Der, die, das onthouden: zo leer je Duitse lidwoorden
Waarom der, die, das lastig is voor Nederlandstaligen, ook met de en het. Uitgangen die het lidwoord verraden, valkuilen en hoe je het vanzelf goed zegt.
Voor der, die, das bestaat geen toverformule, maar drie gewoontes maken het een stuk makkelijker: leer elk woord met zijn lidwoord, herken de uitgangen die het lidwoord verraden, en zie woorden in zinnen in plaats van in lijstjes. Als Nederlandstalige heb je daarbij een voordeel en een valkuil, en allebei komen ze van onze eigen de en het.
Waarom het lastig is, ook met de en het
Het Duits heeft drie geslachten: mannelijk (der), vrouwelijk (die) en onzijdig (das). Het Nederlands had die ook, maar heeft mannelijk en vrouwelijk samengevoegd tot één lidwoord: de. Een de-woord kan in het Duits dus der of die zijn, en aan de zie je niet welke van de twee. De tafel is der Tisch, de deur is die Tür.
In het woordenboek en in Vlaanderen leeft het oude onderscheid soms nog. Boom is mannelijk, kerk vrouwelijk, en dat klopt met der Baum en die Kirche. Maar voor de meeste Nederlandstaligen is dat geen gevoel meer waar je op kunt bouwen.
En dan het. Veel het-woorden zijn in het Duits ook onzijdig: het huis, das Haus; het boek, das Buch; het kind, das Kind; het raam, das Fenster. Dat is je voordeel. Maar het gaat niet altijd op, en daar zit de valkuil:
| Nederlands | Duits | |
|---|---|---|
| het uur | die Stunde | het-woord, maar vrouwelijk |
| het moment | der Moment | het-woord, maar mannelijk |
| de auto | das Auto | de-woord, maar onzijdig |
| de kamer | das Zimmer | de-woord, maar onzijdig |
Gebruik je gevoel voor de en het dus als hint, niet als regel. Bovendien verandert het lidwoord in het Duits met de naamval: der Tisch wordt den Tisch of dem Tisch. Alles begint bij het basisgeslacht.
1. Leer elk woord met zijn lidwoord
Dit is de belangrijkste gewoonte. Leer niet Tisch, maar der Tisch. Zet het zo op je kaartjes, in je schrift, overal. Het lidwoord is geen los weetje, het hoort bij het woord, net zoals je bij een Nederlands woord vanzelf het of de weet.
Zeg het woord met lidwoord hardop. Na een tijdje klinkt der Tisch goed en die Tisch gewoon fout.
2. Leer de uitgangen die het lidwoord verraden
Hier win je echt tijd, want een aantal uitgangen krijgt bijna altijd hetzelfde lidwoord. En veel ervan herken je, omdat het Nederlands ze ook heeft:
| Duitse uitgang | Lidwoord | Duits voorbeeld | Nederlandse tegenhanger |
|---|---|---|---|
| -ung | die | die Wohnung | -ing: de woning |
| -heit, -keit | die | die Freiheit, die Möglichkeit | -heid: de vrijheid, de mogelijkheid |
| -schaft | die | die Freundschaft | -schap: de vriendschap |
| -tion | die | die Nation | -tie: de natie |
| -chen, -lein | das | das Mädchen, das Brötchen | -je: het meisje, het broodje |
| -ment | meestal das | das Instrument | het instrument |
| dagen, maanden, seizoenen | der | der Montag, der Mai, der Winter | de maandag, de winter |
De verkleinwoorden zijn een cadeautje: net zoals elk woord op -je bij ons een het-woord is, is elk woord op -chen of -lein in het Duits das. Daarom is das Mädchen onzijdig, hoewel het een meisje is. Het achtervoegsel beslist, niet de betekenis. Precies zoals bij het meisje.
Let wel op -schaft: in het Duits altijd die, terwijl het Nederlands bij -schap soms het zegt. Het landschap is die Landschaft.
Er is ook een vuistregel die vaak, maar niet altijd werkt: de meeste woorden op -e zijn vrouwelijk (die Blume, de bloem). Uitzonderingen als der Junge (de jongen) en das Auge (het oog) leer je apart.
3. Bij samenstellingen beslist het laatste woord
Het Duits staat bekend om zijn lange woorden, maar hier helpen ze je. Bij een samenstelling bepaalt altijd het laatste deel het lidwoord, net als in het Nederlands:
- das Haus + die Tür = die Haustür (de huisdeur)
- die Tür + der Griff = der Türgriff (de deurklink)
Ken je de basiswoorden, dan ken je meteen het lidwoord van honderden lange woorden.
4. Maak er een beeld van
Werken geheugensteuntjes voor jou, gebruik dan kleuren of beelden. Schrijf bijvoorbeeld der-woorden in het blauw, die-woorden in het rood en das-woorden in het groen. Of geef elke groep een vaste scène: der-woorden in de handen van een grote man, die-woorden bij een vrouw.
Of dat de beste methode is, is niet bewezen, maar sommige leerlingen hebben er echt baat bij. Past het niet bij je, forceer het dan niet.
5. Leer woorden in zinnen
Een lidwoord dat je uit een lijstje stampt, ben je zo weer kwijt. Hoe vaker je hetzelfde woord in verschillende zinnen ziet, hoe beter het juiste lidwoord in je oor gaat zitten. Lezen en luisteren is daarvoor de prettigste manier: elke tekst is een lidwoordenherhaling die je niet merkt.
Doe regelmatig:
- Rond onze les lidwoorden en de les het geslacht van zelfstandige naamwoorden af met de quizzen
- Beluister nieuwe woorden met lidwoord in onze woordenlijsten met audio
- Let bij het lezen van korte teksten bewust op het lidwoord van elk zelfstandig naamwoord
En als je het fout zegt?
Meestal word je gewoon begrepen. Een Duitser stopt het gesprek niet omdat je die zei in plaats van der. Een fout lidwoord is geen reden om niet te praten.
Bedenk ook dat je zelfs op een hoog niveau af en toe een lidwoord opzoekt. Daar is niets mis mee. Het doel is niet dat je ze allemaal kent, maar dat het juiste lidwoord vanzelf komt bij de woorden die je het vaakst gebruikt.
Begin met oefenen
Bij elke les en elke woordenlijst hoort een korte quiz, die je zonder account kunt doen. Begin je helemaal vanaf nul, dan geeft zelf Duits leren je een stappenplan. Wat Duits verder moeilijk maakt, lees je in Is Duits moeilijk?
In onze app Learn German oefen je woorden met lidwoord en audio, met herhaling op de juiste momenten. Downloaden is gratis; sommige boeken en extra's ontgrendel je met diamanten, die je onder het leren verdient, of met Premium.