Türk Gelenekleri ve Kalıp Sözler: Yabancıya Anlatmak
Çay, misafirlik, el öpme, nazar, bayramlar ve kolay gelsin, eline sağlık gibi karşılığı olmayan sözler: yabancı bir arkadaşa nasıl anlatılır?
Yabancı bir arkadaşınızı evinize davet ettiğinizde, kapıda terlik uzattığınız anda bir soru gelir: "Bu neden?" Ardından ikinci tabak, çay, kahve falı, nazar boncuğu... Bizim için sıradan olan pek çok şey, dışarıdan bakan için açıklama istiyor. Türk geleneklerinin çoğu birkaç temel değer üzerine kurulu: misafire özen, büyüğe saygı, bol çay ve her duruma uygun bir kalıp söz. Aşağıda en sık karşılaşılanları ve bunları yabancı birine nasıl anlatabileceğinizi bulacaksınız. Elbette her bölgenin, her ailenin âdeti biraz farklı.
Çay ve kahve
Çay. İnce belli bardakta demli çay her yerde: evde, dükkânda, ofiste. Yabancı bir arkadaşa şunu söylemek yeterli: biri size çay ikram ediyorsa, sohbet de ikram ediyordur.
Türk kahvesi. Küçük fincanda, telvesi dibinde kalarak içilir. Arkadaşlar arasında fincan kapatılır ve telvedeki şekillerden fal bakılır. Çoğu zaman bir eğlencedir, yabancı misafire de böyle anlatmak en doğrusu. Yabancıların çok sevdiği bir söz de var: Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır.
Önce misafir
Türk evinde misafir baş tacıdır. Yabancı bir konuk, yemeğin kendisine tekrar tekrar ikram edildiğini görünce şaşırabilir. Bir kez kibarca "teşekkürler" demek de çoğu zaman yetmez. Bunu önceden anlatmak iyi olur: ısrar, bir ikram biçimidir. Ayakkabılar genellikle kapıda çıkarılır ve misafire terlik verilir.
Büyüğe saygı
Bayramlarda ya da aile ziyaretlerinde gençler büyüklerin elini öpüp alnına koyar. Buna el öpme deriz. Çocuklar karşılığında genellikle şeker ya da biraz harçlık alır. Yabancı bir arkadaşa bu sahneyi önceden anlatmak, bayram ziyaretinde ne yapacağını bilmesini sağlar.
Nazar
Mavi cam nazar boncuğunun kötü göze karşı koruduğuna inanılır. Evlerde, arabalarda, bebek kıyafetlerinde görülür. Yabancı birine anlatırken şunu eklemek gerekir: pek çok insan onu gerçekten inandığı için değil, âdet olduğu için taşır.
Bayramlar
Ramazan Bayramı, Ramazan ayının sonunu kutlar. Bol tatlı yenip ikram edildiği için Şeker Bayramı da denir. Kurban Bayramı'nı ise yabancılar İngilizcede Feast of Sacrifice adıyla bilir. İki bayramda da aileler birbirini ziyaret eder ve önce büyükler ziyaret edilir.
Yabancı arkadaşların en çok sorduğu şeylerden biri de bayramların tarihinin neden her yıl değiştiği. Cevap: ikisi de ay takvimine göre belirleniyor.
Karşılığı olmayan sözler
Geleneğin dille buluştuğu yer burası. Türkçede gündelik durumlar için kalıp sözler var ve bunların çoğunun başka dillerde birebir karşılığı yok. Türkçe öğrenen biri bunlardan birini yerinde kullandığında, karşısındakini hemen kazanıyor. Yabancı bir arkadaşa öğretmek için aşağıdaki tabloyu kullanabilirsiniz. Son sütunda sözlerin İngilizceye kelimesi kelimesine çevirisi var. Bu çevirilerin kulağa ne kadar tuhaf geldiği, sözlerin ne kadar bize özgü olduğunu da gösteriyor.
| Söz | Ne zaman? | İngilizceye kelimesi kelimesine |
|---|---|---|
| Kolay gelsin | Çalışan birine | May it come easy |
| Geçmiş olsun | Hasta ya da sıkıntı yaşamış birine | May it be past |
| Eline sağlık | Yemek yapan ya da bir şey hazırlayan birine teşekkür ederken | Health to your hand |
| Afiyet olsun | Yemek yiyen birine | May it bring health |
| Hoş geldiniz | Birini karşılarken | You came pleasantly |
| Hoş bulduk | Hoş geldiniz'e cevap | We found it pleasant |
| Güle güle kullan | Yeni bir şey alan birine | Use it smiling |
| Başın sağ olsun | Yakını vefat eden birine | May your head be healthy |
Yabancı birine bu sözleri öğretirken en işe yarayan yol, kelimelerin anlamını değil, hangi anda söylendiklerini göstermek. Kolay gelsin'i çeviriyle değil, bir esnafın yanından geçerken söyleyerek öğretin. Hoş geldiniz'e hoş bulduk diye cevap verildiğini görmek de çoğu yabancıyı ilk duyuşta gülümsetiyor.
Devamı
Bu geleneklerin çoğunun bir arada görüldüğü yer düğünler. Kız istemeden kına gecesine kadar düğün âdetlerini ve onları yabancı bir misafire nasıl anlatacağınızı Türk düğün gelenekleri yazımızda topladık. Türkçenin yabancılar için hangi yanlarının zor olduğunu merak ediyorsanız Türkçe öğrenmek zor mu yazımıza da bakabilirsiniz.
Siz de başka bir kültürün kalıp sözlerini kendi dilinde öğrenmek isterseniz, örneğin Arapçada selamlaşmanın inceliklerini Arapça selamlaşma ifadeleri yazımızda bulabilirsiniz. Ya da hemen FluenTech ile yeni bir dil öğrenmeye başlayın.