Anna Karenina po rosyjsku: jak przeczytać Tołstoja w oryginale

Anna Karenina jest trudna do przeczytania po rosyjsku, ale nie z powodów, których spodziewa się większość uczących się. Fabuła jest jasna, a narrator objaśnia prawie wszystko. Męczą co innego: długość, długie zdania, francuszczyzna i rozdziały Lewina o gospodarstwie i polowaniach. Jeśli wiesz o tym zawczasu i rozłożysz siły, skończysz ją z rosyjskim na poziomie średnim i tłumaczeniem obok tekstu.

Ile to ma stron?

Bardzo dużo. W naszej aplikacji rosyjski tekst liczy około 281 000 słów w ośmiu częściach i 239 rozdziałach. To ponad półtora raza więcej niż Zbrodnia i kara.

Część	Słowa	Rozdziały
1	39 900	34
2	41 400	35
3	40 600	32
4	28 500	23
5	39 900	33
6	39 900	32
7	34 000	31
8	16 400	19

Rosjanin czytający dla przyjemności skończy ją może w dwadzieścia godzin. Uczący się, który najpierw czyta rosyjski, a potem sprawdza tłumaczenie, będzie znacznie wolniejszy. Przy około 50 słowach na minutę, co jest realnym tempem na poziomie średnim, cała powieść zajmie mniej więcej 95 godzin. Pół godziny dziennie daje około pół roku. Jeśli to brzmi przerażająco, pamiętaj, że każda część to osobny, satysfakcjonujący kawałek historii, a z czasem przyspieszysz, bo słownictwo się powtarza.

Co w rosyjskim Tołstoja jest trudne

Długie zdania

Gdy zmierzyliśmy początki siedmiu rosyjskich klasyków, Anna Karenina miała najdłuższe zdania: średnio 21 słów, a ponad jedna trzecia przekraczała 25. Typowe jest takie zdanie o tym, jak Stiwa dostał posadę:

Место это он получил чрез мужа сестры Анны, Алексея Александровича Каренина, занимавшего одно из важнейших мест в министерстве, к которому принадлежало присутствие; но если бы Каренин не назначил своего шурина на это место, то чрез сотню других лиц, братьев, сестер, родных, двоюродных, дядей, теток, Стива Облонский получил бы это место или другое подобное, тысяч в шесть жалованья, которые ему были нужны, так как дела его, несмотря на достаточное состояние жены, были расстроены.

Posadę tę dostał przez męża siostry, Anny, Aleksieja Aleksandrowicza Karenina, który zajmował jedno z najważniejszych stanowisk w ministerstwie, do którego należał urząd; ale gdyby Karenin nie mianował szwagra na to miejsce, Stiwa Obłoński dostałby je albo inne podobne przez setkę innych osób, braci, sióstr, krewnych, kuzynów, wujów i ciotek, z jakimiś sześcioma tysiącami pensji, których potrzebował, bo jego interesy, mimo niemałego majątku żony, były w nieładzie.

To 72 słowa. Sposób jest ten sam co przy każdym długim rosyjskim zdaniu: najpierw znajdź podmiot i główny czasownik (он получил, „dostał”), a resztę na nich zawieś. Zdanie składa się z prostych klocków: imiesłowu (занимавшего, „zajmującego”), trybu warunkowego z если бы („gdyby”) i wyliczenia. Polakowi pomaga, że rosyjskie бы działa jak nasze „by”, choć stoi osobno i nie łączy się z osobą.

Francuski w dialogach

Arystokraci Tołstoja przechodzą na francuski, kiedy im się podoba, a rosyjski tekst podaje to bez tłumaczenia. W naszym tekście jest około stu linijek z całymi francuskimi zwrotami, do tego trochę angielskiego i niemieckiego. Tak matka Wrońskiego wita go na dworcu:

Ну, а ты, говорят... vous filez le parfait amour. Tant mieux, mon cher, tant mieux.

No a ty, jak słyszę... przeżywasz wielką miłość. Tym lepiej, mój drogi, tym lepiej.

Francuski nie jest potrzebny. Większość zwrotów to krótkie towarzyskie frazesy, a kontekst mówi, o co chodzi. Właśnie tu najbardziej przydaje się tłumaczenie pod każdą linijką. Polski czytelnik zna ten zwyczaj choćby z salonów w Lalce Prusa.

Słownictwo arystokratyczne i dawne

Tytuły, rangi, służba i towarzyskie obyczaje pojawiają się na każdej stronie. Niektóre formy są też starsze niż dzisiejszy rosyjski: чрез zamiast через („przez”) i końcówki narzędnika w rodzaju одною рукой, gdzie dziś napisałbyś одной. Z początku wyglądają dziwnie, po kilku rozdziałach przestajesz je zauważać.

Rozdziały Lewina o gospodarstwie i polowaniu

Połowa książki należąca do Lewina zabiera cię na łąki, do lasów i w rachunki majątku. Tu większość uczących się zwalnia, bo słownictwo jest specjalistyczne:

...Левин употребил свое средство успокоения — взял у мужика косу и стал косить.

...Lewin sięgnął po swój sposób na uspokojenie: wziął od chłopa kosę i zaczął kosić.

Tu Polak ma wyraźną przewagę. Коса to „kosa”, косить to „kosić”, покос to „pokos”, łąka do koszenia. Gorzej z вальдшнеп (słonka), które przyszło z niemieckiego. Takie słowa wracają często, więc wystarczy nauczyć się ich raz.

Co jest łatwiejsze, niż się wydaje

Jasny narrator. Tołstoj mówi ci, co ludzie myślą, dlaczego działają i co o tym czują. Rzadko musisz zgadywać. Dla uczącego się to prezent: jeśli zgubisz zdanie, następny akapit zwykle je wyjaśni.

Zwyczajne sceny. Śniadanie, bal, lodowisko, wyścigi konne, obiad, kłótnia małżeńska. Sytuacje są znajome, więc wiele słownictwa przewidzisz i nadążysz za akcją, nawet gdy jakieś zdanie ci umknie.

Dużo dialogów. Rozmowy w Annie Kareninie są zwykle znacznie łatwiejsze od narracji: krótkie kwestie, codzienne czasowniki i mnóstwo ну, да i что же.

Powtórzenia. W 281 000 słów te same imiona, tytuły i zwroty wracają raz po raz. Pod koniec części pierwszej znasz podstawowe słownictwo całej książki.

Najpierw Tołstoj czy Dostojewski?

Zdania Tołstoja są zwykle dłuższe i spokojniejsze; Dostojewskiego gorączkowe, pełne ludzi, którzy sami sobie przerywają. Wielu uczących się uważa, że łatwiej zacząć od krótszych powieści Dostojewskiego, a w naszym pomiarze Zbrodnia i kara miała krótsze zdania niż Anna Karenina. Więcej piszemy w porównaniu Tołstoj czy Dostojewski.

Słowa, które spotkasz na każdym kroku

Po rosyjsku	Znaczenie
барин / барыня	pan / pani (tak mówi służba)
мужик / баба	chłop / chłopka
князь / княгиня / княжна	książę / księżna (żona) / księżniczka (córka)
граф / графиня	hrabia / hrabina
свет	wielki świat, towarzystwo (także „światło” i „świat”)
имение	majątek
приказчик	rządca
лакей	lokaj
гувернантка	guwernantka
земство, земский	ziemstwo, ziemski (samorząd lokalny)
развод	rozwód
ревность	zazdrość
покос, коса, косить	pokos, kosa, kosić
тяга	wieczorny ciąg słonek (na polowaniu)
вдруг	nagle

Свет zasługuje na osobną uwagę. W tej powieści prawie zawsze znaczy „towarzystwo”, tak jak w przedstawieniu Stiwy: Стива, как его звали в свете, „Stiwa, jak go nazywano w świecie”. Polski „wielki świat” działa tak samo. Kiedy Anna traci swoje miejsce в свете, traci cały swój świat.

Uważaj natomiast na fałszywych przyjaciół. Родина to „ojczyzna”, a nie „rodzina” (ta po rosyjsku to семья), a склеп to „grobowiec”, nie „sklep”. Jeśli rosyjskie słowo wygląda znajomo, a zdanie nagle przestaje mieć sens, sprawdź tłumaczenie.

Plan czytania część po części

Przeczytaj powoli pierwsze zdanie i trzymaj otwartą naszą listę bohaterów. Potem czytaj część po części.

Część 1 (około 4 tygodni przy pół godzinie dziennie). Moskwa. Romans Stiwy, oświadczyny Lewina, bal, Anna i Wroński spotykają się na dworcu. Głównie sceny towarzyskie i dialogi: najlepsze miejsce, żeby zbudować słownictwo.

Część 2 (4 tygodnie). Kitty choruje, zaczyna się romans, Lewin jedzie ze Stiwą na słonki, Wroński startuje w wyścigu z przeszkodami na klaczy Frou-Frou. Pierwsze rozdziały myśliwskie.

Część 3 (4 tygodnie). Najtrudniejsza pod względem słownictwa. Lewin kosi z chłopami i spiera się o gospodarkę. Nie poddawaj się: rozdziały o koszeniu należą do najpiękniejszych w książce.

Część 4 (3 tygodnie). Najkrótsza z dużych części i najbardziej dramatyczna. Akcja pędzi, więc tu przyspieszysz.

Część 5 (4 tygodnie). Ślub, śmierć, Włochy i wizyta, której Anna nie powinna składać. Trochę rozmów o malarstwie, ale głównie mocne sceny.

Część 6 (4 tygodnie). Lato na wsi i wybory szlacheckie w guberni. Rozdziały o wyborach mają słownictwo polityczne i prawnicze; można je czytać luźniej.

Część 7 (3 tygodnie). Znów Moskwa i długi, rwący się monolog wewnętrzny ostatniego dnia Anny. Zdania są tu krótsze i dziwniejsze. Czytaj powoli.

Część 8 (2 tygodnie). Krótka i refleksyjna: ochotnicy na wojnę i Lewin szukający wiary. Spokojne zakończenie po części siódmej.

Razem daje to około pół roku. Jeśli jakaś część się dłuży, możesz czytać narrację luźniej i skupić się na dialogach. Skończenie książki jest ważniejsze niż złapanie każdego słowa.

Gramatyka do powtórzenia

Trzy tematy opłacą się na każdej stronie: imiesłowy, aspekt czasownika i narzędnik, łącznie ze starszymi końcówkami -ою i -ею, które zobaczysz w całej książce. Aspekt będzie ci bliski, bo działa podobnie jak po polsku. Imiesłowy rozpoznasz po pokrewnych końcówkach, choć rosyjski ma ich więcej niż polszczyzna, na przykład czynne imiesłowy czasu przeszłego na -вший, których w dzisiejszym polskim nie używamy.

Przeczytaj po rosyjsku

Pierwsze strony Anny Kareniny przeczytasz za darmo na naszej stronie, po rosyjsku z tłumaczeniem pod każdą linijką. Spróbuj kilku stron i zobacz, jak radzi sobie twój rosyjski. Możesz też przejrzeć wszystkie nasze rosyjskie książki.

Długa książka czytana powoli po rosyjsku uczy więcej niż tuzin krótkich przekartkowanych w przekładzie. Nasza aplikacja Learn Russian ma Annę Kareninę w całości, z tłumaczeniem pod każdą linijką, a do tego słownictwo i gramatykę, które cię tam doprowadzą. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.