Rusçada Ты ve Вы Farkı: Sen ve Siz

Rusçada samimi "sen" ты, kibar "siz" вы. Türkçe konuşanlar için bu konu Rusçanın en kolay kısımlarından biri, çünkü sistem Türkçeyle neredeyse aynı. Aileye, arkadaşlara, çocuklara ve rahat ortamlarda yaşıtlara ты. Tanımadığınız yetişkinlere, büyüklere, öğretmenlere, memurlara ve adı ile baba adıyla hitap ettiğiniz herkese вы. Bir gruba ise, ne kadar yakın olursanız olun, her zaman вы. Kararsız kalırsanız вы ile başlayın.

Hızlı tablo

	ты	вы
Türkçesi	sen	siz
Şimdiki zaman	ты знаешь (biliyorsun)	вы знаете (biliyorsunuz)
Geçmiş zaman	ты был, ты была (sen ... idin)	вы были (siz ... idiniz), tek kişiye bile
Emir	скажи (söyle)	скажите (söyleyin)
Nesne	тебя, тебе	вас, вам
İyelik	твой, твоя, твоё	ваш, ваша, ваше
Selam	Привет! ya da Здравствуй!	Здравствуйте!

Fiil uyumu: Türkçeyle aynı mantık

Вы, tek bir kişiyle konuşurken bile fiili çoğul çeker. İngilizce konuşanlar bunu çok yanlış yapıyor, Türkçe konuşanlar için ise tanıdık: biz de tek bir kişiye "Siz bilirsiniz", "Geldiniz mi?" diyoruz.

• Ты знаешь, где вокзал? (Gar nerede biliyor musun?) Bir arkadaşa.
• Вы знаете, где вокзал? (Gar nerede biliyor musunuz?) Bir yabancıya.
• Ты был дома? (Evde miydin?) Yakından tanıdığınız bir erkeğe.
• Вы были дома? (Evde miydiniz?) Kibarca, kadın ya da erkek tek bir kişiye.
• Вы пришли вовремя. (Zamanında geldiniz.)

Kısa sıfatlar da fiil gibi çoğula geçer: Вы правы. (Haklısınız.) Вы готовы? (Hazır mısınız?) Türkçedeki "haklısınız" da çoğul ek alıyor, yani burada da sezginiz doğru.

Türkçede olmayan tek ayrıntı uzun sıfatlar ve isimler. Bunlar karşınızdaki gerçek kişiye uyar: bir erkeğe Вы такой добрый, bir kadına Вы такая добрая, bir gruba Вы такие добрые. Üçü de "Çok iyisiniz" demek.

Gündelik kalıplar, iki biçimde

ты	вы	Türkçesi
Как тебя зовут?	Как вас зовут?	Adın ne? / Adınız ne?
Как у тебя дела?	Как у вас дела?	Nasılsın? / Nasılsınız?
Спасибо тебе.	Спасибо вам.	Teşekkürler.
Извини.	Извините.	Affedersin. / Affedersiniz.
Садись.	Садитесь.	Otur. / Buyurun, oturun.
Это твоя сумка?	Это ваша сумка?	Bu senin çantan mı? / Bu sizin çantanız mı?
Пока!	До свидания!	Görüşürüz! / Hoşça kalın!

До свидания ikisiyle de kullanılır, пока ise yalnızca ты dediğiniz kişilerle.

Вы kimlere?

• Tanımadığınız yetişkinlere: tezgahtarlar, garsonlar, sokaktaki insanlar.
• Yaşça büyüklere, öğretmenlere, doktorlara ve memurlara.
• Adı ve baba adıyla hitap ettiğiniz herkese: Анна Сергеевна, вы не знаете, где ключи? (Anna Sergeyevna, anahtarlar nerede, bilir misiniz?)
• Resmî iş yerlerinde patronunuza ve iş arkadaşlarınıza, onlar başka bir şey önerene kadar.
• Resmî mektuplarda tek bir kişiye yazarken вы çoğu zaman büyük harfle yazılır: Благодарю Вас за помощь. (Yardımınız için teşekkür ederim.)

Ты kimlere?

• Aileye, arkadaşlara ve çocuklara. Bir yetişkin çocuğa ты der, çocuk ise tanımadığı bir yetişkine вы der.
• Sınıf arkadaşlarına ve gençlere, neredeyse ilk kelimeden itibaren.
• Evcil hayvanlara ve Tanrı'ya: Rusça dualarda Tanrı'ya ты diye seslenilir.
• Birçok internet ortamında ve girişimde ты yaygın.

Bir fark: Türkiye'de bir esnafa "abi" deyip "sen" demek sıcak bulunabilir. Rusya'da tanımadığınız bir garsona ya da tezgahtara ты demek kaba kaçar. Orada вы ve извините kullanın.

"На ты" ve "на вы"

Ruslar ilişkinin kendisini bu ifadelerle anlatır. Türkçedeki "senli benli" ve "sizli bizli" ifadelerine çok yakın:

• Мы на ты. (Birbirimize "sen" diyoruz.)
• Мы с ним на вы. (Onunla birbirimize "siz" diyoruz.)
• Можно на ты? ("Sen" diyebilir miyim?)
• Давай на ты. ("Sen" diyelim.)
• Давайте перейдём на ты. (Hadi "sen"e geçelim.) Burada kibar давайте yerinde, çünkü soruyu sorarken hâlâ вы konuşuyorsunuz.

Bunun fiilleri de var: тыкать birine ты demek, çoğu zaman kabalık imasıyla. Выкать ise вы demek. Sinirlenmiş bir yabancı Не тыкайте мне! (Bana "sen" demeyin!) der.

Geçiş anı

Geçiş teklifi genelde yaşça büyükten, iş yerinde makamca üstten ya da geleneksel görgü kurallarına göre kadından gelir. Gençler arasında çoğu zaman hiç konuşulmadan olur. Bazı sofralarda eski bir gelenek de görebilirsiniz: выпить на брудершафт. İki kişi kollarını birbirine dolar, içer ve o andan sonra ты konuşur.

Ты'dan вы'ya geri dönmek nadirdir. Soğukluk, kırgınlık ya da bilinçli olarak resmî role dönüş anlamına gelir ve Ruslar bunu hemen fark eder.

Sık yapılan hatalar

Вы ile tekil fiil. Вы знаете, вы знаешь değil. Вы были, вы был değil. Türkçedeki "siz biliyorsunuz" sezgisine güvenin.

Kısa sıfatı tekil bırakmak. Вы правы, вы прав değil. Вы готовы?, вы готов? değil.

Bir cümlede ikisini karıştırmak. Здравствуйте, как у тебя дела? kibar başlıyor, sonra ты'ya kayıyor. Birini seçin: Здравствуйте, как у вас дела? ya da Привет, как у тебя дела?

Grupta вы'yı unutmak. İki arkadaşınızla konuşurken вы dersiniz: Вы идёте с нами? (Bizimle geliyor musunuz?)

Sorular

Ruslar anne babalarına вы der mi? Bugün neredeyse herkes anne babasına ты diyor. Klasik romanlarda ise soylu ailelerin çocuklarının anne babalarına вы dediğini sık görürsünüz.

Öğretmene ты denir mi? Okulda hayır: öğrenciler вы der ve ad ile baba adı kullanır. Üniversitede ve yetişkin dil kurslarında bazı öğretmenler ты önerebilir, ama teklif onlardan gelmeli.

Ты ile başlamak kaba mı? Yetişkin yabancılar arasında genelde evet. Вы ile başlamak hiçbir zaman yanlış değil, karşınızdaki her zaman ты önerebilir.

Devam edin

Bu yazıdaki fiil biçimleri doğrudan şimdiki zaman ve geçmiş zaman derslerimizden geliyor, ikisinde de çekim tabloları ve test var. Rusçanın Türkçe konuşanlar için kolay ve zor yanlarını Rusça öğrenmek zor mu yazımızda anlattık.

Klasikler ты ve вы ile dolu ve iki karakterin "sen"e geçtiği an çoğu zaman diyalogdan daha çok şey anlatıyor. Learn Russian uygulamamız alfabe ve ilk kelimelerden seviyeli okumalara, oradan da her satırının altında çevirisi olan Dostoyevski ve Tolstoy'a kadar gidiyor. İndirmesi ücretsiz, bazı kitaplar ve ek içerikler için öğrenirken kazanılan elmaslar ya da Premium gerekiyor.