Alman dilində du və Sie: “sən” nə vaxt, “siz” nə vaxt deyilir?

Alman dilində du bizim “sən”, Sie isə nəzakət bildirən “siz”dir. Du dostlar, ailə, uşaqlar və adla müraciət etdiyiniz insanlar üçündür. Sie tanımadığınız böyüklər, rəsmi şəxslər və işdə, qarşı tərəf başqa təklif edənə qədər, əksər insanlar üçün. Şübhə edirsinizsə, Sie deyin. Prinsip Azərbaycan dilindəkinə oxşayır, amma üç yerdə fərq var: ailədə, cəmdə və adla müraciətdə.

Qısa cədvəl

	du	ihr	Sie
Azərbaycan dilində	sən	siz (dostlara, cəm)	siz (nəzakət)
Kimə	Bir nəfər, qeyri-rəsmi	Bir neçə nəfər, qeyri-rəsmi	Bir və ya bir neçə nəfər, nəzakətlə
Feil	du kommst	ihr kommt	Sie kommen
Tamamlıq	dich, dir	euch	Sie, Ihnen
Yiyəlik	dein	euer	Ihr

Nəzakət bildirən Sie bütün formalarında böyük hərflə yazılır: Sie, Ihnen, Ihr. Bu, bizim rəsmi məktublarda hörmət əlaməti kimi böyük hərflə yazılan “Siz” sözünü xatırladır, amma alman dilində bu, qaydadır. Yazıda bu yolla Sie sözünü sie (o, onlar) sözündən ayırırsınız. Danışıqda isə Sie kommen həm “siz gəlirsiniz”, həm də “onlar gəlirlər” ola bilər, kontekst qərar verir.

Azərbaycan dilindən fərqli olan üç şey

1. Cəmdə iki “siz”. Bizdə “siz” həm nəzakət, həm də cəm bildirir: dostlarınıza da “siz gəlirsiniz?” deyirsiniz, müəlliminizə də. Alman dili bunları ayırır. Dost qrupuna ihr deyilir: Kommt ihr heute Abend? (Bu axşam gəlirsiniz?) Hər birinə ayrıca Sie deyəcəyiniz insanlardan ibarət qrupa isə yenə Sie: Kommen Sie heute Abend? Azərbaycan dilində hər iki cümlə eyni səslənir.

2. Ailədə hamıya du. Bir çox Azərbaycan ailəsində valideynlərə, nənə-babaya “siz” deyilir. Almaniyada ailə daxilində hamıya du deyilir, ana-ataya və nənə-babaya da. Nənəyə Sie demək alman qulağına soyuq və qəribə gəlir.

3. Ad yox, soyad. Biz böyüklərə adla, hörmət sözü ilə müraciət edirik: “Elçin müəllim”, “Leyla xanım”, yanında da “siz”. Almanlar Sie ilə soyad işlədir: Frau Müller, Herr Schmidt. Ad isə adətən du ilə gəlir. Bəzi ofislərdə ara variant var: adla müraciət, amma Sie ilə. Buna bəzən “Hamburger Sie” deyirlər və bizim “Elçin müəllim, siz...” formamıza ən yaxın olan da budur.

Sie kimlərlə

• Tanımadığınız böyüklər: mağaza işçiləri, yeni tanış olduğunuz qonşular, küçədə yaxınlaşdığınız insanlar.
• Rəsmi şəxslər, həkimlər, müəllimlər (siz yaşlı tələbəsinizsə) və müştərilər.
• Ənənəvi iş yerlərində həmkarlar və rəhbərlər, kimsə du təklif edənə qədər.

Entschuldigung, können Sie mir helfen? (Bağışlayın, mənə kömək edə bilərsiniz?)

Du kimlərlə

• Ailə, o cümlədən valideynlər və nənə-baba, dostlar və uşaqlar.
• Tələbələr və gənclər, demək olar ki, ilk andan.
• Bir çox iş yeri, xüsusən startaplar və texnologiya şirkətləri, orada du normadır.
• İnternetdə, forumlarda və sosial şəbəkələrdə.

Du keçidi

Du demək duzen, Sie demək siezen adlanır. Keçid təklifi adətən yaşca və ya vəzifəcə böyük olandan gəlir, bizdə böyüyün “mənə ‘sən’ de” deməsi kimi: Wollen wir uns duzen? (Bir-birimizə “sən” deyək?) Razılaşdıqdan sonra yenidən Sie demək soyuqluq kimi qəbul olunur, ona görə bu, geri dönüşü olmayan addımdır.

Özünüzü yoxlayın

Du, ihr və ya Sie seçin, sonra aşağıda yoxlayın.

1. Vağzalda tanımadığınız adamdan saatı soruşursunuz.
2. Ən yaxın dostunuzla danışırsınız.
3. Eyni anda iki dostunuzla danışırsınız.
4. Heç görmədiyiniz ev sahibinə yazırsınız.
5. Parkda uşaqla danışırsınız.
6. Yeni rəhbəriniz hələ du təklif etməyib.
7. Nənənizə zəng edirsiniz.

Cavablar: 1. Sie. 2. du. 3. ihr. 4. Sie. 5. du. 6. Sie. 7. du.

Davam edin

Alman dilində əvəzliklər dərsimiz du, ihr və Sie sözlərinin dörd halda bütün formalarını testlə birlikdə göstərir. Tez-tez qarışdırılan başqa cütlər üçün wissen və kennen, həmçinin als və wenn yazılarımıza baxın.

Du və Sie hissini ən tez real hekayələrdə insanların bir-birinə necə müraciət etdiyinə fikir verməklə qazanırsınız. Learn German tətbiqimiz sizi söz ehtiyatı və qrammatikadan səviyyəyə uyğun oxu mətnlərinə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan tam klassiklərə aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.