Türkçedeki Arapça Kelimeler: Tanıdık Olanlar ve Yanıltanlar

Kitap, kalem, saat, hayat, aile, hediye, sabah, merhaba. Bu kelimelerin hepsi Arapçadan geliyor. Türk Dil Kurumu'nun Türkçe Sözlük'ünde Arapça kökenli diye işaretlenmiş kelimelerin sayısı, yapılan sayımlara göre 5.500 ile 6.500 arasında veriliyor. Arapça öğrenen biri için bu büyük bir hazine. Ama hazinenin içinde birkaç tuzak da var: bazı kelimeler Türkçeye geçerken anlam değiştirmiş, bazıları da okunuşu yüzünden tanınmaz hale gelmiş.

Aynen işe yarayanlar

Çok sayıda kelimenin anlamı Türkçede ve Arapçada hemen hemen aynı:

Türkçe	Arapça	Okunuşu
kitap	كِتَاب	kitâb
kalem	قَلَم	qalam
saat	سَاعَة	sâ'a
hayat	حَيَاة	hayât
aile	عَائِلَة	'â'ila
hediye	هَدِيَّة	hadiyya
seyahat	سِيَاحَة	siyâha
fakir	فَقِير	faqîr
acele	عَجَلَة	'acala
sabun	صَابُون	sâbûn

Bunları gördüğünüzde yapmanız gereken tek şey, Arapça okunuşunu öğrenmek. Çünkü Türkçe bu kelimeleri kendi kurallarına göre değiştirmiş.

Türkçe kelimeyi nasıl değiştirmiş?

Tanıdık kelimeyi Arapçada tanımak için birkaç düzenli değişimi bilmek yeterli:

• Sondaki ünsüz sertleşmiş. Kitâb kitap, qalb kalp, maktûb mektup olmuş. Türkçe kelime sonunda b, d, c gibi yumuşak ünsüzleri sevmiyor.
• Ünlüler uyuma girmiş. Madrasa medrese, mahkama mahkeme olmuş. Arapçada a sesi olan yerlerde Türkçede çoğu zaman e var.
• Dişil sonu düşmüş ya da t olmuş. Arapçadaki ة, Türkçede bazen düşmüş (hadiyya, hediye), bazen t olarak kalmış (nasîha, nasihat; siyâha, seyahat).
• Sesler birleşmiş. Türkçede tek bir s, z ya da h olan yerlerde Arapçada birkaç farklı harf var. Sabah ص ile, sene س ile, sabit ث ile yazılıyor. Türkçede üçü de aynı s.

Yanıltan kelimeler

İşte Arapça öğrenirken sizi şaşırtabilecek kelimeler. Hepsinin kökeni Türk Dil Kurumu sözlüğünde Arapça olarak geçiyor, ama Türkçedeki anlam kaymış:

Türkçede	Türkçe anlamı	Arapçada	Arapça anlamı
ihtiyar	yaşlı	اِخْتِيَار ikhtiyâr	seçim, tercih
hala	babanın kız kardeşi	خَالَة khâla	annenin kız kardeşi, teyze
kafa	baş	قَفَا qafâ	ense
rica	bir şeyi kibarca isteme	رَجَاء racâ'	umut, dilek; رَجَاءً racâ'an "lütfen"
tatil	çalışmaya ara	تَعْطِيل ta'tîl	durdurma, aksatma
mektep	okul	مَكْتَب maktab	büro, yazı masası
maaş	aylık	مَعَاش ma'âş	geçim; emekli aylığı
mesai	çalışma saatleri	مَسَاعٍ masâ'in	çabalar

Hala özellikle dikkat isteyen bir kelime: Arapçada babanın kız kardeşi عَمَّة 'amma. Yani Türkçedeki hala, Arapçada teyzeyi anlatıyor.

Tatil ilginç bir örnek: Arapçada tatil anlamına gelen kelime عُطْلَة 'utla, yani Türkçedeki tatil ile aynı kökten. Kök doğru, kalıp farklı.

Türkçede tekil, Arapçada çoğul

Türkçenin en ilginç ödünçlemelerinden biri, Arapça çoğulları tekil gibi kullanmak. Şu kelimeler Arapçada aslında çoğul:

Türkçe	Arapça çoğul	Arapça tekil
evlat	أَوْلَاد awlâd, çocuklar	وَلَد walad, çocuk
ahbap	أَحْبَاب ahbâb, sevilenler	حَبِيب habîb, sevgili
esnaf	أَصْنَاف asnâf, çeşitler, sınıflar	صِنْف sinf, çeşit
evrak	أَوْرَاق awrâq, yapraklar, kâğıtlar	وَرَقَة waraqa, yaprak, kâğıt
akraba	أَقْرِبَاء aqribâ', yakınlar	قَرِيب qarîb, yakın

Türkçede evlatlar ya da akrabalar demek, Arapçaya göre çoğulun çoğulu. Bu kelimeler Arapçanın kırık çoğullarına güzel bir giriş: kelime sona ek almıyor, içten değişiyor. Ayrıntısı çoğul biçimleri dersimizde.

Kelime aileleri: kökü tanıyın

Türkçedeki Arapça kelimelerin asıl değeri, kök sistemini görmenizi sağlaması. İlim, âlim, malum, muallim, talim, ulema, alamet hep aynı ع ل م kökünden. Kitap, kâtip, mektup, mektep hep ك ت ب kökünden. Bu aileleri tanıdığınızda yeni bir Arapça kelimeyi çoğu zaman tahmin edebiliyorsunuz. Sistemin nasıl çalıştığını kök ve kalıp sistemi yazımızda anlattık.

Bir de Arapça takının Türkçede kalan izleri var: bizzat, bittabi, bilhassa, ya da Abdurrahman ve Abdülkadir gibi isimler. Bunların neden farklı okunduğu şemsi ve kameri harfler yazımızın konusu.

Bu avantaj ne kadar işe yarar?

Kelime tarafında çok. Okuma ve dinlemede tanıdık kelimeler size dayanak noktası oluyor, özellikle soyut ve resmi metinlerde: hukuk, ilim, tarih, iktisat gibi kelimeler Arapça gazetede de karşınıza çıkıyor. Ama iki sınırı var:

• Temel kelimeler çoğunlukla yeni. Tanıdık kelimelerin önemli bir kısmı din, hukuk, bilim ve yönetim alanından. Su (مَاء mâ'), ekmek (خُبْز khubz), gitmek (ذَهَبَ dhahaba) gibi gündelik kelimeleri sıfırdan öğreneceksiniz.
• Dil bilgisi hiç benzemiyor. Kelimeleri tanımak, cümleyi anlamak demek değil. Arapçanın cümle yapısını ayrıca öğrenmeniz gerekiyor.

Yine de Türkçe konuşan biri Arapçaya, İngilizce ya da Almanca konuşan birinden çok daha tanıdık bir kelime hazinesiyle başlıyor. Bunun süreye etkisini Arapça ne kadar sürede öğrenilir yazımızda tartıştık.

Nereden başlamalı?

Ücretsiz Arapça kelime listelerimizde kelimeler konu konu ve sesleriyle sıralanıyor. Tanıdık kelimelerin Arapça okunuşunu duymak, onları kalıcı yapmanın en hızlı yolu.

Learn Arabic uygulamamızda kelimeler sesli, konu konu ve tekrar ederek ilerliyor, yanında kökleri ve kalıpları anlatan dil bilgisi dersleri ve seviyeli okumalar var. Uygulama 1 Aralık'ta App Store ve Google Play'de çıkıyor. Çıktığı gün haber almak için bekleme listesine katılın.