Seçme Hikâyeler

SEMAVER (1936)

SAMOWAR (1936)

“Sabah ezanı okundu. Kalk yavrum, işe geç kalacaksın.”

„Rozległ się poranny ezan. Wstawaj, synku, spóźnisz się do pracy.”

Ali nihayet iş bulmuştu. Bir haftadır fabrikaya gidiyordu.

Ali wreszcie znalazł pracę. Od tygodnia chodził do fabryki.

Anası memnundu. Namazını kılmış, duasını yapmıştı.

Jego matka była zadowolona. Odmówiła modlitwę i zakończyła pacierz.

İçindeki Cenabı Hak’la beraber oğlunun odasına girince uzun boyu, geniş vücudu ve çok genç çehresiyle rüyasında makineler, elektrik pilleri, ampuller gören, makine yağları sürünen ve bir dizel motoru homurtusu işiten oğlunu evvela uyandırmaya kıyamadı.

Gdy weszła do pokoju syna wraz z Bogiem, którego nosiła w sercu, nie miała sumienia od razu go budzić; był taki wysoki, szeroki w barach i taki młody, a we śnie widział maszyny, baterie elektryczne, żarówki, czuł zapach oleju maszynowego i słyszał pomruk silnika Diesla.

Ali işten çıkmış gibi terli ve pembeydi.

Ali był spocony i zaróżowiony, jakby właśnie wrócił z pracy.

Halıcıoğlu’ndaki fabrikanın bacası kafasını kaldırmış, bir horoz vekarıyla sabaha, Kâğıthane sırtlarında beliren fecri-kâzibe bakıyordu.

Komin fabryki w Halıcıoğlu uniósł głowę i z dumą koguta spoglądał o świcie na fałszywy brzask ukazujący się nad wzgórzami Kâğıthane.

Neredeyse ötecekti.

Już prawie miał zapiać.

Ali nihayet uyandı. Anasını kucakladı.

Ali w końcu się obudził. Uściskał matkę.

Her sabah yaptığı gibi yorganı kafasına büsbütün çekti.

Jak każdego ranka naciągnął kołdrę całkiem na głowę.

Anası yorgandan dışarıda kalan ayaklarını gıdıkladı.

Matka połaskotała go w stopy wystające spod kołdry.

Yataktan bir hamlede fırlayan oğluyla beraber tekrar yatağa düştükleri zaman bir genç kız kahkahasıyla gülen kadın, mesut sayılabilirdi.

Gdy razem z synem, który jednym susem wyskoczył z łóżka, znów wpadła na posłanie, kobieta śmiejąca się jak młoda dziewczyna mogła uchodzić za szczęśliwą.

Mesutları çok az bir mahallenin çocukları değil miydiler?

Czyż nie byli dziećmi dzielnicy, w której szczęśliwych było tak niewielu?

Anasının çocuğundan, çocuğun anasından başka gelirleri var mıydı?

Czy matka miała inny majątek niż swoje dziecko, a dziecko inny majątek niż matkę?

Yemek odasına kucak kucağa geçtiler.

Przeszli do jadalni, obejmując się.

Odanın içini kızarmış bir ekmek kokusu doldurmuştu.

Pokój wypełniał zapach przypieczonego chleba.

Semaver, ne güzel kaynardı.

Jak pięknie gotował się samowar.

Ali semaveri, içinde ne ıstırap, ne grev, ne de kaza olan bir fabrikaya benzetirdi.

Ali porównywał samowar do fabryki, w której nie było ani cierpienia, ani strajku, ani wypadków.

Ondan yalnız koku, buhar ve sabahın saadeti istihsal edilirdi.

Wytwarzano w niej jedynie zapach, parę i szczęście poranka.

Sabahleyin Ali’nin bir semaver, bir de fabrikanın önünde bekleyen salep güğümü hoşuna giderdi.

Rankiem Ali najbardziej lubił samowar i kocioł z salepem stojący przed fabryką.

Sonra sesler. Halıcıoğlu’ndaki askeri mektebin borazanı, fabrikanın uzun ve bütün Haliç’i çınlatan düdüğü, onda arzular uyandırır, arzular söndürürdü.

Potem dźwięki. Trąbka wojskowej szkoły w Halıcıoğlu i długi gwizd fabryki rozbrzmiewający po całym Złotym Rogu budziły w nim pragnienia i je gasiły.

Demek ki Alimiz biraz şairceydi.

Najwyraźniej nasz Ali miał w sobie coś z poety.

Büyük değirmende bir elektrik amelesi için hassasiyet, Haliç’e büyük transatlantikler sokmaya benzerse de biz, Ali, Mehmet, Hasan biraz böyleyizdir.

Jeśli wrażliwość u robotnika elektrycznego w wielkim młynie przypominałaby wprowadzanie ogromnych transatlantyków na Złoty Róg, to my, Ali, Mehmet i Hasan, właśnie tacy jesteśmy.

Hepimizin gönlünde bir aslan yatar.

Każdy z nas nosi w sercu lwa.

Ali annesinin elini öptü.

Ali ucałował rękę swojej matki.

Sonra şekerli bir şey yemiş gibi dudaklarını yaladı.

Potem oblizał usta, jakby zjadł coś słodkiego.

Annesi gülüyordu.

Matka się śmiała.

O annesini her öpüşte, böyle bir defa yalanmayı âdet etmişti.

Za każdym razem, gdy całował matkę, miał zwyczaj raz oblizać usta.

Evin küçük bahçesindeki saksıların içinde fesleğenler vardı.

W doniczkach w małym ogródku przed domem rosła bazylia.

Ali birkaç fesleğen yaprağını parmaklarıyla ezerek avuçlarını koklaya koklaya uzaklaştı.

Ali rozgniótł palcami kilka listków bazylii i odszedł, co chwilę wąchając dłonie.

Sabah serin, Haliç sisliydi. Arkadaşlarını sandal iskelesinde buldu; hepsi de dinç delikanlılardı.

Poranek był chłodny, a nad Złotym Rogiem unosiła się mgła. Spotkał przyjaciół przy przystani; wszyscy byli rześkimi młodzieńcami.

Beş kişi Halıcıoğlu’na geçtiler.

W piątkę przeprawili się do Halıcıoğlu.

Ali bütün gün zevkle, hırsla, iştiyakla çalışacak.

Ali przez cały dzień będzie pracował z przyjemnością, z zapałem i z tęsknym oddaniem.

Fakat arkadaşlarından üstün görünmek istemeden.

Ale nie chcąc wydawać się lepszym od kolegów.

Onun için dürüst, gösterişsiz işleyecek.

Dlatego będzie pracował uczciwie i bez popisywania się.

Yoksa işinin fiyakasını da öğrenmiştir.

Bo sztuczki swojego fachu już poznał.

Onun ustası İstanbul’da bir tek elektrikçiydi. Bir Alman’dı.

Jego mistrz był jedynym elektrykiem tej klasy w Stambule. Był Niemcem.

Ali’yi çok severdi, işinin dalaveresini, numarasını da öğretmişti.

Bardzo lubił Alego i nauczył go także sekretów oraz trików zawodu.

Kendi kadar usta ve becerikli olanlardan daha üstün görünmenin esrarı çeviklikte, acelede, aşağı yukarı sporda yani gençlikteydi.

Sekret wydawania się lepszym od równie zręcznych i utalentowanych tkwił w zwinności, pośpiechu, niemal w sporcie, czyli w młodości.

Akşama, arkadaşlarına yeni bir dost, yeni bir kafadar, ustalarına sağlam bir işçi kazandırdığına emin ve memnun evine döndü.

Wieczorem wrócił do domu pewny i zadowolony, że podarował kolegom nowego przyjaciela, nowego kompana, a swoim mistrzom solidnego robotnika.

Anasını kucakladıktan sonra karşı kahveye, arkadaşlarının yanına koştu.

Po uściskaniu matki pobiegł do kawiarni naprzeciwko, do swoich przyjaciół.

Bir pastra oynadılar. Bir heyecanlı tavla partisi seyretti.

Zagrali partię pastry. Obejrzał emocjonującą partię tryktraka.

Sonra evinin yolunu tuttu. Anası yatsı namazını kılıyordu.

Potem ruszył do domu. Matka odmawiała modlitwę nocną.

Her zaman yaptığı gibi anacığının önüne çömeldi.

Jak zawsze przykucnął przed swoją ukochaną matką.

Seccadenin üzerinde taklalar attı. Dilini çıkardı.

Robił koziołki na dywaniku modlitewnym. Pokazywał język.

Nihayet kadını güldürmeye muvaffak olduğu zaman, kadıncağız selam vermek üzereydi.

W końcu udało mu się rozśmieszyć kobietę właśnie wtedy, gdy miała zakończyć modlitwę pozdrowieniem.

Anası: “Ali be, günah be yavrum” dedi. “Günah yavrucuğum, yapma!”

Matka powiedziała: „Ali, synku, to grzech. Grzech, moje dziecko, nie rób tego!”

Ali: “Allah affeder ana” dedi.

Ali odpowiedział: „Bóg wybaczy, mamo.”

Sonra saf, masum sordu:

Potem zapytał z naiwną niewinnością:

“Allah hiç gülmez mi?”

„Czy Bóg nigdy się nie śmieje?”

Yemekten sonra Ali, bir Natpinkerton romanı okumaya daldı.

Po kolacji Ali pogrążył się w lekturze powieści o Nat Pinkertonie.

Anası ona bir kazak örüyordu.

Matka robiła mu na drutach sweter.

Sonra yükün içinden lavanta çiçeği kokan şilteler serip yattılar.

Potem rozłożyli pachnące lawendą materace wyjęte z pościeli i położyli się spać.

Anası sabah namazı okunurken Ali’yi uyandırdı.

Matka obudziła Alego, gdy rozległ się poranny ezan.

Kızarmış ekmek kokan odada semaver ne güzel kaynardı.

W pokoju pachnącym przypieczonym chlebem samowar gotował się tak pięknie.

Ali semaveri, içinde ne ıstırap, ne grev, ne de patron olan bir fabrikaya benzetirdi.

Ali porównywał samowar do fabryki, w której nie było ani cierpienia, ani strajku, ani właściciela.

Onda yalnız koku, buhar ve sabahın saadeti istihsal edilirdi.

Wytwarzano w niej jedynie zapach, parę i szczęście poranka.

Ali’nin annesine ölüm, bir misafir, bir başörtülü, namazında niyazında bir komşu hanım gelir gibi geldi.

Śmierć przyszła do matki Alego niczym gość, niczym sąsiadka w chuście, pobożna i oddana modlitwie.

Sabahları oğlunun çayını, akşamları iki kap yemeğini hazırlaya hazırlaya akşamı ediyordu.

Mijały jej dni na przygotowywaniu rano herbaty dla syna, a wieczorem dwóch dań na kolację.

Fakat yüreğinin kenarında bir sızı hissediyor; buruşuk ve tülbent kokan vücudunda akşamüstleri merdivenleri hızlı hızlı çıktığı zaman bir kesiklik, bir ter, bir yumuşaklık duyuyordu.

Lecz na skraju serca czuła ból; w pomarszczonym ciele pachnącym chustą odczuwała zadyszkę, pot i dziwną miękkość, gdy wieczorami szybko wchodziła po schodach.

Bir sabah, daha Ali uyanmadan, semaverin başında üzerine bir fenalık gelmiş, yakın sandalyeye çöküvermişti. Çöküş, o çöküş.

Pewnego ranka, zanim Ali się obudził, zrobiło jej się słabo przy samowarze i osunęła się na pobliskie krzesło. Osunęła się raz na zawsze.

Ali annesinin kendisini bu sabah niçin uyandırmadığına hayret etmekle beraber uzun zaman vaktin geciktiğini anlayamamıştı.

Ali dziwił się, dlaczego matka tego ranka go nie obudziła, lecz długo nie zorientował się, że jest już bardzo późno.

Fabrikanın düdüğü, camların içinden tizliğini, can koparıcılığını terk etmiş ve bir sünger içinden geçmiş gibi yumuşak, kulaklarına geldi. Fırladı.

Gwizd fabryki, dochodzący przez szyby, utracił swą przenikliwość i rozdzierającą moc; dotarł do jego uszu miękko, jakby przeszedł przez gąbkę. Zerwał się.

Yemek odasının kapısında durdu.

Stanął w drzwiach jadalni.

Masaya elleri dayalı uyuklar gibi vaziyetteki ölüyü seyretti.

Patrzył na zmarłą, która siedziała z rękami opartymi o stół, jakby drzemała.

Onu uyuyor sanıyordu. Ağır ağır yürüdü.

Myślał, że śpi. Powoli podszedł.

Omuzlarından tuttu. Dudaklarını soğumaya başlamış yanaklara sürdüğü zaman ürperdi.

Ujął ją za ramiona. Gdy przyłożył usta do policzków, które zaczynały stygnąć, zadrżał.

Ölümün karşısında, ne yapsak, muvaffak olmuş bir aktörden farkımız olmayacak. O kadar, muvaffak olmuş bir aktör.

W obliczu śmierci, cokolwiek byśmy zrobili, nie będziemy się różnić od aktora, który dobrze odegrał swoją rolę. Tylko tyle, od aktora, który dobrze odegrał swoją rolę.

Sarıldı. Onu kendi yatağına götürdü.

Objął ją. Zaniósł ją do własnego łóżka.

Yorganı üstlerine çekti; soğumaya başlayan vücudu ısıtmaya çalıştı.

Naciągnął na nich kołdrę; próbował ogrzać stygnące ciało.

Vücudunu, hayatiyetini bu soğuk insana aşılamaya uğraştı.

Usiłował przekazać temu zimnemu człowiekowi własne życie i własną żywotność.

Sonra, âciz, onu köşe minderinin üzerine attı.

Potem, bezradny, położył ją na narożnej poduszce.

Bütün arzusuna rağmen o gün ağlayamadı.

Mimo całego pragnienia tego dnia nie potrafił zapłakać.

Gözleri yandı, yandı, bir damla yaş çıkarmadı.

Oczy paliły go i paliły, lecz nie wypłynęła ani jedna łza.

Aynaya baktı.

Spojrzał w lustro.

En büyük kederin karşısında, bir gece uykusuz kalmış insan çehresinden başka bir çehre almak kabil olmayacak mıydı?

Czy wobec największego bólu nie można przybrać innej twarzy niż twarz człowieka, który tylko jednej nocy nie spał?

Ali birdenbire zayıflamak, birdenbire saçlarını ağarmış görmek, birdenbire belinde müthiş bir ağrıyla iki kat oluvermek, hemen yüz yaşına girmiş kadar ihtiyarlamak istiyordu.

Ali chciał nagle schudnąć, nagle zobaczyć swoje włosy siwe, nagle zgiąć się wpół z potwornym bólem w krzyżu i w jednej chwili postarzeć się tak, jakby miał sto lat.

Sonra ölüye bir daha baktı. Hiç de korkunç değildi.

Potem jeszcze raz spojrzał na zmarłą. Wcale nie wyglądała strasznie.

Bilakis çehre eskisi kadar müşfik, eskisi kadar mülayimdi.

Przeciwnie, jej twarz była równie czuła i równie łagodna jak dawniej.

Ölünün yarı kapalı gözlerini metin bir elle kapadı. Sokağa fırladı.

Stanowczą ręką zamknął na wpół otwarte oczy zmarłej. Wybiegł na ulicę.

Komşu ihtiyar hanıma haber verdi.

Powiadomił starszą sąsiadkę.

Komşular koşa koşa eve geldiler.

Sąsiedzi zbiegli się do domu.

O fabrikaya yollandı.

On zaś ruszył do fabryki.

Yolda kayıkla giderken, ölüme alışmış gibiydi.

Płynąc łodzią, wydawał się już oswojony ze śmiercią.

Yan yana, kucak kucağa, aynı yorganın içinde yatmışlardı.

Leżeli obok siebie, objęci, pod tą samą kołdrą.

Ölüm munis, anasına girdiği gibi onun bütün hassasiyetini, şefkatini, yumuşaklığını almıştı.

Śmierć była łagodna; tak jak weszła do jego matki, tak zabrała całą jej wrażliwość, czułość i dobroć.

Yalnız biraz soğuktu. Ölüm bildiğimiz kadar korkunç bir şey değildi. Yalnız biraz soğuktu o kadar...

Była tylko trochę zimna. Śmierć nie była tak straszna, jak ją sobie wyobrażaliśmy. Była tylko trochę zimna, nic więcej...

Ali, günlerce evin boş odalarında gezindi.

Ali przez wiele dni błąkał się po pustych pokojach domu.

Gece ışık yakmadan oturdu.

Wieczorami siedział bez zapalania światła.

Geceyi dinledi. Anasını düşündü. Fakat ağlayamadı.

Słuchał nocy. Myślał o matce. Lecz nie potrafił płakać.

Bir sabah yemek odasında karşı karşıya geldiler.

Pewnego ranka spotkali się naprzeciw siebie w jadalni.

O, yemek masasının muşambası üzerinde sakin ve parlaktı.

On stał spokojny i lśniący na ceracie stołu.

Güneş sarı pirinç maddenin üzerinde donakalmıştı.

Słońce zastygło na żółtej mosiężnej powierzchni.

Onu kulplarından tutarak gözlerinin göremeyeceği bir yere koydu.

Chwycił go za uchwyty i postawił tam, gdzie jego oczy nie mogły go dostrzec.

Kendisi bir sandalyeye çöktü.

Sam opadł na krzesło.

Bol bol, sessiz bir yağmur gibi ağladı.

Płakał długo i cicho jak deszcz.

Ve o evde o, bir daha kaynamadı.

I w tym domu już nigdy więcej się nie zagotował.

Bundan sonra Ali’nin hayatına bir salep güğümü girer.

Od tej chwili do życia Alego wchodzi kocioł z salepem.

Kış Haliç etrafında İstanbul’dakinden daha sert, daha sisli olur.

Zima wokół Złotego Rogu bywa ostrzejsza i bardziej mglista niż w samym Stambule.

Bozuk kaldırımların üzerinde buz tutmuş çamur parçalarını kırarak erkenden işe gidenler, mektep hocaları, celepler ve kasaplar fabrikanın önünde bir müddet dinlenirler, kocaman bir duvara sırtlarını vererek üstüne zencefil ve tarçın serpilmiş salep içerlerdi.

Ci, którzy wcześnie szli do pracy, rozbijając zamarznięte bryły błota na nierównych chodnikach, nauczyciele, handlarze bydłem i rzeźnicy zatrzymywali się na chwilę przed fabryką, opierali plecy o wielki mur i pili salep posypany imbirem i cynamonem.

Yün eldivenlerin içinde saklı kıymettar elleri salep fincanını kucaklayan, burunları nezleli, kafaları grevli, ıstıraplı pirinç bir semaver gibi tüten sarışın ameleler, mektep hocaları, celepler, kasaplar ve bazen fakir mektep talebeleri kocaman fabrika duvarına sırtlarını verirler; üstüne rüyalarının mabadi serpilmiş salepten yudum yudum içerlerdi.

Blond robotnicy z cennymi dłońmi ukrytymi w wełnianych rękawiczkach, obejmujący filiżanki salepu, z nosami pełnymi kataru, głowami pełnymi strajków, dymiący jak mosiężny samowar pełen cierpienia, nauczyciele, handlarze bydłem, rzeźnicy, a czasem także ubodzy uczniowie opierali się o ogromny mur fabryki; małymi łykami pili salep, na który niczym pył opadło dalsze ciągi ich marzeń.