Osmanlıca Öğrenmek İçin Arapça Bilmek Gerekir mi?

Kısa cevap: hayır, gerekmez. Osmanlıca bir dil değil, Türkçenin Arap harfleriyle yazılmış ve Arapça ile Farsça kelimelerle dolu eski yazı dili. Dil bilgisi Türkçe. Ama Arapça bilmek Osmanlıcayı ciddi biçimde kolaylaştırıyor: harfleri, kelimelerin yazılışını ve Arapça tamlamaları zaten tanıyorsunuz. Bu yazıda Arapçanın Osmanlıcada nerede işe yaradığını ve nerede yetmediğini anlatıyoruz.

Osmanlıca nedir, ne değildir?

Türkiye'de Arap harfleri, 1 Kasım 1928'de kabul edilen 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun ile bırakıldı. O zamana kadar Türkçe, birkaç harf eklenmiş Arap alfabesiyle yazılıyordu. Osmanlıca denince bugün genellikle bu yazı ve bu yazının dili kastediliyor.

Bir örneğe bakalım. Cumhuriyetin en bilinen ilkesinin Osmanlıca yazılışı:

حاكميّت بلاقيد و شرط ملّتڭدر

Hâkimiyet bilâ kaydü şart milletiñdir. Bugünkü Türkçesiyle: "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." Bu kısacık cümle Osmanlıcanın yapısını iyi gösteriyor:

Kelime	Kökeni	Not
hâkimiyet	Arapça	ح ك م kökünden, Arapçadaki hâkimiyya
bilâ	Arapça	"-sız", Arapça edat بِلَا
kayd	Arapça	قَيْد, kayıt
ü	Farsça	"ve", و harfiyle yazılıyor
şart	Arapça	شَرْط
millet	Arapça	مِلَّة
-iñ-dir	Türkçe	ilgi eki ve "-dir"; ڭ harfi Osmanlıcaya özgü

Kelimelerin çoğu Arapça, bağlaç Farsça, ekler ve cümlenin iskeleti Türkçe. Arapça bilen biri kelimeleri hemen tanır, ama cümleyi okumak için Türkçe ekleri Osmanlıca imlayla tanıması gerekir.

Arapça nerede işe yarıyor?

Harfler. Osmanlıcanın temel harfleri Arap alfabesinin harfleri. Arapça okuyabiliyorsanız Osmanlıca bir metnin harflerini zaten tanıyorsunuz. Osmanlıcada ayrıca birkaç harf var: پ (p), چ (ç), ژ (j), گ (g) ve yukarıdaki örnekte gördüğünüz, genizden söylenen n sesi için ڭ (sağır kef).

Arapça kelimelerin yazılışı. Osmanlıcada Arapça kelimeler büyük ölçüde Arapçadaki gibi yazılıyordu. Türkçede hepsi "s" okunan sabah, sene ve sabit üç farklı harfle yazılıyor: صباح, سنه, ثابت. Arapça biliyorsanız hangi kelimenin hangi harfle yazıldığını tahmin edersiniz. Bilmiyorsanız tek tek ezberlemeniz gerekir.

Kök ve kalıp. Osmanlıca kelime hazinesi, Arapçanın kök ve kalıp sistemi üzerine kurulu. Hâkim, hükûmet, mahkeme, hikmet, hâkimiyet aynı kökten. Bir kökü tanıyorsanız, metinde karşılaştığınız yeni bir kelimenin anlamını çoğu zaman çıkarabiliyorsunuz.

Arapça çoğullar ve tamlamalar. Osmanlıca metinlerde Arapça kırık çoğullar (evrak, eşya, ulema, ahvâl) ve Arapça takılı kalıplar (Darülfünun, bilhassa, bizzat) sık geçiyor. Bunlar Arapça dil bilgisinin parçaları. Takının neden bazen ül, bazen üş okunduğunu şemsi ve kameri harfler yazımızda anlattık.

Harekesiz okuma. Osmanlıca metinlerin çoğu harekesiz. Arapça okuyan biri, kelimeyi kalıbından tanıyıp harekesiz okumaya zaten alışkın.

Arapça nerede yetmiyor?

Türkçe kelimelerin yazılışı. Osmanlıca imla, Türkçe kelimeleri kendi kurallarıyla yazıyor. Türkçenin sekiz ünlüsü için Arap alfabesinde yeterli harf yok. Örneğin و harfi o, ö, u ve ü seslerinin hepsini gösterebiliyor. Bunu Arapçadan öğrenemezsiniz, Osmanlıca çalışarak öğrenirsiniz.

Farsça. Osmanlıcadaki tamlamaların büyük kısmı Farsça kurallarla yapılıyor: Divân-ı Hümâyûn gibi isim ve sıfat tamlamaları, -hâne, -kâr, -dâr gibi ekler. Kütüphane bile yarı Arapça yarı Farsça: Arapça kutub (kitaplar) ve Farsça hâne (ev). Arapça bunlarda yardımcı olmuyor.

Türkçe dil bilgisi. Osmanlıca cümle yapısı Türkçe. Arapçadaki fiil başta cümleler, eril ve dişil çekimler, Arapça hal ekleri Osmanlıca okurken pek işinize yaramıyor.

Hangi sırayla öğrenmeli?

Amacınıza göre değişiyor:

Amacınız	Öneri
Sadece Osmanlıca belge ve kitap okumak	Doğrudan Osmanlıca. Arapça kök ve kalıplara ayrıca biraz zaman ayırın
Hem Osmanlıca hem Arapça	Önce Arapça alfabe ve temel dil bilgisi, sonra Osmanlıca. Arapça temel Osmanlıcayı hızlandırıyor
Tarih, ilahiyat ya da edebiyat alanında akademik çalışma	İkisi birden. Kaynakların bir kısmı Osmanlıca, bir kısmı Arapça
Arapça konuşmak, Arap ülkelerinde çalışmak	Arapça. Osmanlıca bu amaca katkı sağlamaz

Arapça bilmek Osmanlıcanın kelime tarafını hızlandırır, Osmanlıca bilmek ise Arapçanın yalnızca harflerini ve tanıdık kelimelerini. Arapça cümle kurmak için Arapça dil bilgisini ayrıca öğrenmek gerekiyor.

Nereden başlamalı?

Osmanlıca ile birlikte Arapça da öğrenmek istiyorsanız, ilk adım alfabe ve kökler. Arap alfabesi nasıl öğrenilir yazımız dört haftalık bir plan veriyor. Ardından ücretsiz kökler ve kalıplar, çoğul biçimleri ve isim tamlaması derslerimiz, Osmanlıcada en çok işe yarayacak konular. Bir Arapça sınavına hazırlanıyorsanız YDS Arapça rehberimize de bakın.

Learn Arabic uygulamamız fusha öğretiyor: alfabe ve harekeler, 18 dil bilgisi dersi, sesli kelimeler ve seviyeli okumalardan sonra Kelile ve Dimne gibi klasikler. Uygulama 1 Aralık'ta App Store ve Google Play'de çıkıyor. Çıktığı gün haber almak için bekleme listesine katılın.