İngiltərə və ABŞ himnləri: sözləri və tərcüməsi
İngiltərə himni God Save the King və ABŞ himni The Star-Spangled Banner: sözləri, sətir-sətir Azərbaycan dilində tərcüməsi və tarixi.
İngilisdilli dünyanın ən tanınmış iki himni Böyük Britaniyanın God Save the King və Amerika Birləşmiş Ştatlarının The Star-Spangled Banner himnləridir.
Çox vaxt "İngiltərə himni" adlandırılan Britaniya himninin məlum müəllifi yoxdur: həm sözləri, həm musiqisi anonimdir. Kral ailəsinin məlumatına görə, himnin rəsmi variantı da yoxdur, mətn ənənəyə əsaslanır. İlk dəfə 1745-ci ildə Londonda ictimaiyyət qarşısında oxunub, rəsmi mərasimlərdə isə adətən yalnız birinci bənd oxunur. Kraliça II Elizabet vəfat edəndən və 8 sentyabr 2022-ci ildə III Çarlz kral olandan bəri himndə yenə Queen yox, King oxunur.
Amerika himninin sözlərini vəkil və həvəskar şair Frensis Skott Ki (Francis Scott Key) 1814-cü ilin sentyabrında, Baltimordakı Fort Makhenri qalasının bombardmanını öz gözləri ilə gördükdən sonra yazıb. Melodiya Londonda məşhur olan To Anacreon in Heaven mahnısından götürülüb. Nəğmə 3 mart 1931-ci il tarixli Konqres qanunu ilə milli himn oldu. Dörd bəndi var, amma bu gün yalnız birincisi oxunur.
God Save the King: sözləri və tərcüməsi
Mətni Britaniya kral ailəsinin rəsmi saytında dərc olunduğu kimi veririk.
| İngiliscə | Mənası |
|---|---|
| God save our gracious King! | Tanrı mərhəmətli kralımızı qorusun! |
| Long live our noble King! | Çox yaşasın nəcib kralımız! |
| God save the King! | Tanrı kralı qorusun! |
| Send him victorious, | ona zəfər bəxş etsin, |
| Happy and glorious, | onu xoşbəxt və şanlı etsin, |
| Long to reign over us, | qoy uzun illər bizə hökmranlıq etsin, |
| God save the King. | Tanrı kralı qorusun. |
Cəmi yeddi qısa sətir var və hər biri bir arzudur. Himnin ikinci bəndi də var (Thy choicest gifts in store, "Ən seçmə nemətlərini"), zamanla başqa bəndlər də əlavə olunub, amma onlar nadir hallarda oxunur. Taxtda qadın olanda King əvəzinə Queen, him əvəzinə isə her oxunur.
Britaniya himninin tarixi
Sözlər və melodiya bəlkə də XVII əsrə gedib çıxır, amma bugünkü forma XVIII əsrdə yaranıb. 1745-ci ilin sentyabrında taxt iddiaçısı şahzadə Çarlz Edvard Stüart kral II Georgun ordusunu Edinburqun yaxınlığındakı Prestonpansda məğlub etdi. Xəbər Londona çatanda Druri-Leyndəki Theatre Royal teatrının dirijoru God Save the King nəğməsini tamaşadan sonra ifa üçün işləyib hazırladı. Uğur o qədər böyük oldu ki, nəğməni hər axşam təkrarlamağa başladılar.
Bu adət tezliklə başqa teatrlara da yayıldı və hökmdar tamaşa salonuna daxil olanda onu bu nəğmə ilə qarşılamaq ənənəyə çevrildi. XIX əsrin əvvəllərində nəğmə artıq milli himn kimi tanınırdı.
Melodiya adanın hüdudlarından çox uzaqlara getdi. XVIII əsrdə Avropanı gəzən səyyahlar hamının bildiyi milli nəğmənin nə qədər dəyərli olduğunu gördülər və başqa ölkələr də bu melodiyanı götürdü. Bethoven, Haydn və Brams da daxil olmaqla 140-a yaxın bəstəkar onu öz əsərlərində işlədib.
The Star-Spangled Banner: sözləri və tərcüməsi
Mətni Smitson İnstitutunun Amerika tarixi muzeyinin dərc etdiyi kimi veririk. Dörd bənddən birincisi, yəni oxunan bənd:
| İngiliscə | Mənası |
|---|---|
| O say can you see, by the dawn’s early light, | Söylə, görürsənmi dan yerinin ilk işığında |
| What so proudly we hail’d at the twilight’s last gleaming, | axşam alaqaranlığının son şəfəqində qürurla salamladığımızı, |
| Whose broad stripes and bright stars through the perilous fight | o bayrağı ki, enli zolaqları və parlaq ulduzları təhlükəli döyüş boyu |
| O’er the ramparts we watch’d were so gallantly streaming? | göz qoyduğumuz qala divarları üzərində elə igidcəsinə dalğalanırdı? |
| And the rocket’s red glare, the bombs bursting in air, | Raketlərin qırmızı alovu, havada partlayan bombalar |
| Gave proof through the night that our flag was still there, | bütün gecə sübut edirdi ki, bayrağımız hələ yerindədir. |
| O say does that star-spangled banner yet wave | Söylə, o ulduzlu bayraq hələ də dalğalanırmı |
| O’er the land of the free and the home of the brave? | azadların torpağı və igidlərin yurdu üzərində? |
Bənd bir sualla açılır və başqa bir sualla bitir. Bütün gecəni uzaqdan bombalanan qalaya baxan insan səhər açılanda soruşur: bayraq hələ də oradadırmı?
Amerika himninin tarixi
1814-cü ildə ABŞ və Böyük Britaniya müharibə vəziyyətində idi. Frensis Skott Ki bir amerikalı mülki şəxsin azad edilməsi barədə danışıq aparmaq üçün Britaniya gəmisinə qalxmışdı. Hücum başlayanda gəmidə saxlanıldı və oradan Fort Makhenri qalasının iyirmi beş saatlıq bombardmanını izlədi.
14 sentyabr 1814-cü il səhəri qalanın üzərində hələ də Amerika bayrağı dalğalanırdı və Britaniya gəmiləri Baltimordan geri çəkildi. Həyəcanlanan Ki ilk sətirləri bir məktubun arxasına qaraladı. Baltimora qayıdandan sonra dörd bəndi tamamladı. Bir mətbəə şeiri, ehtimal ki, sentyabrın 17-də Defence of Fort McHenry ("Fort Makhenrinin müdafiəsi") başlıqlı vərəqədə çap etdi, oktyabrın ortalarına qədər isə Şərq sahilindəki ən azı on yeddi qəzet onu yenidən dərc etmişdi.
Kinin gördüyü bayraq bu gün də var. Onu 1813-cü ilin yayında baltimorlu bayraq ustası Meri Pikersgil qızının, bacısı qızlarının və on üç yaşlı Qreys Uişerin köməyi ilə təxminən yeddi həftəyə tikib. Ölçüsü 30 x 42 fut, yəni təxminən 9 x 13 metrdir. Bayraq 1912-ci ildən Smitson İnstitutuna məxsusdur.
Melodiyanın da öz tarixi var. To Anacreon in Heaven mahnısını təxminən 1775-ci ildə Con Stafford Smit yalnız centlmenlərin üzv olduğu London musiqi klubu Anacreontic Society üçün yazıb. Deməli, Amerika himni də melodiyasını Britaniya himni kimi Londondan alıb. Mahnı Amerikada artıq çox məşhur idi, Ki özü də 1805-ci ildə bu melodiyaya başqa bir şeir yazmışdı.
Nəğmə Vətəndaş müharibəsi illərində böyük şöhrət qazandı, 1889-cu ildə isə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin katibi hər səhər bayraq qaldırılarkən onun çalınmasını əmr etdi. Buna baxmayaraq, rəsmi himn yalnız 1931-ci ildə oldu: prezident Herbert Huver qanunu martın 3-də imzaladı.
Himnlərdən öyrənməyə dəyər sözlər
God save the King: Tanrı kralı qorusun. Formaya diqqət edin: God saves yox, God save. Bu, ingilis dilinin köhnə subjunktiv formasıdır və May God save the King mənasını verir, bizim "qoy qorusun" ifadəmiz kimi. Bu forma hazır ifadələrdə yaşayır: God bless you (Allah səni qorusun), Heaven help us (Allah bizə kömək olsun).
long live, long to reign: çox yaşasın, uzun müddət hökmranlıq etmək. Long live the King! "Yaşasın kral!" deməkdir, zarafatla da deyilir: Long live pizza! Diqqət edin: reign (hökmranlıq etmək) eynən rain (yağış) kimi tələffüz olunur.
gracious: mərhəmətli, lütfkar. Saray dilinin sözüdür. Gündəlik həyatda a gracious host qonaqpərvər, diqqətli ev sahibi deməkdir.
send him victorious: ona zəfər bəxş et. Send + şəxs + sifət quruluşu bu gün nadirdir, indi make him victorious deyərdiniz.
thy: sənin. İngilis dilində vaxtilə thou (sən) və thy (sənin) var idi, bu, bizdəki "sən" ilə "siz" fərqinə bir az bənzəyən sistem idi. İkinci bənd Tanrıya Thy choicest gifts deyə müraciət edir. Bu formalara bu gün yalnız dualarda və şeirdə rast gəlirsiniz.
dawn’s early light: dan yerinin ilk işığı. Dawn dan yeri, şəfəqdir, at dawn səhər tezdən. From dawn till dusk, yəni "səhərdən axşama qədər" ifadəsini də yadda saxlayın.
twilight’s last gleaming: alaqaranlığın son şəfəqi, yəni ötən axşam. Şair bayrağı sonuncu dəfə axşam görüb və səhər onun hələ yerində olub-olmadığını soruşur. A gleam of hope ümid işığıdır.
hail’d, watch’d: hailed (salamladıq) və watched (göz qoyduq). Köhnə şeirdə səslənməyən e hərfinin yerinə apostrof qoyulurdu. Hail bu gün daha çox hail a taxi, yəni əl edib taksi saxlamaq ifadəsində yaşayır.
perilous: təhlükəli. Peril (təhlükə) sözündən. Danışıqda dangerous deyilir, amma kitabda və mətbuatda a perilous journey (təhlükəli səfər) oxuyacaqsınız.
o’er: over, üzərində. Ritm üçün bir hecaya endirilmiş şeir formasıdır. Oxunanda or kimi səslənir.
ramparts: qala divarları, bürclər. Hərb tarixindən kənarda nadir hallarda eşidəcəyiniz sözdür.
gallantly: igidcəsinə, qürurla. Gallant (igid) sözündəndir. A gallant effort (qəhrəmancasına cəhd) ifadəsini hətta idman şərhlərində eşidə bilərsiniz.
star-spangled banner: ulduzlu bayraq. Spangle parıltılı pul, payetdir, banner bayraq. Banner sözünü yəqin ki, saytlardakı reklam banneri kimi artıq tanıyırsınız.
yet: burada "hələ də", still kimi. Sual və inkar cümlələrində isə "artıq" və ya "hələ" deməkdir: Not yet, hələ yox.
the land of the free and the home of the brave: azadların torpağı və igidlərin yurdu. The + sifət bir qrup insanı bildirir: the rich (varlılar), the young (gənclər).
İngilis dilini öyrənməyə davam edin
Cəmi iki qısa mətndə köhnə subjunktiv də, thou və thy formalarının izi də, şeir qısaltmaları da var. Bu silsilədə başqa himnləri də oxuya bilərsiniz: Almaniyanın milli himni və Fransa himni Marselyeza. Bütün yazılarımız isə bloqumuzdadır.
Learn English tətbiqimiz sizi söz ehtiyatı və qrammatikadan səviyyəyə uyğun oxu mətnlərinə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan klassik əsərlərə qədər aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.