Hymn Francji: tekst Marsylianki i tłumaczenie
Hymn Francji, czyli Marsylianka: tekst po francusku z tłumaczeniem wers po wersie, historia pieśni Rouget de Lisle'a ze Strasburga (1792) i słówka.
Hymnem Francji jest La Marseillaise, czyli Marsylianka. Zaczyna się od słów Allons enfants de la Patrie, „Naprzód, dzieci ojczyzny”. Słowa i muzykę napisał Claude-Joseph Rouget de Lisle, młody oficer wojsk inżynieryjnych, w kwietniu 1792 roku w Strasburgu. Pieśń nosiła wtedy tytuł Chant de guerre pour l'Armée du Rhin, „Pieśń wojenna Armii Renu”. 14 lipca 1795 roku ogłoszono ją pieśnią narodową, a artykuł 2 konstytucji z 1958 roku mówi to jednym zdaniem: L'hymne national est « La Marseillaise ». Podczas oficjalnych uroczystości śpiewa się pierwszą zwrotkę i refren.
Tekst po francusku i po polsku
Poniżej tekst w wersji publikowanej przez Pałac Elizejski, siedzibę prezydenta Francji. Wers oznaczony (bis) śpiewa się dwa razy, a refren wraca po każdej zwrotce.
Pierwsza zwrotka
| Po francusku | Znaczenie |
|---|---|
| Allons enfants de la Patrie, | Naprzód, dzieci ojczyzny, |
| Le jour de gloire est arrivé ! | nadszedł dzień chwały! |
| Contre nous de la tyrannie, | Przeciwko nam tyrania |
| L'étendard sanglant est levé, (bis) | wzniosła krwawy sztandar. |
| Entendez-vous dans les campagnes | Czy słyszycie, jak na polach |
| Mugir ces féroces soldats ? | ryczą ci okrutni żołnierze? |
| Ils viennent jusque dans vos bras | Przychodzą aż w wasze ramiona, |
| Égorger vos fils, vos compagnes ! | by poderżnąć gardła waszym synom i żonom! |
Refren
| Po francusku | Znaczenie |
|---|---|
| Aux armes, citoyens, | Do broni, obywatele, |
| Formez vos bataillons, | formujcie bataliony, |
| Marchons, marchons ! | maszerujmy, maszerujmy! |
| Qu'un sang impur | Niech nieczysta krew |
| Abreuve nos sillons ! | napoi nasze bruzdy! |
Cała pieśń ma siedem zwrotek. Pierwsze sześć napisał Rouget de Lisle; siódmą, zwrotkę dzieci (Nous entrerons dans la carrière, „Wejdziemy na tę drogę”), dodano w 1792 roku, a jej autor do dziś pozostaje nieznany. W szóstej zwrotce jest wers, który wielu Francuzów zna na pamięć: Liberté, Liberté chérie, „Wolności, ukochana wolności”. Na uroczystościach śpiewa się jednak tylko pierwszą zwrotkę i refren.
Co znaczy „qu'un sang impur”?
Ostatni wers refrenu zaskakuje wielu uczących się: „niech nieczysta krew napoi nasze bruzdy”. Żeby go zrozumieć, trzeba cofnąć się do wiosny 1792 roku. Francja była w środku rewolucji i właśnie wypowiedziała wojnę cesarzowi Austrii, a obce armie ruszały w stronę jej granic. Pierwsza zwrotka mówi właśnie o nich: o żołnierzach, którzy przychodzą „aż w wasze ramiona”, żeby zabijać synów i żony.
W pieśni nieczysta krew to krew najeźdźców. Ten wers to okrzyk bojowy: walczmy na własnej ziemi i niech nasze pola napoi krew wroga, a nie nasza. To język pieśni wojennej, bo tym właśnie była Marsylianka: utworem napisanym w jedną noc dla armii, która ruszała na front. We Francji co jakiś czas wraca dyskusja o brutalności tych słów, ale tekst pozostał bez zmian.
Historia hymnu
Rouget de Lisle urodził się w 1760 roku w Lons-le-Saunier w Jurze i służył jako kapitan wojsk inżynieryjnych. Wiosną 1792 roku stacjonował w Strasburgu, nad Renem, blisko frontu austriackiego.
Francja właśnie wypowiedziała wojnę cesarzowi Austrii. W nocy z 25 na 26 kwietnia 1792 roku, w domu burmistrza Strasburga, Dietricha, Rouget de Lisle skomponował swoją pieśń Chant de guerre pour l'Armée du Rhin. Pieśń krążyła najpierw po Alzacji w odpisach i drukach, a wkrótce wydali ją też paryscy wydawcy.
Obecną nazwę zyskała jeszcze tego samego lata. Ochotnicy z Marsylii, tak zwani fédérés, przynieśli ją do Paryża i śpiewali podczas powstania i ataku na pałac Tuileries 10 sierpnia 1792 roku. Paryżanie nazwali ją pieśnią Marsylczyków i tak już zostało. 14 lipca 1795 roku ogłoszono ją pieśnią narodową.
Potem bywało różnie. Za cesarstwa Napoleona i w okresie Restauracji Marsylianka była zakazana. Wróciła z rewolucją 1830 roku, a Hector Berlioz napisał wtedy jej wersję orkiestrową i zadedykował ją Rouget de Lisle'owi. III Republika uczyniła ją hymnem narodowym w 1879 roku, a w 1887 roku Ministerstwo Wojny ustaliło oficjalną wersję, bo każda orkiestra grała ją po swojemu.
Sam Rouget de Lisle nigdy już nie odniósł podobnego sukcesu i po rewolucji żył w cieniu. 14 lipca 1915 roku, w czasie I wojny światowej, jego prochy przeniesiono do Pałacu Inwalidów w Paryżu. Konstytucje z 1946 i 1958 roku wymieniają Marsyliankę jako hymn w artykule 2.
Słowa, których warto się nauczyć
la patrie: ojczyzna. Rodzaj żeński, la patrie, choć słowo pochodzi od łacińskiego pater (ojciec), zupełnie jak polska „ojczyzna” od „ojca”. Stąd też le patriote.
allons, marchons: chodźmy, maszerujmy. To tryb rozkazujący dla nous: czas teraźniejszy bez zaimka. Allons-y ! (Chodźmy!) usłyszysz codziennie. W hymnie allons łączy się z enfants, więc śpiewa się allon-z-enfants.
le jour de gloire est arrivé: nadszedł dzień chwały. Arriver tworzy czas przeszły z être, a nie z avoir, a imiesłów zgadza się z podmiotem: la nuit est arrivée. To zwykłe codzienne zdanie: Le colis est arrivé (Paczka przyszła).
l'étendard sanglant: krwawy sztandar. Sanglant pochodzi od le sang (krew). Zwróć uwagę na szyk: Contre nous de la tyrannie / L'étendard sanglant est levé. W zwykłej prozie byłoby L'étendard sanglant de la tyrannie est levé contre nous. Oddzielenie de la tyrannie od rzeczownika to dawny szyk poetycki.
entendez-vous ?: czy słyszycie? Pytanie z inwersją: najpierw czasownik, potem zaimek, połączone łącznikiem. Dziś w rozmowie mówi się raczej Vous entendez ? albo Est-ce que vous entendez ?
les campagnes: wieś, pola wokół wiosek. Fałszywy przyjaciel: la campagne to przede wszystkim „wieś” w przeciwieństwie do miasta (J'habite à la campagne, Mieszkam na wsi), a „kampania” tylko w niektórych kontekstach.
mugir: ryczeć, muczeć; głos bydła, a także wiatru i morza. Powiedzieć, że żołnierze mugissent, to zrobić z nich dzikie bestie. Regularny czasownik na -ir: ils mugissent.
égorger: poderżnąć gardło. Od la gorge (gardło). J'ai mal à la gorge (Boli mnie gardło) używa tego samego rdzenia w dużo łagodniejszy sposób.
vos compagnes: wasze żony, towarzyszki. Une compagne to żeńska forma od un compagnon; dziś często znaczy partnerkę w związku: mon compagnon, ma compagne.
aux armes, citoyens: do broni, obywatele. Aux to à + les, tak jak w aux États-Unis. Citoyen (żeńskie citoyenne) było rewolucyjną formą zwracania się zamiast monsieur i madame.
former: formować, tu ustawiać żołnierzy w bataliony. Un bataillon to oddział liczący kilkuset żołnierzy. Dziś former znaczy też „szkolić”: une formation to szkolenie albo kurs.
qu'un sang impur abreuve: niech nieczysta krew napoi. Que + subjonctif wyraża życzenie albo polecenie dotyczące kogoś innego, coś jak tryb rozkazujący dla trzeciej osoby, polskie „niech”: Qu'il entre ! (Niech wejdzie!). W większości czasowników na -er subjonctif wygląda tak samo jak czas teraźniejszy (abreuve), więc życzenie zdradza dopiero que. Bez que ten sam tryb przetrwał w Vive la France !
abreuver, les sillons: poić (zwierzęta), bruzdy. Abreuver to to, co rolnik robi z bydłem; un abreuvoir to poidło. Un sillon to bruzda wyorana pługiem, a także rowek na płycie winylowej.
Dalej z francuskim
Już pierwsza zwrotka i refren dają ci tryb rozkazujący, czas przeszły z être, pytanie z inwersją i subjonctif. Żeby pójść dalej, masz nasze francuskie listy słówek z nagraniami, za darmo i bez konta. A jeśli zastanawiasz się, ile pracy wymaga ten język, przeczytaj Czy francuski jest trudny dla Polaka?
Nasza aplikacja Learn French prowadzi od pierwszych słów przez gramatykę i teksty dopasowane do poziomu aż do Flauberta i Maupassanta, z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.