Misdaad en straf in het Russisch: personages, namen en leesplan

Misdaad en straf (Преступление и наказание, 1866) in het Russisch lezen is een haalbaar doel als je op gemiddeld niveau zit en een vertaling bij de hand hebt. Het boek telt zo'n 176.000 Russische woorden, verdeeld over zes delen en een epiloog, en de meeste leerders doen er bij een half uur per dag twee tot vijf maanden over.

Veel Nederlandse en Vlaamse lezers kennen het boek al in vertaling, soms nog onder de oude titel Schuld en boete. Dat helpt: als je het verhaal kent, heb je je hoofd vrij voor de taal. Wat lezers in het origineel het meest ophoudt, zijn de namen en de omgeving. Deze gids behandelt allebei, plus de woorden die steeds terugkomen en een plan voor elk deel.

Welk niveau heb je nodig?

Er bestaat geen officieel niveau voor een roman, maar dit is een redelijke richtlijn:

• Met een vertaling onder elke regel: een stevig gemiddeld niveau (rond B1) is genoeg om te beginnen. In het begin kijk je vaak naar het Nederlands, gaandeweg steeds minder.
• Alleen met een woordenboek: hoger gemiddeld (B2) of hoger, en ook dan zoek je op elke bladzijde iets op.
• Zonder hulp: gevorderd. De vertelling is compact negentiende-eeuws proza met lange zinnen.

Wat je vooral nodig hebt, is de grammatica van geschreven Russisch: alle zes naamvallen, de aspecten van het werkwoord en de deelwoorden en gerundia waarmee Dostojevski zijn lange zinnen vult. De dialogen zijn het makkelijke deel. Een groot deel van het boek bestaat uit mensen die praten, en hun spreektaal is sneller en eenvoudiger dan de vertelling.

Naamvallen schrikken Nederlandstaligen vaak af, maar het idee is je niet helemaal vreemd: in "hij gaf het hem" en "die van hem" zit nog een restje naamval. Het Russisch maakt er alleen een volledig systeem van.

Hoe lang is het boek?

Dit is de lengte van elk deel in de tekst van onze app.

Deel	Hoofdstukken	Woorden (ca.)
Deel 1	7	28.400
Deel 2	7	33.200
Deel 3	6	26.600
Deel 4	6	25.300
Deel 5	5	25.300
Deel 6	8	31.400
Epiloog	2	5.600
Totaal	41	176.000

Wie in het Russisch leest en af en toe de vertaling erbij pakt, haalt al gauw 40 tot 80 woorden per minuut. Bij 60 woorden per minuut kost de hele roman zo'n 50 uur. Met een half uur per dag ben je er in iets meer dan drie maanden doorheen. Langzamer mag ook. Een hoofdstuk telt meestal 3.000 tot 5.000 woorden, dus één hoofdstuk per twee à drie dagen is een vast tempo.

Namen en bijnamen van de personages

Russen gebruiken een voornaam met een vadersnaam (Родион Романович, "Rodion, zoon van Roman") als beleefde aanspreekvorm, en korte of koosvormen voor familie en vrienden. Eén persoon kan op één bladzijde onder drie of vier namen voorkomen. Houd deze lijst bij de hand.

Personage	Volledige naam in het Russisch	Ook genoemd	Wie is het
Raskolnikov	Родион Романович Раскольников	Родя (Rodja), Родька (Rodka), Родион Романыч	Oud-student, 23, de moordenaar
Sonja	Софья Семеновна Мармеладова	Соня, Сонечка (Sonetsjka)	Dochter van Marmeladov
Doenja	Авдотья Романовна Раскольникова	Дуня, Дунечка (Doenetsjka)	Raskolnikovs zus
Zijn moeder	Пульхерия Александровна Раскольникова	маменька, мамаша	Weduwe in de provincie
Razoemichin	Дмитрий Прокофьич Разумихин	Вразумихин (zijn eigen grap)	Raskolnikovs trouwe vriend
Porfiri	Порфирий Петрович		De onderzoeksrechter
Svidrigajlov	Аркадий Иванович Свидригайлов		Doenja's vroegere werkgever
Marmeladov	Семен Захарович Мармеладов		Dronken ex-ambtenaar, Sonja's vader
Katerina Ivanovna	Катерина Ивановна Мармеладова		Marmeladovs vrouw, Sonja's stiefmoeder
Loezjin	Петр Петрович Лужин		Doenja's verloofde, een selfmade jurist
Aljona Ivanovna	Алена Ивановна	старуха, старушонка, процентщица	De oude pandjesbaasster
Lizaveta	Лизавета Ивановна		Aljona's jongere zus
Nastasja	Настасья	Настасьюшка	De meid van de hospita
Ilja Petrovitsj	Илья Петрович	Порох ("Buskruit")	Opvliegende politieman

Drie tips voor de namen:

• Rodja is familie, Rodka is een vriend. Zijn moeder en zus zeggen Родя. Razoemichin roept Родька, ruw en hartelijk tegelijk. Porfiri gebruikt Родион Романыч, de spreektaalvorm van de vadersnaam.
• Let op de uitgangen. Namen worden verbogen zoals elk zelfstandig naamwoord: Соня, Сони, Соне, Соню, Соней. Ziet een naam er vreemd uit, zoek dan de nominatief.
• Sommige namen betekenen iets. Раскол is "splitsing". Разумихин komt van разум, "verstand". Лужин klinkt als лужа, "plas". Мармелад is "gombal" of "vruchtengelei".

Sint-Petersburg als decor

De roman speelt zich af in het armste deel van het centrum van Petersburg, rond de Hooimarkt, in een hete, benauwde julimaand. De openingszin zet de toon:

В начале июля, в чрезвычайно жаркое время, под вечер, один молодой человек вышел из своей каморки, которую нанимал от жильцов в С — м переулке, на улицу и медленно, как бы в нерешимости, отправился к К — ну мосту.

Begin juli, in een periode van uitzonderlijke hitte, kwam tegen de avond een jongeman uit het hokje dat hij van huurders in het S-steegje huurde de straat op en liep langzaam, als in besluiteloosheid, in de richting van de K-brug.

Dostojevski verbergt de echte namen (de Stoljarnysteeg, de Koekoesjkinbrug) achter beginletters en streepjes, zoals toen gebruikelijk was. Dit zijn de woorden voor het decor die je steeds weer tegenkomt.

Russisch	Betekenis	Opmerking
Сенная (площадь)	de Hooimarkt	Het plein in het hart van de roman
канава	gracht, kanaal	Letterlijk "sloot"; Petersburgse bijnaam voor het Catharinakanaal
Нева	de Neva	De rivier van de stad
мост	brug	Raskolnikov steekt er veel over
переулок	steeg, zijstraat
каморка	hokje, kamertje	Raskolnikovs kamer, die volgens zijn moeder op een doodskist lijkt
квартира	woning, kamers
лестница	trap	Donkere trappenhuizen spelen een rol in het plot
дворник	conciërge, huisknecht	Elk gebouw heeft er een, en ze zien alles
хозяйка	hospita	Raskolnikov heeft een huurschuld
распивочная	kroeg	Waar hij Marmeladov ontmoet
трактир	herberg
контора	(politie)bureau	Waar hij in deel 2 wordt ontboden
жара, духота	hitte, benauwdheid	Het weer is bijna een personage

Woorden die steeds terugkomen

Sommige woorden komen zo vaak voor dat je er meteen plezier van hebt als je ze vroeg leert.

• вдруг (plotseling): zo'n 560 keer in de roman. Dostojevski's personages doen voortdurend iets вдруг.
• совершенно (volkomen) en чрезвычайно (buitengewoon): zijn favoriete versterkers.
• будто, как бы (alsof): de verteller weet zelden iets zeker.
• бред, лихорадка (ijlen, koorts): Raskolnikov is een groot deel van het boek ziek.
• топор (bijl), заклад (pand, beleend voorwerp), закладывать (verpanden).
• преступление (misdaad), наказание (straf), убийца (moordenaar), убить (doden).
• страдание (lijden), тоска (beklemming, verlangen): de emotionele woordenschat van het boek.
• дескать (zogezegd): markeert de woorden van een ander.
• -с aan het eind van een woord, zoals in да-с, убили-с: een beleefdheidspartikel van сударь (heer). Porfiri gebruikt het voortdurend.

Een leesplan per deel

Spoilerwaarschuwing: dit deel beschrijft wat er in elk deel gebeurt, ook aan het eind.

Deel 1 (7 hoofdstukken). Het proefbezoek aan de pandjesbaasster, de ontmoeting met Marmeladov, een lange brief van zijn moeder, de droom over het paard en de moord. Het meest meeslepende deel. Hoofdstuk 3 is grotendeels de brief van de moeder, een welkome afwisseling in helder, alledaags Russisch.

Deel 2 (7 hoofdstukken). Het langste deel. Raskolnikov verstopt de gestolen spullen, krijgt koorts, ontmoet Loezjin en ziet Marmeladov op straat sterven. Reken op veel dialoog en woorden uit het politiebureau. Zet door: tegen het eind gaat het tempo omhoog.

Deel 3 (6 hoofdstukken). Zijn moeder en zus zijn in de stad, en Razoemichin wordt verliefd op Doenja. Hoofdstuk 5 bevat de eerste ontmoeting met Porfiri en de theorie van de "buitengewone mens". Het is het zwaarste hoofdstuk van het boek, dus lees het langzaam.

Deel 4 (6 hoofdstukken). Svidrigajlovs eerste bezoek, de avond met Loezjin, Raskolnikovs bezoek aan Sonja en de lezing over Lazarus, en daarna de tweede ronde met Porfiri. Een goed deel om later nog eens te lezen.

Deel 5 (5 hoofdstukken). Het kortste deel, met de grootste scènes: Loezjins schandaal op de herdenkingsmaaltijd, de bekentenis aan Sonja en de dood van Katerina Ivanovna.

Deel 6 (8 hoofdstukken). Porfiri's laatste gesprek met Raskolnikov, Svidrigajlovs nacht en zijn ontmoeting met Doenja, en de wandeling naar het politiebureau. De hoofdstukken zijn korter, wat helpt na zo'n lang boek.

Epiloog (2 hoofdstukken). Siberië. Maar 5.600 woorden, en het leest snel. Bewaar het voor een dag waarop je het in één keer kunt uitlezen.

Lees het in het Russisch

Je kunt de eerste bladzijden van Misdaad en straf gratis op onze site lezen, met een vertaling onder elke regel. Wil je de hoofdpersoon beter kennen voor je begint, lees dan onze karakteranalyse van Raskolnikov, en onze citaten uit Misdaad en straf geven je 14 beroemde zinnen met grammaticatips. Weet je nog niet waar je wilt beginnen, kijk dan bij Tolstoj of Dostojevski.

Met de namen op een rij en de kernwoorden geleerd, is Misdaad en straf een van de mooiste boeken die je in het Russisch kunt lezen. Onze app Learn Russian heeft Misdaad en straf volledig, met een vertaling onder elke regel, plus de woordenschat en grammatica om daar te komen. Downloaden is gratis; voor sommige boeken en extra inhoud heb je diamanten nodig, die je verdient tijdens het leren, of Premium.