Türk dilini öyrənmək üçün kitablar: nədən başlamalı
Türk dili üçün hansı kitablar? Dərsliklər, səviyyəli hekayələr, Səbahəddin Əli və Sait Faik, türk klassiklərinin cümlə uzunluğuna görə müqayisəsi.
Azərbaycanlı türk dilinə başqa öyrənənlər kimi sıfırdan başlamır. Türk seriallarını və mahnılarını çoxumuz onsuz da başa düşürük, ona görə əsas iş anlamaq deyil, düzgün yazmaq və danışmaqdır: sözlərin Türkiyə türkcəsindəki forması, şəkilçilərin fərqli səslənməsi və bizdə başqa mənada işlənən sözlər. Bunun ən sürətli yolu türkcə oxumaqdır. FluenTech-in qurucusunun ana dili türk dilidir, kitabxanamızdakı türk klassiklərini də ölçmüşük ki, hansını birinci açacağınızı biləsiniz.
Dərsliklər: lazımdırmı?
Başqa xalqlardan olan öyrənənlərə bir dərslik seçib onunla qalmağı tövsiyə edirik. Azərbaycanlı üçün dərslik daha çox sertifikat və ya təhsil məqsədi olanda lazım olur:
- Yedi İklim, Yunus Emre İnstitutu. TYS imtahanını keçirən institutun tam kursudur, bu imtahana hazırlaşırsınızsa, təbii seçimdir. Dialoqlar çoxdur, sinif dərsləri üçün qurulub, ona görə tək işləmək bir az çətindir.
- Yeni Hitit, Ankara Universiteti TÖMER. Türkiyədə universitetdə oxumağı planlaşdırırsınızsa, uyğun seçimdir.
- Turkish: A Comprehensive Grammar, Aslı Göksel və Celia Kerslake. Kurs deyil, məlumat kitabıdır. Bir cümlə sizi çaşdıranda açıb baxın, başdan-sona oxumağa çalışmayın.
Səviyyəli hekayələr də var: Yusuf Buz və Ümit Can Umutun A1 üçün Turkish Short Stories for Beginners kitabı, eyni seriyadan Yusuf Buzun B1 üçün Intermediate Turkish Short Stories kitabı, Olly Richards-ın A2-B1 üçün Short Stories in Turkish for Beginners kitabı. İzahlar ingilis dilindədir. Azərbaycanlı üçün bunlar çox vaxt asan gələcək, ona görə birbaşa əsl türk ədəbiyyatına keçə bilərsiniz.
Klassiklər: hansından başlamalı
Uzun cümlələr türk dilində xüsusilə yorucudur, çünki feil adətən sonda gəlir və ona çatana qədər hər şeyi yadda saxlamalısınız. Azərbaycan dilində də cümlə belə qurulur, ona görə bu, sizi başqa öyrənənlər qədər yormayacaq. Yenə də kitabxanamızdakı türk klassiklərinin başlanğıcını ölçdük.
| Kitab | Müəllif | Ölçülən söz | Cümlədə orta söz sayı |
|---|---|---|---|
| Seçme Hikâyeler | Sait Faik Abasıyanık | 1 000 | 8 |
| Kürk Mantolu Madonna | Səbahəddin Əli | 1 300 | 11 |
| Nutuk | Mustafa Kamal Atatürk | 350 | 13 |
| Araba Sevdası | Rəcaizadə Mahmud Əkrəm | 600 | 19 |
Bu rəqəmləri təxmini göstərici kimi qəbul edin: yalnız kitabların başlanğıcını əhatə edir, avtomatik hesablanıb, Nutuk nümunəsi də kiçikdir. Qısa cümlə hər zaman asan söz demək deyil: Nutuk siyasi nitqdir, dövlət və müharibə leksikası ilə doludur.
Tövsiyələrimiz:
- Sait Faik ilə başlayın. Hekayələri qısadır, dialoq çoxdur, birini bir dəfəyə oxuyub bitirə bilərsiniz.
- Sonra Kürk Mantolu Madonna. Türk oxucularının ən çox sevdiyi romanlardandır, süjeti də insanı özünə çəkir. Köhnə sözlər də var: başlanğıcda bugünkü türklərin çoxunun etki deyəcəyi yerdə tesir işlənir. Azərbaycanlı üçün bu, əksinə, rahatlıqdır: bizdə elə “təsir” deyirik. Klassiklərdəki ərəb və fars mənşəli sözlərin çoxu Azərbaycan dilində bu gün də işlənir.
- Araba Sevdası kitabını sonraya saxlayın. Ölçdüklərimiz arasında cümlələri ən uzun olan budur, həm də öz dövrünün satirasıdır, zarafatları başa düşmək üçün dövrü bir az tanımaq lazımdır.
- Nutuk kitabını tarixi üçün oxuyun. Türkiyədə çox böyük əhəmiyyəti var, amma sizə gündəlik türkcəni öyrətməyəcək.
Necə seçməli
Kitaba başlamazdan əvvəl ilk səhifəni oxuyun. Nə baş verdiyini izləyə bilirsinizsə, kitab sizə uyğundur. Köhnə türk kitablarının müxtəlif nəşrləri var, bəziləri bugünkü dilə uyğunlaşdırılıb, bəziləri yox, eyni roman bir nəşrdə tamam başqa cür oxuna bilər. Ona görə yalnız ada yox, aldığınız nəşrin ilk səhifəsinə baxın.
Türk dilinin ümumilikdə nə qədər vaxt apardığını türk dilini nə qədər vaxta öyrənmək olar yazımızda, oxumağın dil öyrənməyə təsirini isə kitab oxumaq dil öyrənməyə kömək edirmi yazımızda izah etmişik.
Learn Turkish tətbiqimizdə bu dörd kitab tam mətnlə var, tərcüməni bir toxunuşla açırsınız. Oraya çatmaq üçün lazım olan söz ehtiyatı, qrammatika və səviyyəyə uyğun oxu mətnləri də tətbiqdədir. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.
