Du czy Sie? Niemieckie „ty” i „pan, pani” w praktyce

Niemiecki ma swobodne du („ty”) i grzecznościowe Sie („pan, pani, państwo”). Du mówisz do przyjaciół, rodziny, dzieci i osób, z którymi jesteś na ty. Sie mówisz do dorosłych, których nie znasz, do urzędników i do większości osób w pracy, dopóki nie zaproponują czegoś innego. W razie wątpliwości Sie jest bezpieczne. Polakowi ten podział jest znajomy, bo działa podobnie jak nasze „ty” i „pan, pani”.

Tabela w skrócie

	du	ihr	Sie
Do kogo	Jedna osoba, swobodnie	Kilka osób, swobodnie	Jedna lub więcej osób, grzecznie
Po polsku	ty	wy	pan, pani, państwo
Czasownik	du hast	ihr habt	Sie haben
Dopełnienie	dich, dir	euch	Sie, Ihnen
Zaimek dzierżawczy	dein	euer	Ihr

Grzecznościowe Sie zawsze piszesz wielką literą, we wszystkich formach: Sie, Ihnen, Ihr. Tak odróżnisz je na piśmie od sie (ona, oni). W mowie zwykle wyjaśnia to kontekst: Sie haben może znaczyć „pan ma” albo „oni mają”.

Czym Sie różni się od polskiego „pan”

Po polsku forma grzecznościowa to rzeczownik w trzeciej osobie liczby pojedynczej: Czy pan ma czas?, Czy pani może mi pomóc? Po niemiecku nie ma rozróżnienia na „pana” i „panią” ani na jedną osobę i wiele osób. Jest jedno Sie z czasownikiem w trzeciej osobie liczby mnogiej:

• Entschuldigung, können Sie mir helfen? (Przepraszam, czy może mi pan pomóc? Albo: czy może mi pani pomóc? Albo: czy mogą mi państwo pomóc?)

Częsty błąd Polaków to czasownik w liczbie pojedynczej (kann Sie), bo po polsku „pan może”. Po niemiecku zawsze Sie können.

Kiedy Sie

• Do dorosłych, których nie znasz: personel w sklepie, nowo poznani sąsiedzi, ludzie na ulicy.
• Do urzędników, lekarzy, nauczycieli (jeśli jesteś dorosłym uczniem) i klientów.
• Do współpracowników i przełożonych w tradycyjnych firmach, dopóki ktoś nie zaproponuje du.

Kiedy du

• Do rodziny, przyjaciół i dzieci.
• Do innych studentów i młodych ludzi, prawie zawsze od początku.
• W wielu miejscach pracy, zwłaszcza w start-upach i firmach technologicznych, gdzie du jest normą.
• W internecie, na forach i w mediach społecznościowych, gdzie du jest zwyczajem.

Przejście na ty

Czasowniki to duzen (mówić komuś du) i siezen (mówić komuś Sie). Propozycja zwykle wychodzi od osoby starszej albo wyżej postawionej: Wollen wir uns duzen? (Przejdziemy na ty?) Po zgodzie powrót do Sie byłby chłodny, więc to krok w jedną stronę. Polskie „wypić bruderszaft” to zresztą zapożyczenie z niemieckiego Brüderschaft trinken.

Dorośli zwykle mówią do siebie po nazwisku z Sie (Frau Müller, Herr Schmidt), a po imieniu z du. W niektórych biurach istnieje coś pośrodku: imię z Sie, czasem nazywane „Hamburger Sie”. To trochę jak polskie „pani Kasiu”.

Nie zapomnij o ihr

Gdy mówisz do grupy przyjaciół, du zmienia się w ihr, nasze „wy”: Kommt ihr heute Abend? (Przyjdziecie dziś wieczorem?) Do grupy, do której każdej osobie mówisz Sie, zostaje Sie, nasze „państwo”: Kommen Sie heute Abend? (Czy przyjdą państwo dziś wieczorem?)

Sprawdź się

Wybierz du, ihr albo Sie, a potem sprawdź odpowiedzi poniżej.

1. Pytasz nieznajomego na dworcu o godzinę.
2. Rozmawiasz z najlepszym przyjacielem.
3. Rozmawiasz naraz z dwójką przyjaciół.
4. Piszesz do właściciela mieszkania, którego nie znasz.
5. Rozmawiasz z dzieckiem na placu zabaw.
6. Nowy szef jeszcze nie zaproponował du.

Odpowiedzi: 1. Sie. 2. du. 3. ihr. 4. Sie. 5. du. 6. Sie.

Ucz się dalej

Nasza lekcja o zaimkach omawia wszystkie formy du, ihr i Sie we wszystkich czterech przypadkach, z quizem. Inne pary, które mylą się Polakom, opisujemy w tekstach Wissen czy kennen? i Als czy wenn?

Wyczucie du i Sie przychodzi najszybciej, gdy obserwujesz, jak zwracają się do siebie bohaterowie prawdziwych historii. Nasza aplikacja Learn German prowadzi od słownictwa i gramatyki przez teksty dopasowane do poziomu aż do pełnych klasyków z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.