków z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.