Tú of usted in het Spaans: jij en u, van Madrid tot Bogotá

Tú is ons jij, usted is ons u. De basisregel is dus vertrouwd: tú voor vrienden, familie en leeftijdsgenoten, usted voor onbekenden, ouderen en iedereen tegen wie je beleefd wilt zijn. Wat het interessant maakt, is hoeveel de gewoontes per land verschillen. Spanje lijkt op Nederland: daar zeg je al snel tú. In veel Latijns-Amerikaanse landen hoor je usted een stuk vaker.

Het overzicht

	tú	usted
Nederlands	jij	u
Voor wie	Vrienden, familie, kinderen, leeftijdsgenoten	Onbekenden, ouderen, ambtenaren, klanten
Werkwoord	2e persoon: tú hablas	3e persoon: usted habla
Voornaamwoord als voorwerp	te: Te llamo.	lo, la, le: Lo llamo.
Bezittelijk	tu casa	su casa
Afkorting		Ud. of Vd.

Het werkwoordtrucje

Usted neemt dezelfde werkwoordsvorm als él en ella. Dat komt doordat het teruggaat op vuestra merced ("uwe genade"), waarover in de derde persoon werd gesproken. Nederlandstaligen kennen dat: ook wij zeggen "u heeft", met de vorm van "hij heeft". Je hebt dus geen nieuwe uitgangen nodig:

• ¿Tú tienes tiempo? wordt ¿Usted tiene tiempo? (Heb je tijd? Heeft u tijd?)
• ¿Cómo estás? wordt ¿Cómo está? (Hoe gaat het met je? Hoe gaat het met u?)

Usted gebruik je met

• Mensen die je niet kent, vooral ouderen: Disculpe, ¿usted sabe dónde está el metro? (Pardon, weet u waar de metro is?)
• Ambtenaren, artsen, klanten en op veel plekken je baas.
• Iedereen die je in het Nederlands vanzelf met u zou aanspreken.

Tú gebruik je met

• Vrienden, familie, kinderen en huisdieren.
• Leeftijdsgenoten in een informele omgeving.
• Iedereen die je uitnodigt om het te doen: Puedes tutearme. (Je mag jij tegen me zeggen.)

De werkwoorden zijn tutear (iemand met tú aanspreken) en tratar de usted (iemand met usted aanspreken).

Het verschilt per land

Spanje gebruikt tú heel breed, vaak ook tegen onbekenden in winkels en cafés. Usted bewaar je voor ouderen en formele situaties. Wie Nederlandse gewoontes meeneemt, zit hier meestal goed.

Mexico en een groot deel van Latijns-Amerika gebruiken usted vaker, vooral tegen ouderen en in winkels en restaurants.

Colombia en enkele andere streken gebruiken usted zelfs tussen vrienden en familie, als teken van nabijheid en respect tegelijk.

Argentinië, Uruguay en delen van Midden-Amerika gebruiken vos in plaats van tú, met eigen werkwoordsvormen: vos hablás, vos tenés, vos sos.

Het meervoud: vosotros en ustedes

In Spanje spreek je een groep vrienden aan met vosotros (vosotros habláis), ons jullie. Een groep die je beleefd aanspreekt, is ustedes.

In Latijns-Amerika is ustedes het meervoud voor iedereen, ook voor vrienden: ¿Ustedes vienen esta noche? (Komen jullie vanavond?)

Leer je Latijns-Amerikaans Spaans, dan heb je alleen ustedes nodig. Vosotros wil je wel herkennen in boeken en films uit Spanje.

Test jezelf

Kies tú of usted. De antwoorden staan eronder.

1. Je vraagt een oudere man de weg.
2. Je kletst met een klasgenoot.
3. Je praat met een arts bij je eerste afspraak.
4. Je praat met je zus.
5. Iemand zegt Puedes tutearme.
6. Je schrijft een hotel om een kamer te boeken.

Antwoorden: 1. usted. 2. tú. 3. usted. 4. tú. 5. tú (je bent uitgenodigd). 6. usted.

Verder oefenen

De usted-vormen zijn dezelfde als de derde persoon in onze les over de Spaanse tegenwoordige tijd, met volledige tabellen en een quiz. Voor de andere klassieke paren, zie ser of estar, por of para en saber of conocer.

Dialogen lezen is de snelste manier om aan te voelen wie tú zegt en wie usted. Onze app Learn Spanish brengt je van woordenschat en grammatica via teksten op jouw niveau naar complete klassiekers met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.