Kürk mantolu Madonna: qısa məzmunu və təhlili

Ankarada sakit bir tərcüməçi qara dəftər qoyub gedir: 1920-ci illərin Berlinində rəssam Maria Puderi necə sevdiyini, itirdiyini və on il sonra səbəbini öyrəndiyini.

Türk dili · · 6 dəq oxu

Learn TurkishSözlərin tələffüzü, testlər və kitablar bir pulsuz tətbiqdəPulsuz yükləyin

Kürk Mantolu Madonna (“Xəz paltolu Madonna”) Səbahəddin Əlinin 1943-cü ildə çıxmış romanıdır. Ankarada bir gənc idarədə Raif əfəndi ilə eyni otaqda işləyir: Raif solğun, xəstəhal, heç kimin ciddiyə almadığı bir tərcüməçidir. Raif ölüm ayağında olanda gəncə qara bir dəftər verir və gənc Raifin heç kimə danışmadığı hekayəni oxuyur: iyirmi yaşlarında Berlində keçirdiyi qış və xəz paltolu qadın.

Onilliklər boyu kitab sakit-sakit yaşayan bir klassik idi. Bu gün isə Türkiyədə ən çox satılan romanlardan biridir, onu Səbahəddin Əlinin 1948-ci ildə ölümündən çox sonra doğulmuş oxucular sevir.

Azərbaycanlı oxucu üçün bu romanın xüsusi bir üstünlüyü var: onu tərcüməsiz, türkcə orijinalda oxumaq olar. Aşağıdakı sitatlar orijinalda verilib, hər birinin altında Azərbaycan dilində mənası yazılıb.

Qəhrəmanlar

Raif əfəndi Ankarada taxta-şalban və maşın satan bir firmada alman dili tərcüməçisidir. Naharını masasının arxasında qabdan yeyir, makinada buraxdığı səhvlərə görə danlanır, evdə isə ailəsi ona pul kisəsi kimi baxır. Dəftərində özünü sadə sözlərlə təsvir edir:

Şu koskocaman dünyada benim kadar yapayalnız dolaşan bir insan daha var mı acaba?

Görəsən, bu boyda dünyada mənim kimi tamam tənha gəzən ikinci bir insan varmı?

Maria Puder rəssamdır, çörək pulunu Berlindəki “Atlantik” kabaresində skripka çalıb oxumaqla qazanır. Atası Praqadan olan bir yəhudi, anası almandır. Özü iti ağıllı, zarafatcıl və son dərəcə müstəqildir. Raiflə ilk dəfə ürəkdən danışanda belə deyir:

Boğulacak kadar yalnızım!

Boğulacaq qədər tənhayam!

Hekayəni danışan gəncin adı heç vaxt çəkilmir. Hələ iyirmi beş yaşı yoxdur, bankdakı işini itirib. Əvvəlcə Raifi darıxdırıcı sayır, axırda isə onu həqiqətən tanıyan yeganə adam olur. İlk cümləsi də Raif haqqındadır:

Şimdiye kadar tesadüf ettiğim insanlardan bir tanesi benim üzerimde belki en büyük tesiri yapmıştır.

İndiyə qədər təsadüf etdiyim insanlardan biri mənə bəlkə də ən böyük təsiri göstərib.

Həmdi rəvayətçinin məktəb dostudur, indi firmada direktor müavinidir. Ona iş verir, Raifin otağında yer ayırır və Raifi bir cümlə ilə təsvir edir:

kendisi sessiz sadasız, allahlık bir adamdır, kimseye zararı dokunmaz.

səssiz-səmirsiz, Allah bəndəsi bir adamdır, heç kimə ziyanı dəyməz.

Raifin ailəsi Ankaradakı kiçik evi doldurub: yorğun arvadı Mihriyə xanım, qızları Nəclə və balaca Nurtən, baldızı Fərhundə və onun lovğa əri Nurəddin bəy, iki qayını Cihat və Vədat. Hamısı Raifin maaşı ilə dolanır. Xəstə yatağında Raif rəvayətçiyə onların gözündə kim olduğunu deyir:

Ben onlar için hiçbir şey değilim... Hiçbir şey değildim...

Mən onlar üçün heç nə deyiləm... Heç vaxt heç nə olmamışam...

Qısa məzmunu

Ankara: heç kimin görmədiyi adam

Rəvayətçi həftələrlə Raifin qarşısında oturur, amma bir dəfə də olsun əsl söhbət etmirlər. Bir gün Həmdi gecikən tərcümə üstündə Raifi hamının yanında alçaldır, rəvayətçi isə Raifin masasında bir rəsm tapır: bir neçə cizgi ilə çəkilmiş Həmdi, özü onu heç vaxt bu qədər düz görməmişdi. Rəvayətçi Raifin evinə getməyə başlayır. Qarlı bir gecə gəzintidən sonra Raif xəstələnir, xəstəlik sətəlcəmə çevrilir. Rəvayətçini idarədəki siyirməsini boşaltmağa göndərir. Orada qara bir dəftər var və Raif onu yandırmağı tapşırır. Sonra fikrini dəyişir: Oku, göreceksin! (“Oxu, görəcəksən!”).

Dəftər: Havrandan Berlinə

Dəftər 20 iyun 1933-cü il tarixi ilə başlayır. Raif yazır ki, dünən baş verən bir hadisə on il əvvəlki əhvalatları yenidən yadına salıb. O, Havranda rəsm çəkən, roman oxuyan utancaq bir oğlan idi. Zeytun və sabun taciri olan atası onu sabun bişirməyi öyrənməyə Almaniyaya göndərir: inflyasiya ucbatından orada həyat ucuz idi. Raif Berlində alman dilini öyrənir, sabun əvəzinə kitablara qapılır.

Portret

Oktyabr günlərinin birində sərgidə Maria Puderin xəz paltolu qadın təsvir edən avtoportretinin qarşısında donub qalır. Bir tənqidçi şəkli Andrea del Sartonun “Harpiyalı Madonna” əsəri ilə müqayisə edir, Raif də ona “xəz paltolu Madonna” deyir. Hər gün günortadan sonra sərgiyə qayıdır. Bir gün qalereyada gənc bir qadın ona sataşır və Raif qaçıb gedir.

Həftələr sonra, qaldığı pansiondakı dul qadın Frau van Tiedemannla keçirdiyi axşamdan sonra sərxoş halda küçədə şəkildəki qadını görür. Ertəsi gecə onun ardınca “Atlantik”ə gedir, qadın orada skripka çalır. Sonra Raifin masasına gəlir: ona sataşan gənc qadın elə o imiş.

Onun şərtləri ilə dostluq

Maria Raifə dostluq təklif edir, bir şərtlə:

Şuna dikkat edin ki, benden her hangi bir şey istediğiniz gün her şey bitmiş demektir.

Bunu yadda saxlayın: məndən nəsə istədiyiniz gün hər şey bitmiş deməkdir.

Bütün payızı Berlini gəzirlər: yağış altında botanika bağında, muzeylərdə dolaşır, kişilərdən, sənətdən, köksüzlükdən danışırlar. Raif heç nə istəmir.

Yeni il gecəsi

Yeni il gecəsi Maria çox içir, Raif onu nazik donda qarın içində tapır. Onu evinə aparır və gecəni birlikdə keçirirlər. Səhər Maria ona aşiq olmadığını deyir:

Demek ki insanlar birbirine ancak muayyen bir hadde kadar yaklaşabiliyorlar ve ondan sonra, daha fazla sokulmak için atılan her adım daha çok uzaklaştırıyor.

Deməli, insanlar bir-birinə ancaq müəyyən həddə qədər yaxınlaşa bilirlər, ondan sonra daha da yaxın olmaq üçün atılan hər addım onları bir-birindən daha çox uzaqlaşdırır.

Xəstəlik və ayrılıq

Maria plevrit olur, Raif gecəni xəstəxananın qarşısında keçirir. Evdə ona qulluq edərkən Maria nəyin çatışmadığını deyir: Raifin onu bu qədər sevdiyinə inana bilmirdi, indi inanır. Bir neçə xoşbəxt həftə keçir. Sonra teleqram gəlir: Raifin atası ölüb. Maria ondan əvvəl Praqaya yola düşür və vaqonun pilləkənindən deyir:

Şimdi ben gidiyorum. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim...

İndi mən gedirəm. Amma nə vaxt çağırsan, gələrəm...

Diqqət: məzmunun qalan hissəsi romanın sonunu açır.

On il

Havranda Raif evi Marianın gəlişinə hazırlayır. Oktyabrda Marianın məktubları kəsilir, Raifinkilər isə açılmadan geri qayıdır. Raif qərara gəlir ki, Maria onu atıb. Bundan sonra heç kimə inanmır, evlənir və idarədəki o Raif əfəndiyə çevrilir.

Dəftəri yazmağa başlamazdan bir gün əvvəl Ankarada Frau van Tiedemannla, indiki Frau Döppke ilə rastlaşır. Vağzalda qadın danışır ki, Maria on il əvvəl bir qız doğandan sonra ölüb, uşağın atasının adını heç kimə deməyib. Qadınla birlikdə qatara minən solğun balaca qız elə o qızdır. Raif anlayır ki, on il boyu artıq ölmüş bir qadına küsülü yaşayıb, yenə də ona təşəkkür edir:

Bana hakikaten yaşamak imkânını verdiğin birkaç ay için sana teşekkür ederim. Böyle birkaç ay, birkaç ömür kıymetinde değil midir?..

Mənə həqiqətən yaşamaq imkanı verdiyin bir neçə ay üçün sənə təşəkkür edirəm. Belə bir neçə ay bir neçə ömür qiymətində deyilmi?..

Rəvayətçi səhərə qədər oxuyur. Səhər Raif artıq dünyasını dəyişib. Rəvayətçi Raifin boş masasının arxasına keçib dəftəri təzədən oxuyur.

Roman nə deyir

Hər insanın daxili aləmi var

İlk səhifələr belə bir fikir irəli sürür: ən adi görünən insanın da heç vaxt maraqlanmadığımız daxili həyatı var. Çərçivə hekayəsi bunu sübut edir: hamının ələ saldığı məmur kitabdakı ən güclü sevgini yaşamış adam çıxır. Rəvayətçinin son hissi belədir: İçimde onu kaybetmiş gibi değil, asıl şimdi bulmuş gibi bir his vardı (“İçimdə onu itirmiş kimi yox, əslində indi tapmış kimi bir hiss var idi”).

Sevgi və onun həddi

Maria bərabər sevgi istəyir, kişi tələbkarlığı olmadan. Raif isə ona hər şeyini vermək istəyir. Onları birləşdirməli olan gecə bir-birindən uzaqlaşdırır, barışıq isə çox gec gəlir. Kitab heç birini günahlandırmır.

Ömrü yeyən inamsızlıq

Raifin faciəsi Marianı itirməsində deyil, onun haqqında inandığı şeydədir. Bircə susqunluq ucbatından on il heç kimə inanmır. Ölüm ayağında heç kimi günahlandırmır: İnsanlar bana hiç bir şey yapmadılar... Hiç bir şey... Hep ben... Hep ben... (“İnsanlar mənə heç nə etmədilər... Heç nə... Həmişə mən... həmişə mən...”).

Azərbaycanlı oxucu üçün niyə yaxşı seçimdir

Həcmi qorxutmur. Bizim nəşrdə təxminən 40 000 söz var: hər gün oxusanız, bir-iki aya bitirəcəyiniz qısa romandır.

Birinci şəxsdə yazılıb. İki rəvayətçi hisslərindən və gündəlik işlərdən birbaşa sizə danışır. Cümlələr uzundur, amma məntiqi asan izlənir.

-miş keçmiş zamanını canlı görürsünüz. İdarədəki dedi-qoduları təkrarlayanda rəvayətçi Raifin vaxtilə bankda tərcüməçi olduğunu deyir: bankanın mütercimi imiş. Frau Döppke də Marianın son aylarını eyni cür danışır: doktora gitmiş, gebe olduğu anlaşılmış (“həkimə gedib, hamilə olduğu bəlli olub”). Biz belə yerdə çox vaxt “-ıb” işlədirik, türk dilində isə -miş gəlir. Bu fərqi türk dilində -di və -miş fərqi yazımızda izah etmişik.

1940-cı illərin dili sizə yad deyil. Türk oxucusu bu romanda tesir, tesadüf, muayyen, hakikaten, kıymet kimi sözlərə rast gəlir. Bu gün Türkiyədə bunların bəzilərinin yerinə etki (təsir), rastlantı (təsadüf) kimi sözlər işlənir. Azərbaycanlı üçün isə bunlar köhnə söz deyil: təsir, təsadüf, müəyyən, həqiqətən, qiymət bu gün də gündəlik dilimizdədir. Romanın yazılışında istiyen (bugünkü isteyen) kimi köhnə formalar da var.

Türk dilinin bizdən harada ayrıldığını ümumi şəkildə görmək istəyirsinizsə, türk dili çətindirmi yazımıza baxın.

Türkcə oxuyun

Kürk Mantolu Madonna türklərin dostlarına israrla məsləhət gördüyü romandır, onu orijinalda oxumaq isə dil öyrənmədə əsl mərhələdir. Learn Turkish tətbiqimizdə bu roman və daha üç türk klassiki tam mətnlə, hər sətrin altında tərcüməsi ilə var. Ora çatmaq üçün lazım olan söz ehtiyatı və qrammatika da tətbiqdədir. Kursa buradan başlaya bilərsiniz. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.