Tu czy vous? Francuskie „ty” i „pan, pani” bez wpadek

Francuski ma dwa słowa na „ty”. Tu to „ty” do jednej bliskiej osoby. Vous robi dwie rzeczy naraz: to grzecznościowe „pan, pani” do jednej osoby i zwykłe „wy” do każdej grupy, grzecznej czy nie. Polakowi ten podział jest dobrze znany, bo sami odróżniamy „ty” od „pan, pani”. Różni się tylko gramatyka.

Tabela w skrócie

	Tu	Vous
Przyjaciel, rodzina, dziecko	tak
Nieznajomy, ekspedientka, urzędnik		tak
Szef albo starsza osoba, której dobrze nie znasz		tak
Dwie osoby lub więcej, ktokolwiek		tak
Forma czasownika	tu parles	vous parlez
Zaimki dzierżawcze	ton, ta, tes	votre, vos

Czym vous różni się od polskiego „pan”

Po polsku forma grzecznościowa to rzeczownik w trzeciej osobie: Czy pan wie, gdzie jest dworzec? Po francusku nie ma „pana” w środku zdania. Mówisz po prostu „wy”, czyli druga osoba liczby mnogiej:

• Excusez-moi, vous savez où est la gare ? (Przepraszam, czy pan wie, gdzie jest dworzec?)

Monsieur i Madame dodaje się zwykle na początku albo na końcu, jak zwrot grzecznościowy: Bonjour, Madame. Typowy błąd Polaków to mówienie o rozmówcy w trzeciej osobie (Monsieur veut un café ?). Tak mówi tylko kelner w bardzo eleganckiej restauracji. Tobie wystarczy vous.

Kiedy tu

Rodzina i przyjaciele. Tu viens ce soir ? (Przyjdziesz dziś wieczorem?)

Dzieci i zwierzęta. Dorośli mówią do dzieci tu, nawet do tych, które dopiero poznali.

Rówieśnicy w swobodnej sytuacji. Studenci i młodzi ludzie mówią sobie tu niemal od razu.

Kiedy vous

Do każdego, kogo nie znasz. Ekspedientka, kelner, przechodzień pytany o drogę.

Do osób, którym okazujesz szacunek. Starsi ludzie, nauczyciele, lekarze i zwykle szef, przynajmniej na początku.

Do każdej grupy. Rozmawiasz z dwójką przyjaciół naraz? To też vous: Vous venez ce soir ? (Przyjdziecie dziś wieczorem?) Polskie „wy” i „państwo” po francusku wyglądają tak samo.

Przejście na ty

Francuski ma na to dwa czasowniki: tutoyer (mówić komuś tu) i vouvoyer (mówić komuś vous). Propozycja przejścia na ty zwykle wychodzi od osoby starszej albo wyżej postawionej: On peut se tutoyer ? (Możemy przejść na ty?) Dopóki nikt tego nie zaproponuje, zostań przy vous. Jeśli masz wątpliwość, vous jest bezpieczne: przesadna grzeczność rzadko szkodzi, zbytnia poufałość czasem tak. To ta sama logika co w Polsce.

Zwyczaje w pracy się różnią. W wielu młodych firmach tu obowiązuje od pierwszego dnia, a banki, kancelarie i urzędy zwykle zostają przy vous. W Quebecu tu jest dużo częstsze niż we Francji, także wobec nieznajomych.

Uzgadnianie przy grzecznościowym vous

Czasownik przy vous jest zawsze w liczbie mnogiej, nawet gdy mówisz do jednej osoby. Przymiotniki i imiesłowy uzgadnia się jednak z prawdziwą osobą, podobnie jak w polskim „czy pan jest gotowy” i „czy pani jest gotowa”:

• Vous êtes prêt ? (Jest pan gotowy?)
• Vous êtes prête ? (Jest pani gotowa?)
• Vous êtes prêts ? (Jesteście gotowi?)

Sprawdź się

Wybierz tu albo vous, a potem sprawdź odpowiedzi poniżej.

1. Pytasz nieznajomego na ulicy o godzinę.
2. Rozmawiasz z młodszym bratem.
3. Rozmawiasz naraz z dwójką najlepszych przyjaciół.
4. Nowy kierownik jeszcze niczego nie zaproponował.
5. Siedmiolatek zadaje ci pytanie.
6. Zamawiasz kawę u kelnera w Paryżu.

Odpowiedzi: 1. vous. 2. tu. 3. vous (to grupa). 4. vous. 5. tu. 6. vous.

Ucz się dalej

Nasza lekcja o zaimkach osobowych omawia on, il, elle i resztę zestawu, z quizem. Inną parę, która myli uczących się, opisujemy w tekście C'est czy il est?

Wyczucie tu i vous przychodzi najszybciej, gdy obserwujesz, jak zwracają się do siebie bohaterowie prawdziwych historii. Nasza aplikacja Learn French prowadzi od słownictwa i gramatyki przez teksty dopasowane do poziomu aż do pełnych klasyków z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.