Ты of вы? Jij en u in het Russisch

Ты is het Russische jij, вы is u, en tegelijk ook jullie. Gebruik ты voor familie, vrienden, kinderen en leeftijdgenoten in een losse sfeer. Gebruik вы voor volwassenen die je niet kent, ouderen, leraren, ambtenaren en iedereen die je met voornaam en vadersnaam aanspreekt. En вы is de enige manier om meer dan één persoon aan te spreken, of je ze nu goed kent of niet. Twijfel je, begin dan met вы.

Het grote verschil met Nederland

Het systeem lijkt op het onze: een vertrouwelijke en een beleefde vorm. De grens ligt alleen ergens anders. In Nederland zeg je al snel jij tegen een collega, je leidinggevende, een verkoper van je eigen leeftijd of de helpdesk. In Vlaanderen zeggen mensen vaker u, en dat ligt dichter bij het Russisch. Russen houden вы veel langer vast: tegen een onbekende in de winkel, tegen een docent, tegen een collega die je pas een week kent.

Een Nederlander die in Rusland meteen ты zegt, komt dus niet gezellig maar onbeschoft over. Ga uit van вы en wacht tot de ander het aanbiedt.

Nederlands	Russisch
jij, je (één persoon, vertrouwd)	ты
u (één persoon, beleefd)	вы
jullie (meer personen)	вы
u (meer personen, beleefd)	вы

Het Nederlands heeft dus drie vormen waar het Russisch er twee heeft: вы doet het werk van zowel u als jullie.

De snelle tabel

	ты	вы
Voor wie	Eén persoon, vertrouwd	Eén persoon beleefd, of elke groep
Tegenwoordige tijd	ты знаешь (jij weet)	вы знаете (u weet, jullie weten)
Verleden tijd	ты был, ты была (jij was)	вы были, ook tegen één persoon
Gebiedende wijs	скажи (zeg)	скажите (zegt u, zeg)
Lijdend voorwerp	тебя, тебе (jou)	вас, вам (u, jullie)
Bezittelijk	твой, твоя, твоё (jouw)	ваш, ваша, ваше (uw, jullie)
Begroeting	Привет! of Здравствуй!	Здравствуйте!

Het werkwoord

Вы krijgt de meervoudsvorm van het werkwoord, ook als je het tegen één persoon zegt. Hier gaat het het vaakst mis, juist voor Nederlandstaligen: wij zeggen "u bent" en "u heeft", met een enkelvoudige vorm.

• Ты знаешь, где вокзал? (Weet jij waar het station is?) tegen een vriend.
• Вы знаете, где вокзал? (Weet u waar het station is?) tegen een onbekende.
• Ты был дома? (Was jij thuis?) tegen een man die je goed kent.
• Ты была дома? (Was jij thuis?) tegen een vrouw die je goed kent.
• Вы были дома? (Was u thuis?) beleefd, tegen een man of een vrouw.

Korte bijvoeglijke naamwoorden volgen het werkwoord en gaan ook naar het meervoud: Вы правы. (U hebt gelijk.) Вы готовы? (Bent u klaar?)

Lange bijvoeglijke naamwoorden en zelfstandige naamwoorden zijn de uitzondering: die stemmen overeen met de echte persoon. Вы такой добрый. (U bent zo vriendelijk.) tegen een man, Вы такая добрая. tegen een vrouw, Вы такие добрые. tegen een groep.

Alledaagse zinnen in beide vormen

ты	вы	Nederlands
Как тебя зовут?	Как вас зовут?	Hoe heet je? / Hoe heet u?
Как у тебя дела?	Как у вас дела?	Hoe gaat het met je? / met u?
Спасибо тебе.	Спасибо вам.	Dank je. / Dank u.
Извини.	Извините.	Sorry. / Neemt u me niet kwalijk.
Садись.	Садитесь.	Ga zitten. / Gaat u zitten.
Это твоя сумка?	Это ваша сумка?	Is dit jouw tas? / uw tas?
Пока!	До свидания!	Doei! / Tot ziens!

До свидания kan bij allebei, пока alleen bij mensen die je met ты aanspreekt.

Zeg вы tegen

• Volwassenen die je niet kent: winkelpersoneel, obers, mensen op straat.
• Ouderen, leraren, artsen en ambtenaren.
• Iedereen die je met voornaam en vadersnaam aanspreekt: Анна Сергеевна, вы не знаете, где ключи? (Anna Sergejevna, weet u misschien waar de sleutels zijn?) Voornaam plus vadersnaam en вы horen bijna altijd bij elkaar, zoals "mevrouw De Vries" en u bij ons.
• Je baas en collega's op een formele werkplek, tot iemand iets anders voorstelt.
• In formele brieven aan één persoon schrijf je вы vaak met een hoofdletter, net als het Nederlandse "U" in een officiële brief: Благодарю Вас за помощь. (Ik dank U voor Uw hulp.)

Zeg ты tegen

• Familie, vrienden en kinderen. Een volwassene zegt ты tegen een kind; het kind zegt вы tegen een onbekende volwassene.
• Klasgenoten en jongeren, bijna vanaf het eerste woord.
• Huisdieren, en God: Russische gebeden spreken God aan met ты.
• Veel online plekken en start-ups, waar ты gewoon is.

"На ты" en "на вы"

Russen beschrijven de verhouding zelf met deze uitdrukkingen.

• Мы на ты. (We tutoyeren elkaar.)
• Мы с ним на вы. (Hij en ik zeggen u tegen elkaar.)
• Можно на ты? (Mag ik jij zeggen?)
• Давай на ты. (Zeg maar jij.)
• Давайте перейдём на ты. (Zullen we elkaar tutoyeren?) Het beleefde давайте past hier, want op het moment dat je het vraagt, zit je nog op вы.

Er zijn zelfs werkwoorden voor: тыкать is iemand met ты aanspreken, vaak met een ondertoon van onbeleefdheid, en выкать is вы zeggen. Ze lijken op ons "tutoyeren" en "vousvoyeren", maar тыкать klinkt scherper. Не тыкайте мне! (Zeg geen jij tegen me!) roept een geïrriteerde onbekende.

Het moment van overstappen

Het "zeg maar jij" komt in Rusland meestal van de oudere, van wie hoger in rang staat of, volgens de traditionele etiquette, van de vrouw. Onder jongeren gebeurt het vaak zonder dat iemand er iets over zegt. Op feestjes zie je soms nog het oude gebruik выпить на брудершафт: twee mensen haken de armen in elkaar, drinken, en vanaf dat moment zijn ze на ты.

Terug van ты naar вы gebeurt zelden. Het betekent kilte, een ruzie of een bewuste terugkeer naar een formele rol, en Russen merken het meteen.

Veelgemaakte fouten van Nederlandstaligen

Een enkelvoudig werkwoord bij вы. Het is вы знаете, niet вы знает. "U weet" en "u bent" duwen je richting enkelvoud, maar bij вы bestaat dat niet.

Een kort bijvoeglijk naamwoord in het enkelvoud. Вы правы (u hebt gelijk), niet вы прав. Вы готовы?, niet вы готов?

Te snel ты zeggen. Wat in Nederland vriendelijk en ongedwongen is, klinkt in Rusland al snel brutaal. Tegen een ober of verkoper die je niet kent zeg je вы en извините.

Vormen door elkaar halen. Здравствуйте, как у тебя дела? begint beleefd en glijdt dan af naar ты. Kies er één: Здравствуйте, как у вас дела? (Goedendag, hoe gaat het met u?) of Привет, как у тебя дела? (Hoi, hoe gaat het?)

Вы vergeten bij een groep. Praat je met twee vrienden tegelijk, dan zeg je вы, ons jullie: Вы идёте с нами? (Gaan jullie met ons mee?)

Vragen

Zeggen Russen u tegen hun ouders? Vandaag zegt bijna iedereen ты tegen zijn ouders. In klassieke romans spreken kinderen uit adellijke families hun ouders wel vaak met вы aan.

Mag je ты zeggen tegen een leraar? Op school niet: leerlingen zeggen вы en gebruiken voornaam en vadersnaam. Op de universiteit en in taalcursussen voor volwassenen stellen sommige docenten ты voor, maar dat aanbod komt van hen.

Is het onbeleefd om met ты te beginnen? Tussen volwassenen die elkaar niet kennen meestal wel. Met вы beginnen is nooit fout, en de ander kan altijd ты aanbieden.

Is вы altijd meervoud? Grammaticaal gezien het werkwoord wel. In betekenis kan het één persoon zijn (beleefd) of meer personen (beleefd of niet), en de context vertelt welke.

Verder

De begroetingen en eerste zinnen staan in onze woordenlijst eerste stappen, met audio, en de uitdrukkingen voor gesprekken geven je meer kant-en-klare zinnen. Dezelfde vraag in andere talen lees je in du of Sie in het Duits en tu of vous in het Frans.

De klassiekers staan vol ты en вы, en het moment waarop twee personages overstappen zegt vaak meer dan de dialoog zelf. Onze app Learn Russian brengt je van het alfabet en de eerste woorden via niveauteksten naar Dostojevski en Tolstoj in hun geheel, met een vertaling onder elke regel. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.