Kafkanın Çevrilmə əsəri: xülasə, qəhrəmanlar və məna

Səyyar satıcı Qreqor Zamza bir səhər nəhəng həşərata çevrilmiş halda oyanır. Ailəsi onu yedirir, ondan qorxur, sonda isə ondan qurtulmaq istəyir.

Alman dili · · 7 dəq oxu

Learn GermanSözlərin tələffüzü, testlər və kitablar bir pulsuz tətbiqdəPulsuz yükləyin

Çevrilmə (Die Verwandlung) Frans Kafkanın 1912-ci ildə yazdığı, 1915-ci ildə çap olunmuş uzun hekayəsidir. Valideynlərini və bacısını dolandıran səyyar satıcı Qreqor Zamza bir səhər yatağında dəhşətli bir məxluqa çevrilmiş halda oyanır. İşə gedə bilmir, danışa bilmir, yataqdan da güclə qalxır. Kitab sonrakı aylarda ailəsinin onunla nə etdiyini izləyir.

Bu, Kafkanın ən məşhur əsəridir və adətən onu oxumağa bununla başlayırlar. Qısadır, aydın alman dilində yazılıb və bəzi yerlərdə adamı güldürür; yalnız qaranlıq gözləyən oxucu üçün bu, gözlənilməz olur. Almanca adında Qreqorun soyadı Samsa yazılır, oxunuşu isə Zamzadır.

İlk cümlə və “Ungeziefer” sözü

Kitab alman ədəbiyyatının ən məşhur cümlələrindən biri ilə açılır:

Als Gregor Samsa eines Morgens aus unruhigen Träumen erwachte, fand er sich in seinem Bett zu einem ungeheueren Ungeziefer verwandelt.

Qreqor Zamza bir səhər narahat yuxulardan oyananda yatağında dəhşətli bir həşərata çevrildiyini gördü.

Ungeziefer heyvan adı deyil. Bit, birə, taxtabiti, tarakan kimi evə daraşan bütün zərərvericilərin ümumi adıdır. Kökü qurbanlığa yaramayan, murdar heyvan mənasını verirdi. Kafka bu sözü bütün kitabda cəmi bir dəfə işlədir, Insekt (həşərat, böcək) sözü isə heç keçmir. Qreqorun zireh kimi bərk kürəyi, qövsvari halqalara bölünmüş qəhvəyi qarnı və saysız nazik ayaqları var, amma onun dəqiq nə olduğu deyilmir. Kafka hətta naşirindən bu məxluqun üz qabığında çəkilməməsini xahiş etmişdi.

Azərbaycan və türk tərcümələrində bu söz adətən “böcək” və ya “həşərat” kimi verilir. Bu, başa düşüləndir, amma Qreqoru Kafkanın istədiyindən daha konkret edir. Alman sözü böcəkdən də pisdir: bu, hamının evdən atmaq istədiyi bir şeydir.

Qəhrəmanlar

Qreqor Zamza parça satan səyyar satıcıdır. Atasının işi beş il əvvəl batandan bəri bütün xərcləri o ödəyir, valideynlərinin müdirinə olan borcunu da. Çevrildiyini görəndə ağlına gələn ilk şey heyrət, ikincisi isə qatar olur:

»Was ist mit mir geschehen?« dachte er. Es war kein Traum.

“Mənə nə olub?” deyə düşündü. Bu yuxu deyildi.

Qrete on yeddi yaşlı bacısıdır, skripka çalır. Qreqor onu gizlicə konservatoriyaya göndərmək istəyirdi. Ona yeməyi də Qrete gətirir, otağını da o yığışdırır. Sonda ailənin düşündüyünü ucadan deyən də odur:

Ich will vor diesem Untier nicht den Namen meines Bruders aussprechen und sage daher bloß: wir müssen versuchen es loszuwerden.

Bu əcayib məxluqun yanında qardaşımın adını çəkmək istəmirəm, ona görə də yalnız bunu deyirəm: ondan qurtulmağa çalışmalıyıq.

Ata (der Vater), sonralar cənab Zamza (Herr Samsa), beş ildir işləmir, kökəlib, ağırlaşıb. Kitabın ən zorakı qəhrəmanıdır və həmişə ən pisini gözləyir:

»Ich habe es ja erwartet,« sagte der Vater, »ich habe es euch ja immer gesagt, aber ihr Frauen wollt nicht hören.«

“Bunu gözləyirdim,” dedi ata, “sizə həmişə demişəm, amma siz qadınlar qulaq asmaq istəmirsiniz.”

Ana (die Mutter) astmadan əziyyət çəkir, oğlunu görəndə huşunu itirir, amma ümidini hamıdan sonra itirən odur. İlk səhər oğlunu onun rəisinin qarşısında müdafiə edir:

Der Junge hat ja nichts im Kopf als das Geschäft.

Bu oğlanın başında işdən başqa heç nə yoxdur ki.

Prokurist (der Prokurist), yəni firmanın müvəkkil rəisi, Qreqor saat beş qatarını buraxdığı üçün evə özü gəlir. Bağlı qapının arxasından onu hədələyir, sonra cavabını eşidir:

»Das war eine Tierstimme,« sagte der Prokurist, auffallend leise gegenüber dem Schreien der Mutter.

“Bu heyvan səsi idi,” dedi prokurist, ananın qışqırıqları yanında təəccüblü dərəcədə alçaq səslə.

Üç kirayənişin (die drei Zimmerherren) pul çatışmayanda ailənin otaq kirayə verdiyi saqqallı cənablardır. Ortadakı danışır, o biri ikisi onun sözünü təkrarlayır:

»Auch wir kündigen augenblicklich.«

“Biz də dərhal çıxırıq.”

Xidmətçi qadın (die Bedienerin), iri sümüklü, ağ saçlı qoca bir dul qadındır və evdə Qreqordan qorxmayan yeganə adamdır. Ona yəqin ki mehriban saydığı sözlərlə müraciət edir:

»Komm mal herüber, alter Mistkäfer!«

“Gəl bura görüm, qoca peyin böcəyi!”

Kitabda Qreqora böcək deyilən yeganə yer budur, onu da Kafka yox, xidmətçi qadın deyir.

Hissə-hissə xülasə

Birinci hissə: səhər

Qreqor saat altının yarısında arxası üstə ilişib qalmış halda oyanır, qatar artıq gedib. Nifrət etdiyi işini düşünür. Ailəsi qapıları döyür, sonra prokurist gəlir və qapının arxasından onu vəzifəsinə laqeyd yanaşmaqda günahlandırır. Qreqorun uzun, çarəsiz müdafiəsindən heç kim bir söz anlamır.

Nəhayət, açarı çənələri ilə çevirib qapını açır. Prokurist pilləkənlə qaçır. Ata onun əsasını və bir qəzeti götürüb vəhşi kimi fısıldayaraq Qreqoru otağına qovur. Qreqor qapıda ilişib qalır, ata onu arxadan itələyir və Qreqor qan içində otağa düşür.

İkinci hissə: otaq

Qrete ona vaxtilə ən çox sevdiyi içki olan südü gətirir, amma Qreqor ondan iyrənir. Ertəsi səhər Qrete köhnə qəzetin üstünə cürbəcür yemək düzür, Qreqor isə çürük tərəvəzə və köhnə pendirə hücum çəkir. Qapının arxasından atasının səssizcə pul yığdığını öyrənir: bir-iki il yaşamağa bəs edəcək qədər. Divanın altında gizlənir, divarlarda və tavanda sürünməyə başlayır.

Qrete otaqdakı mebeli çıxarmaq istəyir. Ana tərəddüd edir: boş otaq ümidi kəsmək deməkdir. Bunu eşidən Qreqor divardakı xəz geyimli xanımın şəklinə yapışır. Anası onu görüb huşunu itirir. Ata bank xidmətçisinin göy formasında evə qayıdır və Qreqor onu güclə tanıyır:

Trotzdem, trotzdem, war das noch der Vater?

Yenə də, yenə də, bu hələ də atası idimi?

Ata meyvə qabındakı almalarla onu atəşə tutur. Almalardan biri Qreqorun kürəyinə batıb orada qalır.

Üçüncü hissə: skripka

Alma Qreqorun kürəyində çürüyür. İndi hamı işləyir: ata bankda, ana alt paltarı tikir, Qrete mağazada satıcıdır. Üç kirayənişin götürürlər, Qreqorun otağı köhnə əşya anbarına çevrilir, Qrete onun yeməyini ayağı ilə içəri itələyir.

Bir axşam Qrete kirayənişinlər üçün skripka çalır. Onlar tez darıxırlar, amma Qreqor sehrlənmiş kimi qonaq otağına sürünür:

War er ein Tier, da ihn Musik so ergriff? Ihm war, als zeige sich ihm der Weg zu der ersehnten unbekannten Nahrung.

Musiqi onu bu qədər sarsıdırdısa, məgər o heyvan idimi? Ona elə gəlirdi ki, həsrətində olduğu naməlum qidaya gedən yol önündə açılır.

Diqqət, spoyler: xülasənin qalanı sonluğu açır.

Kirayənişinlər onu görüb dərhal evdən çıxacaqlarını bildirirlər. Qrete valideynlərinə “bundan” qurtulmaq lazım olduğunu deyir, ata da onunla razılaşır. Qreqor yavaş-yavaş otağına qayıdır, Qrete isə Endlich! (Nəhayət!) deyə qışqıraraq qapını bağlayır. Qaranlıqda Qreqor ailəsini düşünür:

An seine Familie dachte er mit Rührung und Liebe zurück. Seine Meinung darüber, daß er verschwinden müsse, war womöglich noch entschiedener, als die seiner Schwester.

Ailəsini kövrək bir məhəbbətlə xatırladı. Yox olmalı olduğuna inamı, bəlkə də, bacısınınkından da qəti idi.

Dan yeri ağaranda ölür. Səhər xidmətçi qadın onu tapır; cənab Zamza Allaha şükür edir, kirayənişinləri evdən qovur, ailə həmin günü istirahətə ayırır. Üçü tramvayla şəhərdən kənara çıxır, daha kiçik bir mənzil haqqında danışır və Qretenin gözəl bir gənc qıza çevrildiyini görürlər. Son cümlə onundur:

Und es war ihnen wie eine Bestätigung ihrer neuen Träume und guten Absichten, als am Ziele ihrer Fahrt die Tochter als erste sich erhob und ihren jungen Körper dehnte.

Səfərin sonunda qızları hamıdan əvvəl ayağa qalxıb gənc bədənini gərəndə bu, onlara yeni arzularının və xoş niyyətlərinin təsdiqi kimi göründü.

Çevrilmə nə deməkdir

Qreqorun hesabına yaşayan ailə

Kafka çevrilmənin səbəbini heç vaxt izah etmir; onu maraqlandıran sonra baş verənlərdir. Qreqor evin çörəkvericisi idi və hamı buna öyrəşmişdi. O, işləyə bilməyəndə ailənin birdən yığımı da, işi də, gücü də tapılır. Qreqor zəiflədikcə onlar güclənir və kitab onun ölümü ilə yox, ailənin günəşli gəzintisi ilə bitir.

“Er”, yoxsa “es”?

Alman dilində isimlərin üç cinsi var, bir varlığa er (o, kişi cinsi) və ya es (orta cins, yəni “şey”) demək olar. Azərbaycan dilində bircə “o” olduğu üçün bu fərq tərcümədə itir, amma almanca çox şey deyir. Müəllif Qreqordan həmişə er deyə bəhs edir. Qrete isə ondan qurtulmağı tələb edəndə es deyir: Weg muß es (O şey getməlidir). Sonra təlaş içində yenə er-ə qayıdır: er fängt schon wieder an! (yenə başladı!). Xidmətçi qadın meyiti tapanda es ist krepiert deyir; bu fel heyvanlar üçün işlənir, bizim “gəbərib” kimi. Adlar da dəyişir: əvvəlcə prokurist Qreqora “Herr Samsa” deyə müraciət edir; Qreqor öləndən sonra müəllif onun valideynlərini cənab və xanım Zamza adlandırır, Qreqorun adı isə kitabdan silinir.

Bədəndən əvvəl iş

Çevrilən kimi Qreqorun ilk düşündüyü qatar və müdiri olur. Kafka iş həyatının çoxunu bir sığorta idarəsində keçirib, yazılarını gecələr yazırdı. Kitabın qara yumoru da bu toqquşmadan doğur: saysız ayaqları ilə rəisindən üzr istəyən adam.

Alman dili öyrənənlər üçün niyə ən yaxşı ilk klassikdir

Qısadır. Bizim nəşrdə təxminən 19 000 söz, üç hissə. Həftədə bir hissə oxusanız, bir aya bitirərsiniz.

Söz ehtiyatı gündəlikdir. Yataq otağı, qapı, yemək, pul, iş: Kafka inanılmaz bir hadisəni ən sadə sözlərlə danışır.

Qrammatikası əsl yazı dilidir. Hekayə bütün alman romanları kimi Präteritum keçmiş zamanında danışılır (erwachte, fand, lag). Cümlələr uzundur, amma qaydalıdır: hər budaq cümlədə fel sona gedir, bu da Azərbaycan dilində danışanlara tanış gələcək. Arzu bildirən Konjunktiv II də tez-tez qarşınıza çıxır: Wäre doch die Schwester hier gewesen! (Kaş bacısı burada olaydı!), Wenn er uns verstünde (Bizi başa düşsəydi).

Əvəzlikləri öyrədir. Qreqorun er ilə es arasında gedib-gəlməsini izləmək, bir romanın verə biləcəyi ən yaxşı alman əvəzlikləri dərsidir.

Bir qeyd: mətnimiz Kafkanın yazılışını saxlayır. İndiki dass və muss əvəzinə daß və muß görəcəksiniz, həmçinin Kasten (dolab) və Plafond (tavan) kimi bir neçə Avstriya sözü.

Alman dilində oxuyun

Çevrilmə əsərini saytımızda tam və pulsuz oxuya bilərsiniz, alman dilində və hər sətrin altında tərcümə ilə. Tətbiq və ya hesab lazım deyil. Növbəti kitabı seçmək üçün alman dilini öyrənmək üçün kitablar siyahımıza baxın.

Çevrilmə axıra qədər oxumaq üçün yetərincə qısa, unudulmayacaq qədər qəribə və orijinalda oxunacaq qədər sadədir; ona görə də alman dilində ilk klassik üçün ideal seçimdir. Learn German tətbiqimizdə «Çevrilmə» və daha dörd almandilli klassik tam mətnlə, hər sətrin altında tərcüməsi ilə var, bu kitabları oxumaq üçün lazım olan söz ehtiyatı və qrammatika dərsləri də. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.