Als of wenn in het Duits: het verschil, uitgelegd met toen en als

Vertaal het Duitse als in je hoofd met toen, en het Duitse wenn met als of wanneer. Dan zit je bijna altijd goed. Als ich ein Kind war, wohnte ich in Hamburg is "Toen ik een kind was, woonde ik in Hamburg". Wenn es regnet, bleiben wir zu Hause is "Als het regent, blijven we thuis". De grootste valkuil voor Nederlandstaligen is dus het woordje zelf: ons als is in het Duits meestal wenn, niet als.

Het overzicht

Nederlands	Duits	Voorbeeld
toen (één keer of één periode in het verleden)	als	Als ich zehn war, sind wir nach München gezogen. (Toen ik tien was, zijn we naar München verhuisd.)
als, wanneer (telkens als, in het verleden)	wenn	Immer wenn ich meine Oma besuchte, backte sie einen Kuchen. (Telkens als ik bij oma op bezoek ging, bakte ze een taart.)
als, wanneer (nu of later)	wenn	Wenn ich nach Hause komme, rufe ich dich an. (Als ik thuiskom, bel ik je.)
als (voorwaarde)	wenn	Wenn es morgen regnet, bleiben wir zu Hause. (Als het morgen regent, blijven we thuis.)
wanneer? (vraag naar het tijdstip)	wann	Wann fängt der Film an? (Wanneer begint de film?)
of (ja of nee, in een bijzin)	ob	Ich weiß nicht, ob er kommt. (Ik weet niet of hij komt.)

Het mooie is dat het Nederlands hetzelfde onderscheid maakt als het Duits. Alleen de woorden schuiven een plaatsje op.

Als: waar je in het Nederlands toen zegt

Eén gebeurtenis. Als das Telefon klingelte, stand ich unter der Dusche. (Toen de telefoon ging, stond ik onder de douche.)

Eén periode, hoe lang ook. Als ich in Berlin studierte, wohnte ich in Kreuzberg. (Toen ik in Berlijn studeerde, woonde ik in Kreuzberg.) Vijf jaar studie is nog steeds één afgesloten stuk tijd, dus als.

Eén moment in een verhaal. Als wir ankamen, war es schon dunkel. (Toen we aankwamen, was het al donker.)

De toets is simpel: kun je in het Nederlands toen zeggen? Dan is het in het Duits als.

Let wel op: dat geldt alleen voor toen als voegwoord, aan het begin van een bijzin. Het bijwoord toen ("toen ging hij weg", "toen was alles anders") is in het Duits dann, da of damals: Damals war alles anders. (Toen was alles anders.)

Wenn: waar je als of wanneer zegt

Herhaling in het verleden. Jedes Mal, wenn er anrief, war ich nicht zu Hause. (Elke keer als hij belde, was ik niet thuis.) Ook hier volgt het Duits het Nederlands: bij herhaling zeg je geen toen, en de Duitser geen als.

Heden en toekomst, ook bij één keer. Wenn du morgen in Berlin ankommst, hole ich dich am Bahnhof ab. (Als je morgen in Berlijn aankomt, haal ik je van het station.)

Gewoontes. Wenn ich müde bin, trinke ich Kaffee. (Als ik moe ben, drink ik koffie.)

Voorwaarden, echte en onwerkelijke. Wenn du Hilfe brauchst, sag Bescheid. (Als je hulp nodig hebt, laat het weten.) Wenn ich mehr Zeit hätte, würde ich Italienisch lernen. (Als ik meer tijd had, zou ik Italiaans leren.) Wenn ich das gewusst hätte, wäre ich gekommen. (Als ik dat had geweten, was ik gekomen.)

Wann: alleen voor de vraag

Wann vraagt naar een tijdstip, in een gewone vraag of in een bijzin. Het is ons wanneer als vraagwoord.

• Wann kommst du? (Wanneer kom je?)
• Weißt du, wann der Zug fährt? (Weet je wanneer de trein vertrekt?)
• Sag mir, wann du Zeit hast. (Zeg maar wanneer je tijd hebt.)

Hier zit een tweede valkuil. In het Nederlands kan wanneer ook "als" betekenen: "Wanneer je thuiskomt, bel me." In het Duits kan dat niet. Daar is het altijd Wenn du nach Hause kommst, nooit Wann du nach Hause kommst.

Ob: ons of

Ob leidt een ja-neevraag in een bijzin in, precies zoals ons of in "ik weet niet of".

• Ich weiß nicht, ob der Film schon angefangen hat. (Ik weet niet of de film al begonnen is.)
• Sie hat gefragt, ob du mitkommst. (Ze vroeg of je meegaat.)

Vergelijk: Ich weiß nicht, wann er kommt (ik weet niet wanneer hij komt) en Ich weiß nicht, ob er kommt (ik weet niet of hij überhaupt komt).

Woordvolgorde: hier heb je een voorsprong

Na als, wenn, wann en ob gaat het werkwoord naar het eind van de bijzin, net als in het Nederlands. En als de bijzin vooraan staat, begint de hoofdzin met het werkwoord, ook net als bij ons:

• Als ich ankam, war der Zug schon weg. (Toen ik aankwam, was de trein al weg.)
• Wenn der Zug ankommt, ... (Als de trein aankomt, ...)

Twee verschillen om op te letten. De Duitser zet altijd een komma tussen bijzin en hoofdzin. En bij meerdere werkwoorden aan het eind is de volgorde in het Duits vaster dan bij ons: als ich es gesehen hatte, waar je in het Nederlands zowel "toen ik het had gezien" als "toen ik het gezien had" hoort.

Als heeft nog meer betekenissen

Als doet in het Duits nog twee dingen die niets met tijd te maken hebben:

• dan, bij een vergelijking: Er ist älter als ich. (Hij is ouder dan ik.) Dat is weer een plek waar Nederlands als je de verkeerde kant op stuurt: "ouder als ik" is spreektaal, in het Duits is het juist correct.
• als, in een rol: Als Kind wollte ich Pilot werden. (Als kind wilde ik piloot worden.) Hier komen de twee talen wel overeen.

En als ob is ons alsof: Er tut so, als ob er nichts wüsste. (Hij doet alsof hij niets weet.)

Veelgemaakte fouten van Nederlandstaligen

Ons als letterlijk overnemen. "Als het regent" wordt wenn es regnet, niet als es regnet. Dit is veruit de vaakste fout, omdat het woord zo vertrouwd lijkt.

Wann gebruiken waar wij wanneer zeggen. Wenn ich Zeit habe, komme ich, niet Wann ich Zeit habe. Wann vraagt alleen.

Wenn gebruiken voor of. Ich weiß nicht, ob sie Zeit hat. (Ik weet niet of ze tijd heeft.) Heb je in het Nederlands of, dan is het in het Duits ob.

Toen als bijwoord vertalen met als. "Toen ging hij naar huis" is Dann ging er nach Hause, geen Als ging er nach Hause.

Vragen

Gebruikt het Duits ooit wenn voor één gebeurtenis in het verleden? Alleen bij onwerkelijke voorwaarden: Wenn ich das gewusst hätte, ... (Als ik dat had geweten, ...). Voor "toen" bij een echte gebeurtenis is het altijd als.

Wat is het verschil tussen wenn en falls? Falls betekent "voor het geval dat" of "mocht": Falls du Hilfe brauchst, ruf mich an. (Mocht je hulp nodig hebben, bel me.) Wenn kan dat ook, maar falls kan nooit "wanneer" betekenen.

Moet er na als een imperfectum staan? Nee. In geschreven Duits staat er meestal het Präteritum, maar in spreektaal hoor je ook het Perfekt: Als wir in Rom waren, hat es jeden Tag geregnet. (Toen we in Rome waren, regende het elke dag.) De keuze voor als hangt af van de betekenis, niet van de tijd.

Verder oefenen

Onze les over bijzinnen behandelt het werkwoord achteraan en voegwoorden als weil, dass, wenn en ob, met een quiz. Bij als staat het werkwoord vaak in de verleden tijd, dus het loont om die vormen paraat te hebben. Twee andere paren die Nederlandstaligen bezighouden: wissen of kennen en du of Sie.

Als en wenn gaan vanzelf goed zodra je ze in een paar honderd echte zinnen bent tegengekomen, en verhalen staan er vol mee. Onze app Learn German brengt je van woordenschat en grammatica via teksten op jouw niveau naar complete klassiekers met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.