İtalyan dilində essere və avere: köməkçi feili seçmək
Avere feillərin çoxu ilə, essere isə hərəkət, vəziyyət dəyişməsi, qayıdış feilləri və si ilə işlənir. Qaydalar, uzlaşma və test.
Azərbaycan dilində keçmiş zaman bir şəkilçi ilə qurulur: “yedim”, “getdim”, “oyandım”. Heç bir köməkçi feil seçmirik. İtalyan dilində isə hər passato prossimo köməkçi feil tələb edir, seçim də ikidir: avere və essere. Qısa qayda belədir: avere feillərin çoxu ilə, o cümlədən vasitəsiz tamamlıq qəbul edən hər feil ilə işlənir (ho mangiato una pizza, pitsa yedim). Essere hərəkət və vəziyyət dəyişməsi bildirən feillərlə (sono andato, getdim), qayıdış feilləri ilə (mi sono alzato, qalxdım) və şəxssiz si ilə işlənir. Essere ilə işlənən feili sifət adi sifət kimi mübtəda ilə uzlaşır: Giulia è arrivata.
Alman dilini öyrənmisinizsə, məntiq tanışdır: ich habe gegessen, amma ich bin gegangen. Fransız dilində də j'ai mangé və je suis allé eyni bölgünü göstərir.
Qısa cədvəl
| Avere | Essere | |
|---|---|---|
| Hansı feillər | Feillərin çoxu, bütün təsirli feillər | Hərəkət, vəziyyət dəyişməsi, qayıdış feilləri, si |
| Nümunə | Ho comprato il pane. (Çörək aldım.) | Sono uscita presto. (Tezdən çıxdım.) |
| Feili sifətin uzlaşması | Yox, feildən əvvəl lo, la, li, le gələndən başqa | Bəli, mübtəda ilə |
| Uzlaşma nümunəsi | Le ho comprate. (Onları aldım.) | Siamo partiti. (Yola düşdük.) |
Avere: əsas seçim
Feil vasitəsiz tamamlıq qəbul edə bilirsə, tamamlıq cümlədə olsa da, olmasa da avere ilə işlənir: ho letto (oxudum), ho scritto una lettera (məktub yazdım), abbiamo visto il film (filmə baxdıq). Bir çox təsirsiz feil də onu seçir: ho dormito (yatdım), ho riso (güldüm), ho lavorato (işlədim).
Müəyyən bir yerə yönəlməyən hərəkət feillərinə diqqət edin: ho camminato (gəzdim), ho viaggiato (səyahət etdim), ho nuotato (üzdüm), ho ballato (rəqs etdim). Onlar A nöqtəsindən B nöqtəsinə yolu yox, fəaliyyəti bildirir.
Essere: hərəkət, dəyişiklik və mübtədanın özü
Bir yerdən başqa yerə getmək: andare, venire, arrivare, partire, uscire, entrare, tornare. Marco è tornato ieri. (Marko dünən qayıtdı.)
Vəziyyət dəyişməsi və ya yerində qalmaq: nascere, morire, diventare, restare, rimanere, stare, essere. Mia nonna è nata a Bari. (Nənəm Baridə doğulub.) Essere və stare feillərinin feili sifəti eynidir: sono stato həm “olmuşam”, həm də “qalmışam” deməkdir.
Başınıza gələn şeylər: piacere, succedere, costare, durare, sembrare. Il film mi è piaciuto. (Film xoşuma gəldi.) Cos'è successo? (Nə oldu?) Azərbaycan dilində də “film xoşuma gəldi” deyirik: “gələn” filmdir, biz deyilik. İtalyan dilində də mübtəda filmdir.
Qayıdış feilləri: Ci siamo svegliati tardi. (Gec oyandıq.) Laura si è vestita. (Laura geyindi.)
Şəxssiz və məchul si: Si è parlato di politica. (Siyasətdən danışıldı.) Ci si è divertiti. (Hamı əyləndi.) Bizim “danışıldı” formamız kimi, kimin danışdığı deyilmir.
Uzlaşma
Essere ilə feili sifət mübtəda ilə cinsdə və kəmiyyətdə uzlaşır: sono andato (kişi), sono andata (qadın), siamo partiti (biz, qarışıq və ya kişilər), le ragazze sono uscite.
Avere ilə feili sifət -o ilə qalır, bir istisna ilə: feildən əvvəl gələn vasitəsiz tamamlıq əvəzliyi lo, la, li, le. Hai visto i ragazzi? Sì, li ho visti. (Oğlanları gördün? Hə, onları gördüm.) La torta? L'ho mangiata io. (Tort? Onu mən yedim.)
Eyni feil, iki köməkçi
Bəzi feillər tamamlıq qəbul edib-etməməsindən asılı olaraq köməkçini dəyişir:
- Ho finito il libro. (Kitabı bitirdim.) / Il film è finito. (Film bitdi.)
- Ho cominciato il corso. (Kursa başladım.) / La lezione è cominciata. (Dərs başladı.)
- Ho passato l'estate al mare. (Yayı dəniz kənarında keçirdim.) / Sono passato da Anna. (Annagilə baş çəkdim.)
- Ho salito le scale. (Pilləkənlə yuxarı qalxdım.) / Sono salita sul treno. (Qatara mindim.)
- Ho sceso le scale. (Pilləkənlə aşağı düşdüm.) / Sono sceso dall'autobus. (Avtobusdan düşdüm.)
- Ho corso per un'ora. (Bir saat qaçdım.) / Sono corso a casa. (Evə qaçdım.) Gedilən yer bəlli olan kimi essere gəlir.
Hava ilə bağlı feillər hər ikisini qəbul edir: ha piovuto da, è piovuto da eyni dərəcədə düzgündür.
Modal feillər
Dovere, potere və volere adətən özündən sonra gələn feilin köməkçisini götürür: Sono dovuto andare. (Getməli oldum.) Ho dovuto mangiare. (Yeməli oldum.) Gündəlik danışıqda ho dovuto andare da qəbul olunur, amma sono dovuto mangiare həmişə səhvdir.
Özünüzü yoxlayın
Feili passato prossimo formasına salın, sonra aşağıda yoxlayın.
- Ieri Paola ___ (andare) al mercato.
- Noi ___ (mangiare) troppo.
- I bambini ___ (svegliarsi) alle sei.
- Lo spettacolo ___ (finire) a mezzanotte.
- Le chiavi? Non le ___ (vedere).
- Il concerto ti ___ (piacere)?
- Io ___ (camminare) tutto il giorno.
Cavablar: 1. è andata (hərəkət, qadın cinsində mübtəda). 2. abbiamo mangiato (təsirli feil). 3. si sono svegliati (qayıdış feili). 4. è finito (tamamlıq yoxdur). 5. ho viste (averedən əvvəl le əvəzliyi). 6. è piaciuto (piacere). 7. ho camminato (müəyyən yerə yönəlməyən hərəkət).
Davam edin
Köməkçi feil yerinə oturandan sonra növbəti seçim zamanın özüdür: passato prossimo və imperfetto fərqi yazımıza baxın. Dilin ümumi mənzərəsi üçün isə italyan dili çətindirmi yazısını oxuyun.
Hekayələrdə təkrar-təkrar rastlaşdıqca köməkçi feil daha tez yadda qalır. Learn Italian tətbiqimiz sizi söz ehtiyatı və qrammatikadan səviyyəli oxu mətnlərinə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan klassik əsərlərə qədər aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.