Türk dili çətindirmi? Azərbaycanlı üçün nə qədər yaxındır

Azərbaycanlı türk dilini çox vaxt ilk gündən başa düşür, amma danışmaq başqa işdir. Yazılış, zaman şəkilçiləri, fərqli sözlər və aldadıcı oxşar sözlər.

Türk dili · · 4 dəq oxu

Learn TurkishSözlərin tələffüzü, testlər və kitablar bir pulsuz tətbiqdəPulsuz yükləyin

Xeyr, azərbaycanlı üçün türk dili çətin deyil. Dünyada bu dili sizin qədər tez mənimsəyən az adam tapılar: qrammatika demək olar ki, eynidir, sözlərin böyük hissəsi tanışdır, türk seriallarını çoxları heç bir dərs keçmədən izləyir. Amma “başa düşürəm” ilə “düzgün danışıram” arasında məsafə var. Yazılış, bəzi zaman şəkilçiləri, gündəlik sözlərin bir qismi və adamı utandıra bilən aldadıcı oxşar sözlər ayrıca diqqət istəyir.

FluenTech-in qurucusunun ana dili türk dilidir, ona görə bu fərqləri yaxşı tanıyırıq.

Rəsmi rəqəmlər nə deyir

ABŞ Dövlət Departamenti öz əməkdaşlarının dili peşəkar səviyyədə nə qədər vaxta öyrəndiyini cədvəldə göstərir. Türk dili III kateqoriyadadır: təxminən 44 həftə və 1012 saat dərs. Bu, rus dili ilə eyni qrupdur: fransız və ispan dillərindən (30 həftə) uzun, yapon və ərəb dillərindən (88 həftə) isə iki dəfə qısadır.

Amma bu rəqəmlər ana dili ingilis dili olanlar üçündür. İngilisdilli öyrənən sıfırdan başlayır, siz isə yolun böyük hissəsini artıq keçmisiniz. Sizin üçün iş həftələrlə yox, oxuyub-dinlədiyiniz saatlarla ölçülür.

Sizin üçün hazır olanlar

Qrammatika. Şəkilçilər eyni ardıcıllıqla düzülür, ahəng qanunu eynidir, feil cümlənin sonunda gəlir. Kitap okudum cümləsini sizə izah etməyə ehtiyac yoxdur.

Şəkilçi zəncirləri. İngilisdilli öyrənənin ən çox qorxduğu cədvəl sizin üçün sadəcə yazılış fərqidir:

Türk dilində Hissələr Azərbaycan dilində
ev ev ev
evler ev + ler evlər
evlerim ev + ler + im evlərim
evlerimde ev + ler + im + de evlərimdə

Cins və artikl yoxdur. O əvəzliyi həm kişiyə, həm qadına, həm də əşyaya aiddir, ev isə həm “bir ev”, həm də “həmin ev” ola bilər. Bunlar sizə təbii gəlir.

Əlifba. Türk əlifbası da latın qrafikasındadır, hərflərin çoxu bizimki ilə eynidir.

Fərqləri öyrənmək lazım olan yerlər

Yazılış və səslər

Türk dilində ə hərfi yoxdur, bizim ə səsimiz yazıda e ilə verilir: ders (dərs), gelmek (gəlmək), el (əl). Q və x hərfləri də yoxdur: bizim qız, qapı türk dilində kız, kapı; bizim xalq, xəbər isə halk, haber yazılır. Tələffüzdə ən çox gözə çarpan fərq ğ hərfidir: türk dilində o, demək olar ki, səslənmir, sadəcə özündən əvvəlki saiti uzadır: dağ, ağaç, öğretmen.

Yazıda ən çox buraxılan səhv elə budur: azərbaycanlı türkcə yazanda ə və q işlədir, ya da əksinə, öz dilində yazanda e və k yazır.

Zaman şəkilçiləri

Bir neçə şəkilçi bizdə başqa cür qurulur və ya başqa mənada işlənir:

Türk dilində Azərbaycan dilində Nə dəyişir
geliyorum gəlirəm İndiki zaman -iyor ilə qurulur
gelirim gələrəm Türk dilindəki -ir bizim “-ar, -ər” formasına yaxındır
geleceğim gələcəyəm Gələcək zaman demək olar ki, eynidir
gelmiş gəlib, gəlmiş Bizdə “-ıb” daha çox işlənir

Ən çox çaşdıran ikinci sətirdir. Azərbaycanlı gelirim eşidəndə “gəlirəm” düşünür, amma türk dilində bu, “indi gəlirəm” yox, “gələrəm, adətən gəlirəm” deməkdir. Keçmiş zamanın iki forması haqqında ayrıca yazımız var: türk dilində -di və -miş fərqi.

Fərqli gündəlik sözlər

Bəzi gündəlik anlayışları türk dili başqa sözlə ifadə edir. Bizdəki sözlərin bir qismi rus dilindən keçib:

Azərbaycan dilində Türk dilində
indi şimdi
necə nasıl
hansı hangi
yaxşı iyi
pomidor domates
kartof patates
maşın araba

Bu siyahı uzundur, amma burada qrammatika yoxdur, söhbət yalnız söz ehtiyatından gedir. Onu da ən yaxşı oxumaq və dinləmək genişləndirir.

Aldadıcı oxşar sözlər

Asanlığın ən təhlükəli tərəfi buradadır: söz eyni görünür, mənası isə başqadır.

  • Kişi. Bizdə “kişi” sözü kişi cinsinə aiddir. Türk dilində kişi sadəcə “adam, şəxs” deməkdir, kişiyə isə erkek və ya adam deyilir.
  • Qardaş. Türk dilində kardeş həm qardaş, həm də bacı ola bilər. Konkret qardaş üçün erkek kardeş, bacı üçün kız kardeş deyilir.
  • Tez. Bizdə “tez” cəld və ya erkən deməkdir. Türk dilində tez dissertasiya, elmi işdir. “Tez gəl” türk dilində çabuk gel olur.
  • Danışmaq. Türk dilində danışmak “məsləhətləşmək” deməkdir, “danışmaq” isə konuşmak.
  • Çörək. Bizdə “çörək” gündəlik çörəkdir. Türk dilində çörek bulkaya bənzər şirin çörəkdir, adi çörək isə ekmek.
  • Tapmaq. Bizdə “tapmaq” itmiş şeyi tapmaqdır. Türk dilində tapmak “sitayiş etmək” mənasındadır, “tapmaq” üçün bulmak deyilir.
  • Dava. Bizdə “dava” dalaşma, döyüşdür. Türk dilində dava məhkəmə işi, bir də uğrunda mübarizə aparılan məqsəd, ideya mənasını verir.

Bu sözlərdə səhv etsəniz də, qarşı tərəf çox vaxt nə demək istədiyinizi kontekstdən anlayacaq. Amma rəsmi yazışmada və işgüzar danışıqda bu fərqləri bilmək vacibdir.

“Başa düşürəm, amma danışanda qarışdırıram”

Azərbaycanlıların çoxunun vəziyyəti budur. Qulaq türk dilinə seriallardan, mahnılardan, internetdən öyrəşib, amma danışanda dil öz bildiyi formalara qayıdır: şimdi əvəzinə “indi”, geliyorum əvəzinə “gəlirəm”. Bu, nöqsan deyil, iki yaxın dil arasında təbii haldır. Bunu aradan qaldıran qrammatika dərsliyi yox, çox oxumaq və yazmaqdır: düzgün formalar gözünüzün qabağından yüz dəfə keçəndən sonra danışanda da özü gəlir.

Burada ədəbiyyat ən yaxşı köməkçidir. Türk romanlarını tərcüməsiz, orijinalda oxumağa siz çox tez başlaya bilərsiniz. İlk kitab üçün Səbahəddin Əlinin romanı yaxşı seçimdir: “Kürk mantolu Madonna” haqqında yazımız süjeti və dilini izah edir. Türkiyədəki həyatı yaxından tanımaq istəyirsinizsə, türk adət-ənənələri və türk toy adətləri yazılarımıza baxın.

Öyrənməyə dəyərmi?

Səbəbiniz varsa, mütləq dəyər: Türkiyədə oxumaq və ya işləmək, ailə, səyahət, türk ədəbiyyatı və ya sadəcə seriallardan qazandığınız biliyi qaydaya salmaq. Heç bir başqa dil sizə bu qədər tez nəticə verməz.

Learn Turkish tətbiqimizdə ilk sözlərdən başlayıb səviyyənizə uyğun mətnlərə, sonra da hər sətrin altında tərcüməsi verilmiş türk ədəbiyyatına keçirsiniz. Kursa buradan başlaya bilərsiniz. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.