Tú czy usted? Hiszpańskie „ty” i „pan, pani”

Hiszpański ma swobodne tú („ty”) i grzecznościowe usted („pan, pani”). Podstawowa zasada jest prosta: tú do przyjaciół, rodziny i rówieśników, usted do nieznajomych, starszych i każdego, komu chcesz okazać szacunek. Polak ma tu fory, bo usted działa prawie dokładnie jak nasze „pan” i „pani”. Ciekawe jest za to, jak bardzo zwyczaje różnią się między krajami.

Tabela w skrócie

	Tú	Usted
Do kogo	Przyjaciele, rodzina, dzieci, rówieśnicy	Nieznajomi, starsi, urzędnicy, klienci
Forma czasownika	2. osoba: tú hablas (mówisz)	3. osoba: usted habla (pan mówi)
Zaimek w dopełnieniu	te: Te llamo. (Zadzwonię do ciebie.)	lo / la / le: Lo llamo. (Zadzwonię do pana.)
Zaimek dzierżawczy	tu casa (twój dom)	su casa (pana dom)
Skrót		Ud. albo Vd.

Trzecia osoba, jak po polsku

Usted łączy się z tą samą formą czasownika co él i ella, czyli z trzecią osobą. Dokładnie jak polskie „pan ma”, „pani wie”:

• ¿Tú tienes tiempo? → ¿Usted tiene tiempo? (Masz czas? → Czy pan ma czas?)
• ¿Cómo estás? → ¿Cómo está? (Jak się masz? → Jak się pan miewa?)

Pochodzenie też jest podobne. Usted wyrosło z vuestra merced, czyli „wasza łaskawość”, o której mówiło się w trzeciej osobie. Polskie „waszmość” i „waść” powstały w ten sam sposób z „wasza miłość”.

Kiedy usted

• Do ludzi, których nie znasz, zwłaszcza starszych: Disculpe, ¿usted sabe dónde está el metro? (Przepraszam, czy pan wie, gdzie jest metro?)
• Do urzędników, lekarzy, klientów i w wielu miejscach do szefa.
• Do każdego, do kogo po polsku mówisz „proszę pana” albo „proszę pani”.

Kiedy tú

• Do przyjaciół, rodziny, dzieci i zwierząt.
• Do rówieśników w swobodnej sytuacji.
• Do każdego, kto cię do tego zaprosił: Puedes tutearme. (Możesz mi mówić na ty.)

Czasowniki to tutear (mówić komuś na ty) i tratar de usted (zwracać się do kogoś per pan, pani).

Zależy od kraju

Hiszpania używa tú bardzo szeroko, często także wobec nieznajomych w sklepach i barach, dużo swobodniej niż Polska. Usted zostaje dla starszych osób i sytuacji oficjalnych.

Meksyk i duża część Ameryki Łacińskiej częściej sięgają po usted, zwłaszcza wobec starszych i w usługach.

Kolumbia i niektóre inne regiony używają usted nawet między przyjaciółmi i w rodzinie, jako znaku bliskości, a nie tylko szacunku.

Argentyna, Urugwaj i część Ameryki Środkowej zamiast tú używają vos, z własnymi formami czasownika: vos hablás, vos tenés, vos sos.

Liczba mnoga: vosotros i ustedes

W Hiszpanii grupa przyjaciół to vosotros (vosotros habláis, „wy mówicie”), a grupa, do której zwracasz się grzecznie, to ustedes („państwo”).

W Ameryce Łacińskiej ustedes obejmuje każdą grupę, także przyjaciół: ¿Ustedes vienen esta noche? (Przyjdziecie dziś wieczorem?)

Jeśli uczysz się hiszpańskiego z Ameryki Łacińskiej, wystarczy ci ustedes. Vosotros warto jednak rozpoznawać w książkach i filmach z Hiszpanii.

Sprawdź się

Wybierz tú albo usted, a potem sprawdź odpowiedzi poniżej.

1. Pytasz starszego pana o drogę.
2. Rozmawiasz z kolegą z grupy.
3. Rozmawiasz z lekarzem na pierwszej wizycie.
4. Rozmawiasz z siostrą.
5. Ktoś mówi do ciebie Puedes tutearme.
6. Piszesz do hotelu, żeby zarezerwować pokój.

Odpowiedzi: 1. usted. 2. tú. 3. usted. 4. tú. 5. tú (zaproszenie na ty). 6. usted.

Ucz się dalej

Formy usted to formy trzeciej osoby z naszej lekcji o regularnym czasie teraźniejszym, z pełnymi tabelami i quizem. Inne klasyczne pary to ser i estar oraz por i para. Francuski rozwiązuje to inaczej: zobacz Tu czy vous?

Najszybciej wyczujesz, kto mówi tú, a kto usted, czytając dialogi. Nasza aplikacja Learn Spanish prowadzi od słownictwa i gramatyki przez teksty dopasowane do poziomu aż do pełnych klasyków z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.