Puszkin po rosyjsku: od czego zacząć czytanie w oryginale

Jeśli jesteś blisko początku, zacznij od bajek wierszem Puszkina, a potem przeczytaj jego powieść Córka kapitana. To poezja sprawiła, że Rosjanie go kochają, ale dla uczącego się najłatwiejszą drogą do jego twórczości jest proza: krótkie zdania, mocna fabuła i prawie żadnego wypełniacza.

Kim jest Puszkin dla Rosjan

Aleksander Puszkin (1799–1837) zajmuje w kulturze rosyjskiej miejsce, które Polakowi najłatwiej porównać z miejscem Mickiewicza, a nawet trochę większe. Rosjanie uczą się jego wierszy w szkole, cytują go w codziennej mowie, nazywają jego imieniem ulice, place i miasta. Znane powiedzenie ujmuje to krótko: «Пушкин — наше всё», „Puszkin to nasze wszystko”.

Porównanie z Mickiewiczem nie jest przypadkowe. Obaj poeci poznali się w Rosji w latach dwudziestych XIX wieku, kiedy Mickiewicz przebywał tam na zesłaniu. W „Ustępie” do III części Dziadów jest wiersz „Pomnik Piotra Wielkiego”, w którym dwóch młodych ludzi, Polak i rosyjski poeta, stoi pod jednym płaszczem przed pomnikiem cara. Puszkin odpowiedział na „Ustęp” w swoim poemacie o tym samym pomniku.

Puszkina często nazywa się twórcą nowoczesnego rosyjskiego języka literackiego. Przed nim pisany rosyjski dzielił się na ciężki, nasycony cerkiewnosłowiańszczyzną styl wysoki i prosty język, którym ludzie naprawdę mówili. Puszkin je połączył. Pisał poważną literaturę jasną, naturalną rosyjszczyzną, a następni pisarze na tym budowali. W dużej mierze dlatego uczący się może go dziś czytać: jego rosyjski jest bliski temu, którego się uczysz.

Jego najsłynniejsze dzieła są wierszem. Eugeniusz Oniegin (Евгений Онегин) to cała powieść wierszem, znana też z opery Czajkowskiego, a Jeździec miedziany (Медный всадник) to poemat o Petersburgu i wielkiej powodzi z 1824 roku, właśnie ten, który odpowiada Mickiewiczowi. Oba są wspaniałe i oba trudne: poezja nagina szyk do rytmu i rymu. Zostaw je na później.

Dlaczego jego proza jest jasna i krótka

Proza Puszkina słynie z prostoty. Nie piętrzy zdań podrzędnych i nie zatrzymuje akcji, żeby przez stronę opisywać pokój. Gdy zmierzyliśmy początki siedmiu rosyjskich klasyków, Córka kapitana miała średnio 13 słów w zdaniu. Anna Karenina miała 21.

Styl widać w scenie burzy śnieżnej. Każde zdanie robi jedną rzecz:

Ветер завыл; сделалась метель. В одно мгновение темное небо смешалось со снежным морем. Все исчезло.

Wiatr zawył; rozpętała się zamieć. W jednej chwili ciemne niebo zlało się ze śnieżnym morzem. Wszystko znikło.

Nie ma tu imiesłowów ani długich zdań podrzędnych, a wszystkie czasowniki to proste formy przeszłe. To czyni Puszkina idealnym ćwiczeniem z czasu przeszłego i aspektu. Polak zobaczy tu od razu znajomy mechanizm: завыл, смешалось, исчезло to czasowniki dokonane, jak nasze „zawył”, „zlało się”, „znikło”. A rosyjski czas przeszły jest nawet prostszy od polskiego, bo nie ma końcówek osobowych: я исчез, ты исчез, он исчез, gdzie my mamy „znikłem”, „znikłeś”, „znikł”.

Dawne słowa i formy, których warto się spodziewać

Córka kapitana ukazała się w 1836 roku, a narrator to stary człowiek wspominający lata siedemdziesiąte XVIII wieku, więc część słów się zmieniła. Żadne nie jest trudne, kiedy już je znasz. Wszystkie pochodzą z tekstu powieści:

W książce	Dzisiejszy rosyjski	Znaczenie
сей, сия, сие	этот, эта, это	ten, ta, to
коли	если	jeśli
покамест	пока	na razie, tymczasem
осьмнадцать	восемнадцать	osiemnaście
воротиться	вернуться	wrócić
счастие	счастье	szczęście
моею женою	моей женой	moją żoną (narzędnik)

Сей pojawia się głównie w utartych zwrotach. Pugaczow mówi сей же час, „w tej chwili”, a Rosjanie wciąż mówią до сих пор („dotąd”) i сейчас („teraz”), które pochodzą od tego samego dawnego słowa. Zapamiętaj сей jako książkowe, uroczyste „ten”, coś jak nasze „ów” czy „niniejszy”.

Коли jest częste w mowie, a jego sens przypomina nasze potoczne „jak” w zdaniu warunkowym („jak będzie padać, zostaniemy”). Sawielicz się martwi: Что скажет барыня, коли дитя занеможет? „Co powie pani, jeśli dziecko zachoruje?”

Końcówki -ою / -ею to po prostu dłuższa forma żeńskiego narzędnika. Kiedy Griniow się oświadcza, mówi будь моею женою, „bądź moją żoną”. Dziś powiedziałby моей женой. Zwróć uwagę, że i tu rosyjski, tak jak polski, stawia orzecznik po „być” w narzędniku. Długie formy wciąż spotkasz w poezji.

Spotkasz też słowa ze świata, którego już nie ma: кибитка (kibitka, kryte sanie albo wóz), крепость (twierdza), барин (pan, ziemianin). A батюшка nie zawsze znaczy „ojczulek”. Służba i starsi ludzie używają go jako ciepłego zwrotu do mężczyzny, trochę jak nasze „paniczu” albo „mój drogi”.

Cytaty z Puszkina po rosyjsku, z Córki kapitana

Oto siedem zdań z powieści, każde z naturalnym polskim przekładem.

Motto. Hasło powieści, o honorze:

Береги честь смолоду.

Dbaj o honor od młodu.

Leniwe dzieciństwo bohatera. Недоросль to dawne słowo na młodego szlachcica, który nie wstąpił jeszcze do służby, z odcieniem „nicponia”:

Я жил недорослем, гоняя голубей и играя в чехарду с дворовыми мальчишками.

Żyłem jak niedorostek, ganiając gołębie i grając w kozła z chłopakami ze dworu.

Zwróć uwagę na dwa imiesłowy przysłówkowe, гоняя i играя: „ganiając”, „grając”. Polskie -ąc i rosyjskie -я robią dokładnie to samo. Więcej na stronie o imiesłowach.

Burza. Dwa słowa kończące opis zamieci:

Все исчезло.

Wszystko znikło.

Nieposłuszeństwo kapitana. Ostatnie słowa kapitana Mironowa do Pugaczowa:

Ты мне не государь, ты вор и самозванец, слышь ты!

Nie jesteś moim władcą, jesteś złodziejem i samozwańcem, słyszysz!

Zasada Pugaczowa. Казнить to „stracić, ukarać śmiercią”, жаловать to „nagradzać, darzyć łaską”:

Казнить так казнить, жаловать так жаловать: таков мой обычай.

Karać to karać, nagradzać to nagradzać: taki mój obyczaj.

Uwaga na казнить: z polską „kaźnią” łączy je ten sam rdzeń, ale rosyjski czasownik znaczy po prostu „wykonać egzekucję”.

Orzeł i kruk. Pugaczow opowiada Griniowowi baśń o kruku, który żyje trzysta lat, jedząc padlinę, i o orle, który żyje tylko trzydzieści trzy. Odpowiedź orła tłumaczy samego Pugaczowa:

…нет, брат ворон; чем триста лет питаться падалью, лучше раз напиться живой кровью, а там что бог даст!

…nie, bracie kruku; niż przez trzysta lat żywić się padliną, lepiej raz napić się żywej krwi, a potem co Bóg da!

Zdanie, które zna każdy Rosjanin. Ocena buntu z ust starego narratora:

Не приведи бог видеть русский бунт, бессмысленный и беспощадный!

Nie daj Boże oglądać rosyjskiego buntu, bezsensownego i bezlitosnego!

Ścieżka czytania Puszkina

1. Bajka wierszem. Bajka o rybaku i rybce (Сказка о рыбаке и рыбке) to klasyczny pierwszy wybór. Jest krótka, powtarza się jak ludowa opowieść, a rosyjskie dzieci znają ją na pamięć. Bajka o carze Sałtanie (Сказка о царе Салтане) to dłuższy krok naprzód. Wiersz jest zwykle trudniejszy od prozy, ale te bajki używają prostych słów, a powtórzenia niosą czytelnika.

2. Córka kapitana. To prawdziwy cel dla większości uczących się. W naszej aplikacji ma około 33 800 słów, więc to powieść, którą naprawdę można skończyć. Fabułę i bohaterów przed lekturą przedstawia nasze streszczenie Córki kapitana.

3. Dalej. Po Puszkinie naturalnym kolejnym krokiem są Białe noce Dostojewskiego (o czym są). Eugeniusz Oniegin może poczekać, aż poezja przestanie cię onieśmielać.

Przeczytaj po rosyjsku

Pierwsze strony Córki kapitana są za darmo na naszej stronie, z rosyjskim tekstem i tłumaczeniem pod każdą linijką. Możesz też przejrzeć wszystkie nasze rosyjskie książki.

Czytanie Puszkina jego własnymi słowami to moment, w którym literatura rosyjska przestaje być listą słynnych nazwisk i staje się czymś, co słychać. Nasza aplikacja Learn Russian ma Córkę kapitana w całości, z tłumaczeniem pod każdą linijką, a do tego słownictwo i gramatykę, które cię tam doprowadzą. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.