Alman dili çətindirmi? Azərbaycan dilli üçün səmimi cavab

Alman dili asan dil deyil, amma şöhrəti real çətinliyindən böyükdür. Azərbaycan dilli öyrənən üçün yaxşı xəbər budur: alman dilini ingilis dillilərə ən çətin göstərən iki şey, yəni feilin cümlənin sonuna getməsi və ismin hala görə dəyişməsi, bizə heç də yad deyil. Rus dilini bilirsinizsə, üçüncü bir üstünlüyünüz də var. Əsl vaxt aparanlar başqa yerdədir: der, die, das, onlardan asılı sifət şəkilçiləri və baş cümlədə feilin ikinci yerdə durması.

Rəsmi rəqəmlər nə deyir

ABŞ Dövlət Departamenti dilləri əməkdaşlarının peşəkar səviyyəyə nə qədər vaxta çatmasına görə dörd qrupa bölür. Alman dili ikinci qrupdadır, təxminən 36 həftə ilə. Fransız və ispan dilləri üçün bu müddət 30 həftə, rus və Azərbaycan dilləri üçün 44 həftədir.

Bu cədvəl ana dili ingilis dili olanlar üçündür, ingilis dili isə alman dilinin qohumudur. Azərbaycan dilli üçün ayrıca ölçmə yoxdur. Sözlərdə ingilis dillilər öndədir, amma qrammatikanın bəzi yerlərində Azərbaycan dilli öyrənən daha rahatdır. Saat hesabını alman dilini nə qədər vaxta öyrənmək olar yazımızda aparmışıq.

Gözlədiyinizdən asan olanlar

Feil sonda. Budaq cümlədə alman dili feili ən sona qoyur: Ich weiß, dass er morgen kommt (sabah gələcəyini bilirəm). Hərfi mənada “bilirəm ki, o sabah gəlir”, amma feil bizdəki kimi sondadır. İngilis dillilərin ən çox çətinlik çəkdiyi bu quruluş Azərbaycan dilliyə təbii gəlir. Budaq cümlələr dərsimiz nümunələrlə izah edir.

Hal anlayışı. Alman dilində dörd hal var və sözün vəzifəsi artikldən bilinir: der Mann (kişi), den Mann (kişini), dem Mann (kişiyə), des Mannes (kişinin). Biz də “kişi, kişini, kişiyə, kişinin” deyirik. Fərq ondadır ki, alman dili bu işi çox vaxt ismin sonuna deyil, artiklə yükləyir.

Səslər. Ü və ö bizdə var, sch bizim “ş”, tsch isə “ç”dir. Bach, machen sözlərindəki ch Azərbaycan dilindəki “x” səsinə çox yaxındır. İngilis dilliləri yoran bu səslər sizin üçün çətin deyil.

Rus dilini bilirsinizsə. Rus dilində də üç cins var və sifət isimlə uzlaşır. Rus dilini bilən üçün der, die, das fikri və sifətin dəyişməsi yeni deyil. Cinslər hər zaman üst-üstə düşmür: “kitab” rus dilində qadın cinsindədir (книга), alman dilində isə orta cinsdə (das Buch); “günəş” rus dilində orta (солнце), alman dilində qadın cinsidir (die Sonne). Yenə də anlayışın özünə öyrəşmək lazım gəlmir.

Yazıldığı kimi oxunur. Alman dilinin yazı qaydaları müntəzəmdir. Bir neçə qaydanı öyrənəndən sonra (ei “ay”, ie uzun “i”, eu “oy”) yeni gördüyünüz sözü düzgün oxuyursunuz.

Mürəkkəb sözlər. Kühlschrank (soyuducu) kühl (sərin) və Schrank (şkaf) sözlərindən yaranıb. Uzun alman sözləri hissələrə bölünəndə çox vaxt özünü izah edir.

Əsl vaxt aparanlar

Der, die, das

Alman dilində üç cins var və çox vaxt məntiqi yoxdur: der Tisch (masa) kişi, die Tür (qapı) qadın, das Fenster (pəncərə) orta cinsdir. Azərbaycan dilində cins olmadığı üçün heç bir hissiyyatınız yoxdur. Yeganə yol ismi həmişə artikli ilə birlikdə öyrənməkdir. Artikllər və ismin cinsi dərslərimiz faydalı ipuclarını toplayır.

Artikl hala görə dəyişir

Cinsi bilmək hələ hamısı deyil, artikl hala görə də dəyişir. Qadın cinsli die Frau yönlük halda der Frau olur: Ich helfe der Frau (qadına kömək edirəm). Bizdə “-a, -ə” şəkilçisi bütün isimlərdə eynidir, alman dilində isə düzgün artikl üçün cinsi və halı birlikdə bilmək lazımdır. Ön sözlər də müəyyən hal tələb edir: mit həmişə yönlük, für həmişə təsirlik halla gəlir. Yönlük hal dərsimiz ən çox işlənən ön sözlərlə başlayır.

Sifət şəkilçiləri

Ein guter Wein, der gute Wein, mit gutem Wein. Sifətin sonu artikldən, cinsdən və haldan asılıdır. Azərbaycan dilində sifət heç dəyişmir (“yaxşı şərab, yaxşı şərabı, yaxşı şərabla”), ona görə bu mövzu ən çox vaxt aparanlardandır. Sifət şəkilçiləri dərsimiz cədvəli hissə-hissə qurur.

Baş cümlədə feil ikinci yerdə

Budaq cümlədə feil sondadır, baş cümlədə isə ikinci yerdə: Morgen fahre ich nach Berlin (sabah Berlinə gedirəm). Cümlə morgen ilə başlayanda feil dərhal onun ardınca gəlir, mübtəda isə feildən sonraya keçir. Azərbaycan dilli öyrənənin ən çox etdiyi səhv feili burada da sona saxlamaqdır. Söz sırası dərsimiz iki qaydanı yan-yana göstərir.

Ayrılan feillər və cəm

Anrufen (zəng etmək) cümlədə ikiyə bölünür: Ich rufe dich morgen an. Cəm də bir şəkilçi ilə düzəlmir: Tisch, Tische; Buch, Bücher; Auto, Autos. Hər ikisi qayda ilə deyil, oxuyub-eşitdikcə oturur. Ayrılan feillər və ismin cəmi dərslərimiz ən çox rast gəlinən qəlibləri göstərir.

Öyrənməyə dəyərmi?

Sizin üçün önəmli bir səbəbiniz varsa, bəli: Almaniya, Avstriya və ya İsveçrədə təhsil və iş, ailə birləşməsi, alman universitetlərinə qəbul və ya Kafkanı orijinalda oxumaq. Alman dili illər tələb edir, amma Azərbaycan dilli bu yola bir çoxlarından daha hazır başlayır.

İndi pulsuz başlaya bilərsiniz: alman dili qrammatikası dərslərimiz, səsli söz siyahılarımız və tərcüməli alman kitabları, hesab açmadan. İmtahana hazırlaşırsınızsa, alman dili imtahanları bələdçimizə baxın.

Learn German tətbiqimiz söz ehtiyatı və qrammatikadan səviyyəyə uyğun oxu mətnlərinə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan Kafka və Tsveyqə qədər aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.