Als czy wenn? Niemieckie „kiedy” bez błędów

Polskie „kiedy” i „gdy” to po niemiecku dwa różne słowa. Als stosujesz do czegoś, co wydarzyło się raz w przeszłości, albo do jednego okresu w przeszłości: Als ich ein Kind war, wohnte ich in Hamburg. (Kiedy byłem dzieckiem, mieszkałem w Hamburgu.) Wenn stosujesz do wszystkiego innego: do powtórzeń w przeszłości („za każdym razem, gdy”), do teraźniejszości i przyszłości oraz do warunku („jeśli”). Dochodzą jeszcze dwa słowa: wann to pytające „kiedy?”, a ob to „czy” wewnątrz zdania.

Tabela w skrócie

Sytuacja	Po polsku	Słowo	Przykład
Jedno zdarzenie lub okres w przeszłości	kiedy, gdy	als	Als ich zehn war, sind wir nach München gezogen. (Kiedy miałem dziesięć lat, przeprowadziliśmy się do Monachium.)
Powtórzenia w przeszłości	za każdym razem, gdy; zawsze, kiedy	wenn	Immer wenn ich meine Oma besuchte, backte sie einen Kuchen. (Zawsze kiedy odwiedzałem babcię, piekła ciasto.)
Teraźniejszość lub przyszłość	kiedy, jak	wenn	Wenn ich nach Hause komme, rufe ich dich an. (Kiedy wrócę do domu, zadzwonię do ciebie.)
Warunek	jeśli, jeżeli, gdyby	wenn	Wenn es morgen regnet, bleiben wir zu Hause. (Jeśli jutro będzie padać, zostaniemy w domu.)
Pytanie o czas	kiedy?	wann	Wann fängt der Film an? (Kiedy zaczyna się film?)
Pytanie „tak czy nie” wewnątrz zdania	czy	ob	Ich weiß nicht, ob er kommt. (Nie wiem, czy przyjdzie.)

Als: raz w przeszłości

Jedno zdarzenie. Als das Telefon klingelte, stand ich unter der Dusche. (Kiedy zadzwonił telefon, stałem pod prysznicem.)

Jeden okres, choćby długi. Als ich in Berlin studierte, wohnte ich in Kreuzberg. (Kiedy studiowałem w Berlinie, mieszkałem na Kreuzbergu.) Pięć lat studiów to wciąż jeden odcinek czasu, więc als.

Jedna chwila w opowiadaniu. Als wir ankamen, war es schon dunkel. (Kiedy dojechaliśmy, było już ciemno.)

Test: czy w polskim zdaniu pasuje „wtedy”, „tamtego razu” albo „w tamtych czasach”? Jeśli tak, to als. Uwaga: polski aspekt tu nie pomaga. „Kiedy byłem dzieckiem” ma czasownik niedokonany, a i tak jest als.

Wenn: za każdym razem, kiedy (teraz albo później) i jeśli

Powtórzenia w przeszłości. Jedes Mal, wenn er anrief, war ich nicht zu Hause. (Za każdym razem, kiedy dzwonił, nie było mnie w domu.) Słowa immer i jedes Mal często się pojawiają, ale samo wenn wystarczy: Wenn wir ans Meer fuhren, sangen wir im Auto. (Kiedy jeździliśmy nad morze, śpiewaliśmy w samochodzie.)

Teraźniejszość i przyszłość, nawet jednorazowo. Wenn du morgen in Berlin ankommst, hole ich dich am Bahnhof ab. (Kiedy jutro przyjedziesz do Berlina, odbiorę cię z dworca.) Zasada z als dotyczy tylko przeszłości.

Nawyki w teraźniejszości. Wenn ich müde bin, trinke ich Kaffee. (Kiedy jestem zmęczony, piję kawę.)

Warunki, realne i nierealne. Tu Polakowi pomaga „jeśli” i „gdyby”: oba to wenn.

• Wenn du Hilfe brauchst, sag Bescheid. (Jeśli potrzebujesz pomocy, daj znać.)
• Wenn ich mehr Zeit hätte, würde ich Italienisch lernen. (Gdybym miał więcej czasu, uczyłbym się włoskiego.)
• Wenn ich das gewusst hätte, wäre ich gekommen. (Gdybym to wiedział, przyszedłbym.)

Wann: słowo pytające

Wann pyta o czas, w pytaniu wprost albo wewnątrz dłuższego zdania.

• Wann kommst du? (Kiedy przyjdziesz?)
• Weißt du, wann der Zug fährt? (Wiesz, kiedy odjeżdża pociąg?)
• Sag mir, wann du Zeit hast. (Powiedz mi, kiedy masz czas.)

Jeśli „kiedy” da się zastąpić „o której” albo „w jakim terminie”, to wann.

Ob: czy

Ob wprowadza pytanie „tak czy nie” wewnątrz zdania. To polskie „czy” po „nie wiem”, „zapytała” i podobnych:

• Ich weiß nicht, ob der Film schon angefangen hat. (Nie wiem, czy film już się zaczął.)
• Sie hat gefragt, ob du mitkommst. (Zapytała, czy idziesz z nami.)

Porównaj: Ich weiß nicht, wann er kommt (nie wiem, kiedy przyjdzie, o której) i Ich weiß nicht, ob er kommt (nie wiem, czy w ogóle przyjdzie).

Szyk zdania

Als, wenn, wann (wewnątrz zdania) i ob wysyłają czasownik na koniec swojego zdania, a samo zdanie zawsze oddziela się przecinkiem.

• Als ich ein Kind war, ...
• Wenn der Zug ankommt, ... (czasownik rozdzielny zostaje na końcu w całości)

Gdy zdanie z als albo wenn stoi na początku, zdanie główne zaczyna się od czasownika: Als ich ankam, war der Zug schon weg. (Kiedy dotarłem, pociągu już nie było.)

Inne znaczenia als

Als ma jeszcze dwa codzienne znaczenia, które nie mają nic wspólnego z czasem:

• niż: Er ist älter als ich. (Jest starszy niż ja.)
• jako: Als Kind wollte ich Pilot werden. (Jako dziecko chciałem zostać pilotem.)

A als ob znaczy „jakby”: Er tut so, als ob er nichts wüsste. (Zachowuje się tak, jakby nic nie wiedział.)

Typowe błędy Polaków

Wenn dla jednego zdarzenia w przeszłości. Als ich jung war, ... (Kiedy byłem młody...), a nie Wenn ich jung war. To najczęstszy błąd, bo po polsku „kiedy” pasuje wszędzie.

Wann w zdaniu z „kiedy”. Wenn ich nach Hause komme, koche ich. (Kiedy wrócę do domu, ugotuję.), a nie Wann ich nach Hause komme. Wann tylko pyta.

Wenn zamiast ob. Ich weiß nicht, ob sie Zeit hat. (Nie wiem, czy ma czas.), a nie wenn sie Zeit hat. Jeśli po polsku mówisz „czy”, po niemiecku zawsze ob.

Polski szyk. Als ich ein Kind war, a nie Als ich war ein Kind. A po takim zdaniu: Als ich ankam, war es dunkel, a nie Als ich ankam, es war dunkel. Polski swobodny szyk tu nie działa.

Pytania

Czy wenn bywa używane do jednego zdarzenia w przeszłości? W standardowym niemieckim tylko w warunkach nierealnych: Wenn ich das gewusst hätte, ... (Gdybym to wiedział...). Do „kiedy” o jednym prawdziwym zdarzeniu w przeszłości służy als.

Czym różni się wenn od falls? Falls znaczy „jeśli”, „w razie gdyby” i jest wyłącznie warunkowe: Falls du Hilfe brauchst, ruf mich an. (Gdybyś potrzebował pomocy, zadzwoń.) Wenn też może to zrobić, ale falls nigdy nie znaczy „kiedy”.

Czy po als trzeba używać Präteritum? Nie. W tekstach pisanych zwykle stoi Präteritum, a w mowie usłyszysz też Perfekt: Als wir in Rom waren, hat es jeden Tag geregnet. (Kiedy byliśmy w Rzymie, codziennie padało.) O wyborze als decyduje znaczenie, a nie czas gramatyczny.

Ucz się dalej

Nasza lekcja o zdaniach podrzędnych omawia zasadę czasownika na końcu, szyk po zdaniu podrzędnym i spójniki takie jak weil, dass, wenn i ob, z quizem. Większość zdań z als stoi w czasie przeszłym, więc warto mieć jego formy pod ręką, a do zdań z „gdyby” przyda się Konjunktiv II. Inne pary, które mylą się Polakom, opisujemy w tekstach Wissen czy kennen? i Du czy Sie?

Als i wenn wchodzą w krew, gdy spotkasz je w kilkuset prawdziwych zdaniach, a opowiadania są ich pełne. Nasza aplikacja Learn German prowadzi od słownictwa i gramatyki przez teksty dopasowane do poziomu aż do pełnych klasyków z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.