Citaten uit Misdaad en straf in het Russisch (met vertaling)

Hier zijn 14 van de beroemdste en treffendste zinnen uit Dostojevski's Misdaad en straf (1866), in het oorspronkelijke Russisch en met onze eigen Nederlandse vertaling. Bij elke zin staat waar hij in het verhaal valt en één woord of grammaticapunt dat de moeite waard is om te leren.

Alle citaten komen uit de volledige Russische tekst in onze app Learn Russian. Sommige zijn ingekort met "...", maar niets is herschreven. Ze zijn per thema gegroepeerd, met deel en hoofdstuk erbij, zodat je ze kunt terugvinden.

Spoilerwaarschuwing: de citaten lopen door de hele roman, inclusief de bekentenis en de epiloog.

Armoede en de Marmeladovs

1. Armoede is geen schande (deel 1, hoofdstuk 2)

Милостивый государь, — начал он почти с торжественностию, — бедность не порок, это истина.

"Geachte heer," begon hij bijna plechtig, "armoede is geen ondeugd, dat is de waarheid."

De dronken ambtenaar Marmeladov begint zijn biecht aan Raskolnikov in een kroeg met een Russisch spreekwoord. Daarna draait hij het om: armoede is geen ondeugd, maar bedelarij wel.

Leer: порок betekent "ondeugd". Let op: er staat geen werkwoord "is". In de tegenwoordige tijd laat het Russisch dat weg, dus бедность не порок is een volledige zin.

2. Nergens heen kunnen (deel 1, hoofdstuk 2)

Ведь надобно же, чтобы всякому человеку хоть куда-нибудь можно было пойти.

Ieder mens moet toch ergens naartoe kunnen, al is het maar ergens.

Weer Marmeladov, over geld gaan lenen waarvan je weet dat je het niet krijgt, gewoon omdat er niemand anders is om het aan te vragen. Raskolnikov zal binnenkort ook nergens meer heen kunnen.

Leer: всякому человеку staat in de datief, want in het Russisch zet "het is mogelijk voor iemand" de persoon in de datief: мне можно, ему можно.

3. De mens went aan alles (deel 1, hoofdstuk 2)

Поплакали, и привыкли. Ко всему-то подлец-человек привыкает!

Ze huilden even, en raakten eraan gewend. Aan alles went de mens, die schoft!

Raskolnikov denkt op weg naar huis aan de familie Marmeladov, die leeft van het geld dat Sonja op straat verdient. Dit is een van de meest geciteerde zinnen uit het boek.

Leer: привыкать к + datief, "wennen aan": привыкнуть к городу, wennen aan de stad. De -то na всему voegt een bittere nadruk toe.

De theorie

4. "Ik heb een principe gedood" (deel 3, hoofdstuk 6)

Старуха была только болезнь... я переступить поскорее хотел... я не человека убил, я принцип убил!

Dat oude mens was alleen maar een ziekte... ik wilde zo snel mogelijk de stap zetten... ik heb geen mens gedood, ik heb een principe gedood!

Alleen in zijn kamer, koortsig, probeert Raskolnikov zichzelf wijs te maken dat de moord om een idee ging en niet om een mens.

Leer: переступить, "overschrijden", deelt zijn stam met het titelwoord преступление (misdaad). Kijk naar de twee lijdende voorwerpen: человек is bezield, dus de accusatief wordt человека, terwijl het onbezielde принцип gelijk blijft. Zie de accusatief.

5. Lijden en pijn (deel 3, hoofdstuk 5)

Страдание и боль всегда обязательны для широкого сознания и глубокого сердца.

Lijden en pijn zijn altijd onvermijdelijk voor een ruime geest en een diep hart.

Raskolnikov tegen Porfiri, als hij zijn artikel over de "buitengewone mens" verdedigt. Die buitengewone mens, zegt hij, zal lijden als hij medelijden heeft met zijn slachtoffer.

Leer: обязательны is de korte vorm van het bijvoeglijk naamwoord обязательный ("verplicht"). Korte vormen staan vaak na het onderwerp, waar het Nederlands "zijn" gebruikt.

6. "Ik heb alleen een luis gedood" (deel 5, hoofdstuk 4)

— Я ведь только вошь убил, Соня, бесполезную, гадкую, зловредную.

— Это человек-то вошь!

"Ik heb toch alleen een luis gedood, Sonja, een nutteloze, walgelijke, schadelijke luis."

"Een mens, een luis!"

Raskolnikov probeert zijn rechtvaardiging uit op Sonja, en zij veegt haar in één zin van tafel. Even later geeft hij toe dat hij er zelf niet in gelooft.

Leer: вошь (luis) is een vrouwelijk zelfstandig naamwoord op een zacht teken, dus de bijvoeglijke naamwoorden krijgen vrouwelijke accusatiefuitgangen: бесполезную, гадкую.

7. Sidderend schepsel (deel 5, hoofdstuk 4)

Тварь ли я дрожащая или право имею...

Ben ik een sidderend schepsel of heb ik het recht...

De beroemdste zin van de roman. Hij vertelt Sonja eindelijk de echte reden: hij doodde om uit te vinden wat voor mens hij was. Onze karakteranalyse van Raskolnikov gaat uitgebreid op deze zin in.

Leer: ли maakt een ja-neevraag en staat direct na het woord waar de vraag om draait. Дрожащая is een tegenwoordig actief deelwoord van дрожать, beven.

Schuld en bekentenis

8. "Ik heb mezelf gedood" (deel 5, hoofdstuk 4)

Разве я старушонку убил? Я себя убил, а не старушонку!

Heb ik dat oudje soms gedood? Ik heb mezelf gedood, niet dat oudje!

Dezelfde scène, een paar bladzijden later. Hij heeft elk excuus opgegeven, en dit blijft over: de moord heeft de moordenaar vernietigd.

Leer: старушонка is старуха (oude vrouw) met het minachtende achtervoegsel -онк-. Russische achtervoegsels kunnen een woord teder, klein of minachtend maken. Het Nederlandse verkleinwoord kan dat ook, denk aan het verschil tussen "vrouwtje" en "wijfje".

9. Buigen voor al het menselijk lijden (deel 4, hoofdstuk 4)

Я не тебе поклонился, я всему страданию человеческому поклонился.

Ik boog niet voor jou, ik boog voor al het menselijk lijden.

Bij zijn eerste bezoek aan Sonja's kamer laat Raskolnikov zich ineens op de grond vallen en kust haar voet. Zij denkt dat hij gek is. Dit is zijn verklaring.

Leer: поклониться neemt de datief: поклониться тебе, voor jou buigen. Door не voor тебе te zetten, maak je duidelijk welk woord ontkend wordt.

10. "Ga naar het kruispunt" (deel 5, hoofdstuk 4)

Поди сейчас, сию же минуту, стань на перекрестке, поклонись, поцелуй сначала землю, которую ты осквернил, а потом поклонись всему свету, на все четыре стороны, и скажи всем, вслух: «Я убил!»

Ga nu, op ditzelfde moment, ga op het kruispunt staan, buig, kus eerst de aarde die je hebt bezoedeld, buig dan voor de hele wereld, naar alle vier de windstreken, en zeg tegen iedereen, hardop: "Ik heb gedood!"

Sonja's antwoord op zijn bekentenis. In deel 6 gaat hij naar de Hooimarkt en knielt daar inderdaad en kust de grond, al krijgt hij de woorden er niet uit.

Leer: een hele reeks perfectieve gebiedende wijzen: поди, стань, поклонись, поцелуй, скажи. Поди is een spreektalige gebiedende wijs van пойти. Zie aspecten van het werkwoord.

11. "U hebt het gedaan" (deel 6, hoofdstuk 2)

— да вы убили, Родион Романыч! Вы и убили-с...

"Maar u hebt ze gedood, Rodion Romanytsj! U was het, meneer..."

Bij hun laatste ontmoeting vraagt Raskolnikov aan Porfiri wie de moordenaar dan is, als het niet de schilder is die bekende. Porfiri antwoordt bijna fluisterend.

Leer: de -с in убили-с is een beleefdheidspartikel, een afgesleten vorm van сударь (heer). Porfiri gebruikt het voortdurend, beleefd en spottend tegelijk. Романыч is de spreektaalvorm van Романович.

Svidrigajlov en Razoemichin

12. Lieg op je eigen manier (deel 3, hoofdstuk 1)

Ты мне ври, да ври по-своему, и я тебя тогда поцелую. Соврать по-своему — ведь это почти лучше, чем правда по одному по-чужому...

Lieg maar tegen me, maar lieg dan op je eigen manier, en ik geef je er een zoen voor. Op je eigen manier liegen is bijna beter dan de waarheid vertellen op de manier van een ander...

Razoemichin, licht aangeschoten, op zijn innemendst. Waar hij niet tegen kan, zijn mensen die alleen andermans ideeën herhalen. Op je eigen manier de mist ingaan, zegt hij, is hoe mensen bij de waarheid komen.

Leer: по-своему (op je eigen manier) en по-чужому (op andermans manier) volgen het patroon по- + bijvoeglijk naamwoord, net als по-русски, "in het Russisch".

13. De eeuwigheid met spinnen (deel 4, hoofdstuk 1)

И вдруг, вместо всего этого, представьте себе, будет там одна комнатка, эдак вроде деревенской бани, закоптелая, а по всем углам пауки, и вот и вся вечность.

En ineens, in plaats van dat alles, stel je voor, is er daar alleen één kamertje, zoiets als een badhuis op het dorp, zwart van het roet, met spinnen in alle hoeken, en dat is dan de hele eeuwigheid.

Svidrigajlov beschrijft bij zijn eerste bezoek aan Raskolnikov hoe hij zich het hiernamaals voorstelt. Het is een van de griezeligste passages bij Dostojevski.

Leer: по всем углам, "in alle hoeken": по + datief meervoud voor iets dat over veel plekken verspreid is. Комнатка is een verkleinwoord van комната, net als ons "kamertje".

14. "Naar Amerika vertrokken" (deel 6, hoofdstuk 6)

...коли тебя станут спрашивать, так и отвечай, что поехал, дескать, в Америку.

...als ze het je vragen, zeg dan maar dat ik naar Amerika ben vertrokken, zogezegd.

Svidrigajlovs laatste woorden, tegen een wachter bij het ochtendgloren, vlak voor hij zichzelf doodschiet. Eerder die nacht had hij tegen Sonja gezegd dat hij misschien naar Amerika ging. Hier betekent het de dood.

Leer: поехать в + accusatief voor een bestemming, onderdeel van de werkwoorden van beweging. Дескать betekent "zogezegd" en markeert de woorden van een ander.

En het laatste woord

Их воскресила любовь, сердце одного заключало бесконечные источники жизни для сердца другого.

De liefde had hen doen herrijzen: het hart van de een bevatte eindeloze bronnen van leven voor het hart van de ander.

Uit de epiloog, in Siberië, als Raskolnikov en Sonja elkaar eindelijk begrijpen. De zin verwijst naar het verhaal van Lazarus dat Sonja hem in deel 4 voorlas.

Leer: de woordvolgorde. Их (hen) is het lijdend voorwerp en staat vooraan, любовь (liefde) is het onderwerp en staat achteraan. Het Russisch zet de nieuwe, belangrijke informatie aan het eind, en de naamvallen maken duidelijk wie wat deed. In het Nederlands kan dat ook een beetje ("Hen deed de liefde herrijzen"), maar het klinkt al snel plechtig.

Lees het in het Russisch

Al deze zinnen komen uit de volledige tekst van Misdaad en straf in onze app. Je kunt de eerste bladzijden gratis op onze site lezen, met een vertaling onder elke regel. Voor de namen en een leesplan, zie onze gids voor Misdaad en straf in het Russisch.

Zulke zinnen komen harder aan als je ze midden in het verhaal tegenkomt, in het Russisch. Onze app Learn Russian heeft Misdaad en straf volledig, met een vertaling onder elke regel, plus de woordenschat en grammatica om daar te komen. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.