Passato prossimo və imperfetto fərqi: italyan keçmiş zamanı

Passato prossimo bitmiş hadisəni, imperfetto arxa planı və vərdişi bildirir. Azərbaycan dilindəki -dı, -ırdı, -ardı ilə müqayisə, tipik səhvlər.

İtalyan dili · · 5 dəq oxu

Learn ItalianSözlərin tələffüzü, testlər və kitablar bir pulsuz tətbiqdəPulsuz yükləyin

İtalyan dilinin gündəlik danışıqda iki keçmiş zamanı var. Qısası belədir: passato prossimo olub bitmiş hadisəni danışır və hekayəni irəli aparır, bizim “yedim” kimi. Imperfetto isə arxa planı təsvir edir: o vaxt nə baş verirdi və əvvəllər nə olardı, bizim “yeyirdim” və “yeyərdim” kimi. Ieri ho mangiato una pizza (dünən pizza yedim) bir dəfəlik yeməkdir, da bambino mangiavo la pizza ogni domenica (uşaq olanda hər bazar pizza yeyərdim) isə vərdişdir.

Azərbaycan dilində bu fərq onsuz da var, ona görə cümlələrin çoxunda qulağınıza güvənə bilərsiniz. Diqqət tələb edən yerlər üçdür: “-dı” ilə bitən təsvirlər, essere ilə avere arasında seçim və “-dır” ilə qurulan cümlələr.

Qısa cədvəl

Passato prossimo Imperfetto
Nə edir Bitmiş hadisəni bildirir Arxa planı və ya vərdişi təsvir edir
Azərbaycan dilində çox vaxt -dı: yedim, gəldi -ırdı, -ardı: yeyirdim, yeyərdim
Nümunə Ieri ho mangiato una pizza. (Dünən pizza yedim.) Da bambino mangiavo la pizza ogni domenica. (Uşaq olanda hər bazar pizza yeyərdim.)
Birlikdə È arrivato Marco... (Marko gəldi...) ...mentre mangiavo. (...mən yemək yeyəndə.)
Adətən nə üçün Tək hadisələr, ardıcıl hadisələr, bitmiş dövrlər Vərdişlər, davam edən iş, təsvir, saat, yaş, hava
Necə qurulur avere və ya essere + feili sifət: ho mangiato, sono andato Bir dəst sonluq: mangiavo, andavo, facevo

Passato prossimo nə vaxt işlənir

Müəyyən vaxtda bitmiş hadisə. Ieri ho chiamato mia madre. (Dünən anama zəng etdim.)

Bir-birinin ardınca gələn hadisələr. Mi sono alzato, mi sono fatto la doccia e sono uscito. (Durdum, duş qəbul etdim və çıxdım.) Hər feil hekayəni bir addım irəli aparır.

Başlayan və ya bitən bir şey. Il film è iniziato alle nove. (Film saat doqquzda başladı.)

Bitmiş dövr. Ho abitato a Roma per tre anni. (Romada üç il yaşadım.) Dövrün uzunluğunun əhəmiyyəti yoxdur: dövr bitibsə və ona bir bütöv kimi baxırsınızsa, passato prossimo.

Sayılan təkrarlar. Siamo andati in Sicilia tre volte. (Siciliyaya üç dəfə getdik.) Neçə dəfə olduğunu deyəndə təkrarlanan iş bitmiş bir fakta çevrilir.

Bitmiş şey haqqında hökm. Com'è stata la vacanza? È stata bellissima. (Tətil necə keçdi? Əla idi.)

Imperfetto nə vaxt işlənir

Keçmişdəki vərdişlər. D'estate andavamo sempre al mare. (Yayda həmişə dənizə gedərdik.) Azərbaycan dilində “-ardı, -ərdi” deyə bilirsinizsə, demək olar ki, həmişə imperfetto.

Davam edən iş. Leggevo un libro. (Kitab oxuyurdum.) Eyni məna üçün stavo + gerundium da var: Stavo leggendo un libro.

Təsvir və arxa plan. La casa era grande e aveva un giardino. (Ev böyük idi və bağçası var idi.)

Saat, yaş və hava. Erano le tre. Avevo dieci anni. Faceva freddo. (Saat üç idi. On yaşım var idi. Hava soyuq idi.)

Hisslər və əhval. Ero stanco e non volevo uscire. (Yorğun idim və çölə çıxmaq istəmirdim.)

Eyni vaxtda gedən iki iş. Mentre cucinavo, ascoltavo la radio. (Yemək bişirəndə radioya qulaq asırdım.)

Bir cümlədə ikisi birlikdə

Hekayə danışmağın ən geniş yayılmış qəlibi budur: davam edən iş (imperfetto) bir hadisə ilə (passato prossimo) kəsilir.

  • Dormivo quando sei arrivato. (Sən gələndə yatırdım.)
  • Camminavamo nel parco e all'improvviso ha cominciato a piovere. (Parkda gəzirdik və birdən yağış başladı.)
  • Stavo per uscire quando ha squillato il telefono. (Çıxmaq üzrə idim ki, telefon çaldı.)

Bir film təsəvvür edin: imperfetto dekor və fon musiqisidir, passato prossimo isə qəhrəmanların etdikləri.

İşarə sözləri

Bu sözlər adətən bir zamana işarə edir, amma son sözü həmişə məna deyir.

  • Passato prossimo: ieri, stamattina, l'anno scorso, all'improvviso, una volta, tre volte, nel 2010
  • Imperfetto: sempre, ogni giorno, spesso, di solito, da bambino, mentre

Mənası dəyişən feillər

Bəzi feillər iki zamanda fərqli şey deyir. Bunları cüt halında öyrənməyə dəyər:

Feil Passato prossimo Imperfetto
conoscere Ho conosciuto Paolo a una festa. Paolo ilə bir məclisdə tanış oldum. Conoscevo già Paolo. Paolonu onsuz da tanıyırdım.
sapere Ho saputo della festa ieri. Məclisdən dünən xəbər tutdum. Sapevo della festa. Məclisdən xəbərim var idi.
dovere Ho dovuto prendere un taxi. Taksiyə minməli oldum (və mindim). Dovevo partire alle otto, ma ho perso il treno. Saat səkkizdə yola düşməli idim, amma qatara çatmadım.
potere Finalmente ho potuto riposare. Nəhayət dincələ bildim. Potevi dirmelo! Mənə deyə bilərdin!
volere Ho voluto provare. Sınamağa qərar verdim. Volevo provare. Sınamaq istəyirdim.
avere Ho avuto paura. Qorxdum. Avevo paura. Qorxurdum.

Azərbaycanlıların tez-tez etdiyi səhvlər

“-dı” ilə bitən hər şeyi passato prossimo etmək. “Otaq kiçik idi” cümləsi də “yedim” kimi “-dı” ilə bitir, amma bu, təsvirdir: la stanza era piccola. Bitmiş bir şey haqqında hökm isə passato prossimo alır: Il concerto è stato fantastico. (Konsert möhtəşəm idi.)

“-ardı”nı passato prossimo ilə vermək. Ogni estate andavamo in Puglia (hər yay Pulyaya gedərdik), siamo andati yox. Səfərləri sayırsınızsa, onda passato prossimo lazımdır.

Bitmiş dövr üçün imperfetto işlətmək. Ho studiato tedesco per due anni (iki il alman dili öyrəndim), studiavo... per due anni yox. Per ilə verilən müddət demək olar ki, həmişə passato prossimo tələb edir.

Səhv köməkçi feil. Azərbaycan dilində belə seçim olmadığı üçün ən çox səhv elə burada olur. Hərəkət və vəziyyət dəyişməsi bildirən feillər essere alır: sono andato, è partita, siamo nati. Ho andato yeni başlayanların klassik səhvidir. Essere ilə feili sifət mübtədaya uyğunlaşır: Maria è arrivata, i ragazzi sono usciti.

“-dır” ilə qurulan cümlələr. “İki ildir italyan dilini öyrənirəm” cümləsində iş hələ davam edir. İtalyan dilində də bizdə olduğu kimi indiki zaman işlənir, da ilə: Studio l'italiano da due anni. Keçmiş zamana qaçmayın.

Suallar

Passato prossimo ingilis dilindəki present perfect ilə eynidirmi? Görünüşcə oxşayır (ho mangiato, “I have eaten”), amma işlənməsinə görə çox vaxt adi keçmiş zamandır. Ieri ho visto Marco “dünən Markonu gördüm” deməkdir, ingilis dilində isə belə cümlə present perfect ilə heç vaxt qurulmur. Yəni bizim “-dı” ilə düşünmək daha düzgün nəticə verir. İngilis dilindəki fərqi present perfect və past simple yazımızda izah etmişik.

Bəs passato remoto? Bu, ədəbi keçmiş zamandır, romanların və tarix kitablarının dili: Dante nacque a Firenze nel 1265. (Dante 1265-ci ildə Florensiyada anadan olub.) Danışıq dilində isə əsasən cənubi İtaliyanın bəzi bölgələrində qalıb. Passato remoto ilə imperfetto arasında seçim də bu yazıdakı məntiqə tabedir: hadisələr bir yanda, arxa plan o biri yanda.

Stavo + gerundium imperfettodan fərqlənirmi? Leggevo da, stavo leggendo da “oxuyurdum” deməkdir. Stavo forması anın özünü daha çox vurğulayır: Stavo leggendo quando è arrivato Marco. (Marko gələndə düz oxumağın ortasında idim.)

Saat və hava üçün hansı zaman? Demək olar ki, həmişə imperfetto: Erano le otto e pioveva. (Saat səkkiz idi və yağış yağırdı.)

Davam edin

Bu seçim oxuduğunuz hekayələrin sayı artdıqca asanlaşır, çünki dekorla hərəkət arasındakı fərqi hiss etməyə başlayırsınız. Dilin ümumi mənzərəsini görmək istəyirsinizsə, italyan dili çətindirmi yazımıza baxın.

Learn Italian tətbiqimiz sizi söz və qrammatikadan səviyyəyə uyğun mətnlərə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan tam klassiklərə qədər aparır. Kursa buradan başlaya bilərsiniz. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.