Dostojevski lezen in het Russisch: waar begin je en hoe hou je het vol?

Begin met Witte nachten, leg een vertaling ernaast en probeer niet elk woord te begrijpen. Dat is de korte versie. Dostojevski in het origineel lezen is een groot doel, maar je hebt er geen perfect Russisch voor nodig. Je hebt een goed eerste boek nodig, geduld en de gewoonte om elke dag een stukje te lezen.

FluenTech bestaat deels dankzij dat doel. De oprichter, een moedertaalspreker van het Turks, wilde de Russische klassiekers in het origineel lezen en kwam met Duolingo niet verder dan beginnersniveau. Dus kwam er een app die er nog niet was, en vandaag leest de oprichter Dostojevski zonder hulp en begrijpt het grootste deel. Het grootste deel, niet alles, en dat is prima.

Ken je het verhaal al? Mooi

Veel Nederlandse en Vlaamse lezers kennen Dostojevski uit de Russische Bibliotheek van Van Oorschot, de reeks waarin zijn romans al decennialang in het Nederlands verschijnen. Heb je Misdaad en straf of De gebroeders Karamazov al eens gelezen, dan heb je een voorsprong.

Eerst in het Nederlands lezen en dan in het Russisch is geen valsspelen. Als je weet wat er gebeurt, houdt je hoofd ruimte over voor de taal: je herkent de scène, raadt de betekenis van een woord uit de context en raakt de draad niet kwijt. Veel lezers leren zo het meest van het boek waar ze het meest van houden.

In welke volgorde?

1. Witte nachten (Белые ночи). Kort (zo'n 17.400 woorden in onze app), een liefdesverhaal, verteld in de ik-vorm door een eenzame dromer in Sint-Petersburg. Je kunt het hele boek gratis op onze site lezen, in het Russisch met een vertaling onder elke regel. De eerste zin zet meteen de toon:

Была чудная ночь, такая ночь, которая разве только и может быть тогда, когда мы молоды, любезный читатель.

Het was een wonderlijke nacht, zo'n nacht die er misschien alleen kan zijn als we jong zijn, beste lezer.

Wil je eerst weten waar het over gaat, lees dan ons stuk over Witte nachten.

2. Aantekeningen uit het ondergrondse (Записки из подполья). Ook kort, maar de verteller redeneert in cirkels, bitter en ironisch. Een goede tweede stap als je meer van ideeën houdt dan van plot.

3. Misdaad en straf (Преступление и наказание). Veel langer (176.000 woorden), maar het verhaal trekt je vanaf de eerste bladzijden mee. Toen we zeven klassiekers maten, had de opening gemiddeld kortere zinnen dan die van Anna Karenina. Onze gids voor Misdaad en straf in het Russisch zet alle namen op een rij en geeft een leesplan per deel.

4. De gebroeders Karamazov (Братья Карамазовы). Bewaar deze voor het laatst. Het boek telt 302.000 woorden, en de opening had de langste zinnen van de Dostojevski's die we maten.

Wat Dostojevski moeilijk maakt

Lange, ademloze zinnen. Zijn vertellers haasten zich, verbeteren zichzelf en draaien terug. Zoek eerst de hoofdwerkwoordsvorm en vul de rest daarna in.

Namen. Eén persoon kan drie of vier namen hebben. Raskolnikov is ook Родион Романович (voornaam plus vadersnaam) en Родя (Rodja), zoals zijn familie hem noemt. Maak een lijstje terwijl je leest. Voor de twee lange romans hebben we dat al gedaan: zie de personages in De gebroeders Karamazov en de karakteranalyse van Raskolnikov.

Oude woorden en vormen. Hij schreef in de negentiende eeuw, dus je komt woorden tegen als любезный (beste, vriendelijk) en каморка (hok, kamertje) die een moderne cursus misschien nooit behandelt. Zoek ze één keer op en lees door. Niemand verwacht dat je ze zelf gebruikt.

Deelwoorden en gerundia. Literair Russisch zit er vol mee, en beginnerscursussen raken ze nauwelijks aan. Het Nederlands kent het verschijnsel ("de lezende man", "al lezend"), maar het Russisch gebruikt het veel vaker en met naamvallen erbij. Neem deelwoorden en gerundia en ook het aspect van werkwoorden door voordat je begint.

Waarom hij makkelijker is dan je denkt

Herhaling. Hij komt steeds terug op dezelfde woorden en gevoelens: вдруг (plotseling), совершенно (volkomen), как бы (als het ware). Voor een leerder is dat goud, want je komt dezelfde woorden tientallen keren tegen.

Sterke verhalen. Je wilt weten hoe het afloopt, en die zin om door te lezen is meer waard dan bijna elke methode.

Veel dialoog. Zijn romans staan vol gesprekken, en gesproken taal is vaak eenvoudiger dan de vertelling eromheen.

Partikels die je kent. Dostojevski's personages strooien met kleine woordjes als же, ведь, да en разве. Een Nederlandstalige zegt de hele dag "toch", "maar", "eens" en "nou", dus het idee achter die woordjes voelt vertrouwd, ook al moet je de precieze betekenis nog leren.

Hoe je hem leest

1. Lees eerst een stuk in het Russisch en kijk dan pas naar de vertaling. Dat is nog steeds Russisch lezen, en na een tijd kijk je steeds minder vaak.
2. Zoek niet elk woord op. Zoek alleen op wat je het verhaal laat kwijtraken, of wat steeds terugkomt.
3. Mik op het verhaal, niet op perfectie. Weet je wat er in een hoofdstuk gebeurde, dan is het gelukt.
4. Lees elke dag een beetje. Een kwartier per dag brengt je verder dan een hele middag eens per maand.
5. Ga later terug. Een hoofdstuk een paar maanden later herlezen laat zien hoeveel je bent gegroeid.

Hoe goed moet je Russisch zijn?

Er bestaat geen officieel niveau voor, en het hangt af van het boek en hoeveel hulp je accepteert. Met een vertaling ernaast kun je beginnen ruim voordat je je er klaar voor voelt, ergens rond gemiddeld niveau (B1). Zonder hulp lezen komt veel later. Sta je nog aan het begin, lees dan ons eerlijke antwoord op de vraag is Russisch moeilijk? en begin bij het Russische alfabet.

Waar lees je hem?

• Gratis op onze site: Witte nachten volledig, en de eerste bladzijden van Misdaad en straf en De gebroeders Karamazov, allemaal met een vertaling onder elke regel.
• Project Gutenberg: gratis Russische teksten van een deel van zijn werk, zonder vertaling.
• Je eigen Nederlandse editie: de vertaling die je al in de kast hebt staan, werkt prima om moeilijke passages te controleren.

Over de boeken zelf lees je meer in onze stukken over citaten uit Misdaad en straf, de Grootinquisiteur en Tolstoj of Dostojevski.

Onze app Learn Russian heeft de romans van Dostojevski volledig, met een vertaling onder elke regel, plus de woordenschat en grammatica om daar te komen. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.