Pani Bovary Flauberta: streszczenie, bohaterowie i interpretacja

Emma wychodzi za nudnego wiejskiego lekarza, szuka u dwóch kochanków miłości z romansów, tonie w długach i truje się arszenikiem.

Francuski · · 8 min czytania

Learn FrenchDarmowa aplikacja z nagraniami, quizami i całymi książkamiPobierz za darmo

Pani Bovary (Madame Bovary) to pierwsza opublikowana powieść Gustave'a Flauberta. W odcinkach ukazywała się w Revue de Paris w 1856 roku, jako książka w 1857. Emma Rouault, córka zamożnego rolnika wychowana na romansach, wychodzi za Karola Bovary, poczciwego i śmiertelnie nudnego lekarza z normandzkiej prowincji. Małżeństwo w niczym nie przypomina książek. Namiętności Emma szuka u dwóch kochanków, wymarzonego życia w zakupach na kredyt, i jedno, i drugie ją niszczy.

Flaubert pisał ją prawie pięć lat i dał jej podtytuł Mœurs de province, obyczaje prowincjonalne. W 1857 roku stanął przed sądem za obrazę moralności publicznej i został uniewinniony.

Już pierwsza strona jest dziwna. Powieść zaczyna się od „my”: opowiadają koledzy Karola z klasy, którzy patrzą, jak wchodzi nowy uczeń.

Nous étions à l'étude, quand le proviseur entra, suivi d'un nouveau habillé en bourgeois et d'un garçon de classe qui portait un grand pupitre.

Siedzieliśmy na godzinie nauki, kiedy wszedł dyrektor, a za nim nowy w cywilnym ubraniu i woźny, który niósł dużą ławkę.

Chłopak jest tak speszony, że wymawia swoje nazwisko jak jedno słowo, Charbovari, a klasa pęka ze śmiechu. Kilka stron dalej to „my” przyznaje, że nikt już nic o nim nie pamięta, i na zawsze znika z książki.

Bohaterowie

Emma Bovary jest piękna, inteligentna i śmiertelnie znudzona. W klasztornej pensji czytała romanse i marzyła o zamkach, minstrelach i wielkiej miłości. Jako mężatka czeka, aż te uczucia nadejdą:

Et Emma cherchait à savoir ce que l'on entendait au juste dans la vie par les mots de félicité, de passion et d'ivresse, qui lui avaient paru si beaux dans les livres.

A Emma próbowała dociec, co właściwie w życiu znaczą słowa szczęśliwość, namiętność i upojenie, które w książkach wydawały jej się tak piękne.

Karol Bovary (w oryginale Charles) jest officier de santé, lekarzem drugiej kategorii bez pełnego dyplomu. Ubóstwia Emmę i nigdy jej nie rozumie. Flaubert ocenia jego rozmowy bez litości: La conversation de Charles était plate comme un trottoir de rue (rozmowa Karola była płaska jak uliczny chodnik). Pod koniec książki pyta żonę:

«N'étais-tu pas heureuse? Est-ce ma faute? J'ai fait tout ce que j'ai pu, pourtant!»

„Nie byłaś szczęśliwa? To moja wina? Przecież robiłem wszystko, co mogłem!”

Rodolphe Boulanger ma trzydzieści cztery lata, niewielki zamek w okolicy i spore doświadczenie z kobietami. Kiedy pierwszy raz widzi Emmę, wycenia ją jak towar:

Pauvre petite femme! Ça bâille après l'amour, comme une carpe après l'eau, sur une table de cuisine.

Biedna kobietka! Łaknie miłości jak karp na kuchennym stole łaknie wody.

Léon Dupuis jest dependentem u notariusza w Yonville, nieśmiałym, romantycznym miłośnikiem poezji. Wieczorem, gdy się poznają, on i Emma odkrywają, że kochają te same frazesy:

«Oh! j'adore la mer», dit M. Léon.

„Och, uwielbiam morze!” powiedział pan Léon.

Pan Homais, aptekarz, jest w Yonville głosem postępu: czyta gazety, pisze do rueńskiego Fanal, nie ufa księżom i najbardziej podziwia samego siebie. Jego wyznanie wiary:

Mon Dieu, à moi, c'est le Dieu de Socrate, de Franklin, de Voltaire et de Béranger!

Mój Bóg to Bóg Sokratesa, Franklina, Woltera i Bérangera!

Lheureux (w naszym wydaniu pisany L'Heureux) handluje tkaninami. Przynosi Emmie szale i pantofle, nigdy nie żąda pieniędzy, za to podsuwa weksle do podpisania. Gdy Emma naprawdę go potrzebuje, myśli:

«Ah! je te tiens», pensa L'Heureux.

„Aha, mam cię”, pomyślał Lheureux.

Berta (w oryginale Berthe) to córka Emmy. Nawet jej imię pochodzi z marzeń matki: na balu Emma usłyszała, jak markiza woła tak młodą kobietę, i dès lors ce nom-là fut choisi (od tej chwili imię było wybrane).

Justin to młody pomocnik Homais'go, l'élève en pharmacie, który ciągle kręci się koło domu Bovarych, bo po cichu wielbi Emmę. Hipolit (Hippolyte) to stajenny z zajazdu, ze szpotawą stopą. Zostaje pacjentem Karola, a kiedy operacja się nie udaje, błaga:

«Quand est-ce que je serai guéri? Ah! sauvez-moi!...»

„Kiedy wyzdrowieję? Ach, ratujcie mnie!...”

Streszczenie część po części

Część pierwsza: Tostes (rozdziały 1-9)

Karol z trudem kończy studia medyczne i za namową matki żeni się z bogatą wdową, dużo starszą od siebie. Wezwany do złamanej nogi pewnego rolnika poznaje jego córkę, Emmę. Pierwsza żona umiera, a on żeni się z Emmą. Osiadają w Tostes. Karol jest w pełni szczęśliwy, Emma nie. W ogrodzie pyta samą siebie: Pourquoi, mon Dieu! me suis-je mariée? (Boże, po co ja wyszłam za mąż?)

Potem markiz zaprasza ich na bal do swojego zamku La Vaubyessard. Emma tańczy, widzi jedwabie, sorbety i prawdziwych arystokratów, i wraca do domu zepsuta dla zwykłego życia. Czeka na kolejne zaproszenie, które nigdy nie przychodzi, i choruje z nudów. Dla jej zdrowia Karol przenosi się do większego miasteczka. Kiedy opuszczają Tostes, Emma jest w ciąży.

Część druga: Yonville (rozdziały 1-15)

Yonville-l'Abbaye to szare targowe miasteczko niedaleko Rouen. W zajeździe Emma poznaje Homais'go i Léona. Rodzi się Berta; Emma chciała syna i mdleje. Ona i Léon zakochują się, nigdy tego nie mówiąc, a on wyjeżdża do Paryża.

Zjawia się Rodolphe z parobkiem, który chce, żeby mu puścić krew, i postanawia uwieść Emmę. Robi to podczas wystawy rolniczej, kiedy na trybunie rozdaje się nagrody. Flaubert przeplata dwa głosy:

«Cent fois même j'ai voulu partir, et je vous ai suivie, je suis resté.»

«Fumiers.»

„Sto razy chciałem odejść, a poszedłem za panią, zostałem.”

„Nawozy.”

Podczas przejażdżki konnej po lesie Emma ulega. W domu powtarza sobie: J'ai un amant! un amant! (Mam kochanka! Kochanka!)

Homais namawia Karola, żeby nową metodą zoperował stopę Hipolita. Operacja się nie udaje, wdaje się gangrena i sławny chirurg musi amputować nogę. Pogarda Emmy dla męża staje się całkowita. Błaga Rodolphe'a, żeby uciekli razem z Bertą. On się zgadza, po czym przysyła list pożegnalny ukryty w koszyku moreli. Emma tygodniami choruje, zwraca się ku religii i wraca do zdrowia. Żeby ją rozerwać, Karol zabiera ją do opery w Rouen na Łucję z Lammermooru. W teatrze spotykają Léona.

Część trzecia: Rouen (rozdziały 1-11)

Léon, już po Paryżu i dużo śmielszy, wsiada z Emmą do dorożki z zasłoniętymi firankami. Dorożka godzinami krąży po Rouen, a mieszczanie gapią się na powóz plus close qu'un tombeau et ballottée comme un navire (szczelniej zamknięty niż grób i kołysany jak okręt). Co czwartek Emma jeździ do Rouen na „lekcje fortepianu” i spotyka się z Léonem w hotelu przy porcie.

Lheureux pożycza, odnawia weksle i doprowadza do tego, że Emma dostaje pełnomocnictwo do spadku po teściu. Romans też powszednieje: Emma retrouvait dans l'adultère toutes les platitudes du mariage (Emma odnajdywała w zdradzie wszystkie banały małżeństwa).

Uwaga, spoilery: dalsza część streszczenia zdradza zakończenie.

Przychodzi nakaz zapłaty: osiem tysięcy franków w ciągu dwudziestu czterech godzin, inaczej komornik zajmie meble. Emma biegnie do Léona, do notariusza, w końcu do Rodolphe'a, który mówi, że nie ma pieniędzy. Idzie do apteki, każe Justinowi otworzyć składzik i je arszenik z niebieskiego słoja. Umiera powoli i strasznie. Na sam koniec pod oknem śpiewa ślepy żebrak, którego często mijała na drodze, a ona się śmieje:

«L'aveugle!» s'écria-t-elle.

„Ślepiec!” krzyknęła.

Karol znajduje listy obu kochanków. Spotyka Rodolphe'a i wybacza mu jedynym wielkim zdaniem, jakie kiedykolwiek wypowiedział: C'est la faute de la fatalité! (To wina fatum!) Niedługo potem Berta znajduje go martwego na ławce w ogrodzie. Dziewczynka trafi do pracy w przędzalni bawełny. A Homais, jak informuje ostatnie zdanie, vient de recevoir la croix d'honneur (właśnie otrzymał Legię Honorową).

O czym jest Pani Bovary

Bowaryzm

Emma nauczyła się z książek, jak powinno smakować życie, a prawdziwe życie nigdy za tym nie nadąża. Stąd słowo bowaryzm: skłonność do wyobrażania sobie siebie jako kogoś innego, niż się jest. Flaubert kpi z jej frazesów, a mimo to daje jej najpiękniejsze zdania powieści. Słynna myśl o języku pada w samym środku romansu z Rodolphe'em:

la parole humaine est comme un chaudron fêlé où nous battons des mélodies à faire danser les ours, quand on voudrait attendrir les étoiles.

mowa ludzka jest jak pęknięty kocioł, na którym wybijamy melodie dla tańczących niedźwiedzi, kiedy chcielibyśmy wzruszyć gwiazdy.

Romantyzm kontra prowincja

Yonville to więzienie Emmy, ale powieść nie staje po prostu po jej stronie. Miasteczko jest pełne drobnych próżności: nauka Homais'go, obojętność proboszcza, przemowy na wystawie. Nikt tu naprawdę nie widzi drugiego człowieka, Emma też nie.

Pieniądze

Prawdziwym czarnym charakterem jest sklepikarz. Marzenia Emmy kosztują: zasłony, szpicruta dla Rodolphe'a, pokoje hotelowe. Lheureux zamienia jej romantyzm w weksle i to nie kochankowie, tylko weksle ją zabijają. Zakończenie to czysta ironia: marzyciele giną, Homais dostaje order.

Dlaczego to dobra książka dla uczących się francuskiego

Powiedzmy uczciwie: to długa, literacka lektura. Około 111 000 słów w naszym wydaniu, trzy części i 35 rozdziałów, czyli książka na poziom B2 i wyżej. Czytając rozdział dziennie, skończysz w mniej więcej pięć tygodni. Dobra wiadomość: w naszym zestawieniu książek do nauki francuskiego jej początek miał najkrótsze zdania spośród naszych francuskich klasyków, zaraz po Le Grand Meaulnes.

Szkoła czasu imparfait. Flaubert opowiada całe lata w imparfait, czasie nawyków i powtórzeń. Tak wyglądały poranki Karola w Tostes: Charles, à cheval, lui envoyait un baiser; elle répondait par un signe, elle refermait la fenêtre; il partait (Karol z konia posyłał jej całusa; ona odpowiadała skinieniem, zamykała okno; on odjeżdżał). Polakowi pomaga tu aspekt: imparfait to po prostu czasowniki niedokonane, „posyłał”, „zamykał”, „odjeżdżał”. Nowe jest to, jak Flaubert robi z nich rytm nudy.

Klasyka mowy pozornie zależnej. Flaubert wchodzi do głowy Emmy bez żadnego „pomyślała”, a jej wykrzyknienia stają się narracją. Po wyjeździe Léona: il était parti, le seul charme de sa vie, le seul espoir possible d'une félicité! (wyjechał, jedyny urok jej życia, jedyna możliwa nadzieja szczęścia!). Nauczyć się słyszeć, czyj głos mówi w danym zdaniu, to prawdziwa lekcja tej książki.

Jest precyzyjna. Flaubert polował na le mot juste, jedyne właściwe słowo. Poznasz nazwy rzeczy: tkanin, mebli, potraw, lekarstw, cały materialny świat dziewiętnastowiecznej Francji.

Przeczytaj po francusku

Początek Pani Bovary przeczytasz za darmo na naszej stronie, po francusku z tłumaczeniem pod każdą linijką. Nie potrzebujesz aplikacji ani konta.

Pani Bovary to powieść, która zmieniła sposób pisania powieści, a czytanie jej w zdaniach samego Flauberta to coś zupełnie innego niż jakikolwiek przekład. Nasza aplikacja Learn French ma Panią Bovary i pięć innych francuskich klasyków w całości, z tłumaczeniem pod każdą linijką, a do tego słownictwo i gramatykę, które przygotują cię do lektury. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.