Italiaanse woorden uit het Arabisch: van zucchero tot zero

Zucchero, magazzino, dogana, zero, ammiraglio: ruim twintig Italiaanse woorden met een Arabische oorsprong, met het Arabische origineel en hun verhaal.

Arabisch · · 4 min lezen

Wie in Italië bij zijn espresso om zucchero vraagt, gebruikt zonder het te weten een Arabisch woord. Het Italiaans heeft een paar honderd woorden uit het Arabisch overgenomen, en veel ervan horen bij het dagelijks leven: zucchero, arancia, magazzino, dogana, tariffa, zero. Ze kwamen vooral langs twee wegen binnen: Sicilië, dat ruim twee eeuwen Arabisch was, en de handelshavens Venetië, Genua en Pisa. Een flink deel ervan kent het Nederlands ook, want suiker, magazijn, tarief en admiraal hebben dezelfde Arabische wortels.

Twee wegen: Sicilië en de handel

In 827 landden Arabische troepen bij Mazara, het begin van de verovering van Sicilië. Palermo viel in 831 en werd de hoofdstad van een emiraat dat standhield tot de Normandiërs in 1091 de verovering van het eiland voltooiden. De Arabieren brachten nieuwe gewassen, irrigatietechnieken en een nieuwe manier van besturen naar Sicilië, en met de dingen kwamen de woorden. Ook de Normandiërs bleven in Palermo Arabische ambtenaren gebruiken.

De tweede weg liep over zee. Italiaanse kooplieden dreven handel met Alexandrië, Tunis en de havens van de Levant, en uit de taal van markten en schepen stammen veel handelswoorden. Een derde, geleerde weg was de wetenschap: Europese wiskundigen en artsen bestudeerden eeuwenlang Arabische teksten in Latijnse vertaling.

Aan tafel

Italiaans Nederlands Arabisch Uitspraak Betekenis in het Arabisch
zucchero suiker سُكَّر sukkar suiker
arancia sinaasappel نَارَنْج nāranj bittere sinaasappel (een woord van Perzische oorsprong)
limone citroen لَيْمُون laymūn citroen
albicocca abrikoos الْبَرْقُوق al-barqūq (oorspronkelijk) de abrikozen, nu de pruim
carciofo artisjok خَرْشُوف kharshūf artisjok
zafferano saffraan زَعْفَرَان zaʿfarān saffraan
sciroppo siroop شَرَاب sharāb drank
caraffa karaf غَرَّافَة gharrāfa schepvat voor water

In albicocca zie je het Arabische lidwoord al- nog zitten, net als in algebra, alchimia en ons alcohol. De regel van dat lidwoord, met de zon- en maanletters, is dezelfde die je vandaag leert.

Handel en havens

Italiaans Nederlands Arabisch Uitspraak Betekenis in het Arabisch
magazzino magazijn مَخَازِن makhāzin opslagplaatsen, meervoud van مَخْزَن makhzan
dogana douane دِيوَان dīwān register, bestuursbureau
tariffa tarief تَعْرِيفَة taʿrīfa bekendmaking, prijslijst
arsenale arsenaal دَار الصِّنَاعَة dār aṣ-ṣināʿa "huis van het maken"
ammiraglio admiraal أَمِير amīr bevelhebber, prins
cotone katoen قُطْن quṭn katoen
materasso matras مَطْرَح maṭraḥ plek waar je iets neerlegt, slaapplaats
taccuino notitieboekje تَقْوِيم taqwīm kalender, almanak

In magazzino zit een kleine grammaticales. Makhāzin is een gebroken meervoud, en makhzan volgt het patroon مَفْعَل, waarmee het Arabisch plaatsen aanduidt, net als مَكْتَب (maktab, kantoor). Dat leggen we uit in Arabische wortels en patronen. Dīwān nam bovendien nog een andere weg: via het Turks werd het de divano, ons divan.

Getallen en wetenschap

Italiaans Nederlands Arabisch Uitspraak Betekenis in het Arabisch
zero, cifra nul, cijfer صِفْر ṣifr leeg, nul
algebra algebra الْجَبْر al-jabr het herstellen, "weer op zijn plaats zetten"
algoritmo algoritme الْخُوَارِزْمِيّ al-Khwārizmī naam van een wiskundige uit de negende eeuw
alchimia alchemie الْكِيمِيَاء al-kīmiyāʾ de chemie
alcol alcohol الْكُحْل al-kuḥl fijn poeder (de kohl voor de ogen)

Ṣifr gaf het Italiaans twee woorden: eerst cifra, en later zero, via het middeleeuws Latijnse zephirum. Het Nederlands kreeg alleen het eerste: ons cijfer. In het moderne Arabisch betekent صِفْر nog altijd nul.

Woorden met een verhaal

Italiaans Arabisch Uitspraak Betekenis in het Arabisch
giraffa زَرَافَة zarāfa giraffe
meschino مِسْكِين miskīn arm, stakker
assassino حَشَّاشِين ḥashshāshīn naam van een middeleeuwse sekte

Miskīn leeft nog volop. In veel Arabische dialecten zeg je vandaag precies zo "och, die arme!", met hetzelfde medelijden erin. In het Italiaans is meschino juist opgeschoven naar "gemeen, kleinzielig".

In Siciliaanse plaatsnamen

Veel Siciliaanse plaatsnamen bewaren een Arabisch woord:

  • قَلْعَة (qalʿa, burcht, vesting): Caltanissetta, Caltagirone, Calatafimi.
  • جَبَل (jabal, berg): Gibellina. En de volksnaam van de Etna, Mongibello, plakt het Latijnse mons en het Arabische jabal aan elkaar: "berg berg".

Iets zuidelijker stamt het Maltees af van het Arabisch dat in middeleeuws Sicilië werd gesproken. Het is de enige taal van Arabische oorsprong die in het Latijnse schrift wordt geschreven en de enige die een officiële taal van de Europese Unie is.

Wat heb je eraan als je Arabisch leert?

Met suiker en magazijn bouw je geen zin. De Arabische woordenschat voor alledag is voor een Nederlandstalige bijna helemaal nieuw, zoals we uitleggen in Is Arabisch moeilijk? Toch helpen deze woorden op drie manieren:

  • Ezelsbruggetjes. سُكَّر, لَيْمُون, قُطْن en زَرَافَة onthoud je in één keer.
  • Voorbeelden van wortels. Makhzan brengt je bij خِزَانَة (khizāna, kast), amīr bij أَمَرَ (amara, hij beval).
  • Uitspraak. De خ van kharshūf is de g van gracht. Die klank, die het Italiaans niet kent, heb je als Nederlandstalige gratis.

Veel van deze woorden vind je met audio in onze Arabische woordenlijsten.

Onze app Learn Arabic heeft woordenlijsten per thema met audio, een aparte les over wortels en patronen en leesteksten van A1 tot B2. Hij komt op 1 december uit: zet je op de wachtlijst en ontdek hoeveel Arabische woorden je al kent zonder het te weten.

Learn Arabic komt op 1 december

De app is bijna klaar: het Arabische alfabet vanaf nul, grammatica, ruim 2500 woorden met uitspraak en klassiekers als De gebroken vleugels van Khalil Gibran in het origineel. Laat je e-mailadres achter, dan hoor je het zodra hij uit is.

Eén mail als de app uit is. Verder niets.