Kelile ve Dimne'yi Arapça Okumak: Aslan ile Tavşan Masalı

Kelile ve Dimne, bir aslanın sarayında geçen hayvan masallarından oluşan, yaklaşık on üç asırdır okunan bir kitap. Adını iki çakaldan, Kelile ile Dimne'den alıyor. Arapça öğrenen biri için ise ayrıca değerli: ölçtüğümüz altı Arap klasiği içinde cümleleri en kısa olan kitap bu. Aşağıda kitabın hikayesini, neden öğrencilere uygun olduğunu ve ünlü aslan ile tavşan masalını satır satır okuyoruz.

Hindistan'dan Bağdat'a bir kitap

Kitabın kökü, Sanskritçe yazılmış Pançatantra. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Sasani hükümdarı Hüsrev Enûşirvân (531 ile 579 arası) döneminde hekim Bürzûye bu masalları ve başka Hint kaynaklarını Pehleviceye, yani Orta Farsçaya aktardı. Uygulamadaki Arapça metin de tam bu hikayeyle açılıyor: باب بعثة برزويه إلى بلاد الهند, "Bürzûye'nin Hindistan'a gönderilişi bölümü".

Pehlevice metni Arapçaya çeviren, İran asıllı yazar İbnü'l-Mukaffa' oldu. Kendisi 759 dolayında Basra'da öldü. Sonraki dillere yapılan çevirilerin çoğu onun Arapçasına dayanıyor. Ansiklopedi onu Arap edebiyatına fabl türünü getiren ve yeni bir nesir üslubu kuran yazar olarak anıyor: kelimeleri sade, cümleleri birbirine mantıkla bağlı, süsten çok anlamı önemseyen bir üslup.

Kitap Türk okura da yabancı değil. Kanuni döneminde Alâeddin Ali Çelebi, Farsça bir versiyonu Hümâyunnâme adıyla Türkçeye aktardı.

Neden öğrenciler için uygun?

• Kısa cümleler. Uygulamadaki altı klasiğin ilk 2.500 kelimesini saydık. Kelile ve Dimne'de cümle başına ortalama 24 kelime var, Cibran'da 36, Corci Zeydan'da 39 ile 52 arası.
• Tekrar eden kalıplar. Hikayeler hep aynı biçimde birbirine geçiyor. Bir karakter bir masal anıyor, diğeri soruyor: قال كليلة: وكيف كان ذلك؟ "Kelile dedi ki: Bu nasıl oldu?" Bu sorular ve زعموا أن za'amû anna, "derler ki" gibi açılışlar onlarca kez tekrarlanıyor.
• Somut bir dünya. Aslan, tavşan, kaplumbağa, ördek, kuyu, su. Soyut kavramlardan önce somut kelimelerle okumak çok daha kolay.
• Klasik ama anlaşılır Arapça. İbnü'l-Mukaffa'nın Arapçası 1.200 yıldan eski, ama dil bilgisi bugünkü fushayla aynı. Bu da onu iyi bir köprü yapıyor.

Tek uyarı: kitap, akıl ve ahlak üzerine uzun ve ağır bir önsözle açılıyor. Zorlanırsanız doğrudan masallara geçin.

Aslan ile tavşan

Masalı Dimne anlatıyor. Ormandaki hayvanlar, aslan onları avlamasın diye her gün ona bir hayvan göndermeye söz vermiş. Sıra kurnaz bir tavşana geliyor. Tavşan aslanın yanına bilerek geç gidiyor ve yolda başka bir aslanın onu durdurup aslanın yemeğini elinden aldığını söylüyor. Öfkeli aslan "Göster bana o aslanı" diyor. Uygulamadaki metinden, aynen:

فقال الأسد: انطلقي معي فأريني موضع هذا الأسد. فانطلقت الأرنب إلى جب فيه ماءٌ غامرٌ صافٍ؛ فاطلعت فيه، وقالت: هذا المكان. فاطلع الأسد، فرأى ظله وظل الأرنب في الماء؛ فلم يشك في قولها؛ ووثب إليه ليقاتله، فغرق في الجب. فانقلبت الأرنب إلى الوحوش فأعلمتهن صنيعها بالأسد.

Türkçesi:

Aslan: "Benimle gel de bu aslanın yerini göster bana," dedi. Tavşan, içinde derin ve berrak su olan bir kuyuya gitti, eğilip içine baktı ve "İşte burası," dedi. Aslan eğilip baktı, suda kendi görüntüsünü ve tavşanın görüntüsünü gördü. Tavşanın sözünden hiç şüphe etmedi, onunla dövüşmek için üstüne atıldı ve kuyuda boğuldu. Tavşan da hayvanların yanına dönüp aslana yaptığını onlara anlattı.

Pasajda neler öğreniyorsunuz?

Kelimeler. Çoğu temel ve sık kullanılan kelime:

Arapça	Okunuşu	Anlamı
الأَسَد	al-asad	aslan
الأَرْنَب	al-arnab	tavşan
جُبّ	cubb	kuyu
مَاء	mâ'	su
صَافٍ	sâfin	berrak (Türkçede saf)
ظِلّ	zill	gölge, burada sudaki görüntü
وَثَبَ	wathaba	sıçradı, atıldı
غَرِقَ	ghariqa	boğuldu (Türkçede gark olmak)

Fiillerde cinsiyet. Aslan eril, tavşan bu masalda dişil kullanılıyor ve fiiller buna uyuyor. Aynı fiil iki biçimde geçiyor: فاطلعت fa-ttala'at, "(tavşan) eğilip baktı" ve فاطلع fa-ttala'a, "(aslan) eğilip baktı". Sondaki ت, öznenin dişil olduğunu gösteriyor. Aslanın emri انطلقي intaliqî, "git" de dişil bir kişiye söylendiği için ي ile bitiyor.

Olumsuz geçmiş. فلم يشك fa-lam yaşukk, "şüphe etmedi". Arapçada geçmiş zaman çoğu zaman لَمْ ile şimdiki zaman biçimi kullanılarak olumsuz yapılıyor. Bunu olumsuzluk dersimizde ayrıntısıyla anlattık.

İşaret zamiri. هذا المكان hâdhâ l-makân, "bu yer". İşaret zamirleri metinlerde en sık karşınıza çıkan yapılardan.

Ve, sonra. Pasajdaki fiillerin neredeyse hepsi فـ fa- ile başlıyor: "ve hemen", "bunun üzerine". Arapça anlatı, olayları bu küçük bağlaçla zincir gibi birbirine bağlıyor. Bu bağlacı tanıdığınızda uzun Arapça cümleler çok daha kolay bölünüyor.

Hangi seviyede okunur?

Harekesiz olduğu için Kelile ve Dimne'yi tek başına okumak için en az B1 civarı gerekiyor. Ama her satırın altında çeviri varsa A2 sonunda masallarla başlamak mümkün. Diğer kitaplarla karşılaştırma için Arapça öğrenmek için kitap önerileri yazımıza bakın.

Kitabın tanıtımını ve açılışını Kelile ve Dimne sayfamızda ücretsiz okuyabilirsiniz.

Learn Arabic uygulamamızda Kelile ve Dimne, her satırının altında çevirisiyle yer alıyor. Uygulama 1 Aralık'ta App Store ve Google Play'de çıkıyor. Aslanın, tavşanın ve iki çakalın hikayelerini aslından okumak isterseniz bekleme listesine katılın, çıktığı gün size haber verelim.