İspan dilində pretérito və imperfecto fərqi: “-dı” və “-ırdı”
Pretérito nə baş verdiyini, imperfecto isə fonu və vərdişi deyir. “Yedim” və “yeyirdim” ilə müqayisə, açar sözlər, mənası dəyişən feillər və test.
İspan dilində iki sadə keçmiş zaman var və keçmişdən danışanda demək olar ki, hər cümlədə birini seçməli olursunuz. Qısaca: pretérito baş verib bitmiş hadisəni bildirir və hekayəni irəli aparır. Imperfecto isə fonu təsvir edir: o vaxt nə baş verirdi, nə adət idi, nə vaxt bitdiyi isə maraqlı deyil.
Azərbaycanlı öyrənən üçün yaxşı xəbər budur ki, bu fərq bizə yad deyil. Biz də “yedim” və “yeyirdim” deyirik. Şühudi keçmiş (-dı) çox vaxt pretérito ilə, “-ırdı” forması (məktəbdə “indiki zamanın hekayəsi” deyə öyrəndiyimiz forma) və “-ardı” forması isə imperfecto ilə üst-üstə düşür. Fərqlər isə bir neçə yerdə özünü göstərir, onlara aşağıda baxacağıq.
Qısa cədvəl
| Pretérito | Imperfecto | |
|---|---|---|
| Nə edir | Bitmiş hadisəni bildirir | Fonu və ya vərdişi təsvir edir |
| Bizdə çox vaxt | -dı: yedim, gəldi | -ırdı, -ardı: yeyirdim, yeyərdim |
| Bir dəfəlik hadisə | Ayer comí paella. (Dünən paelya yedim.) | |
| Vərdiş | De niño comía paella los domingos. (Uşaq vaxtı bazar günləri paelya yeyərdim.) | |
| Davam edən iş | Comía cuando sonó el teléfono. (Telefon çalanda yemək yeyirdim.) | |
| Saat, yaş, hava | Eran las ocho. Tenía diez años. Llovía. (Saat səkkiz idi. On yaşında idim. Yağış yağırdı.) |
Pretérito nə vaxt işlənir
Müəyyən vaxtda bitmiş hadisə. Ayer llamé a mi madre. (Dünən anama zəng etdim.)
Ardıcıl hadisələr. Me levanté, me duché y salí. (Durdum, duş qəbul etdim və çıxdım.) Hər feil hekayəni bir addım irəli aparır.
Başlayan və ya bitən bir şey. La película empezó a las nueve. (Film saat doqquzda başladı.)
Bağlanmış dövr. Viví en México tres años. (Meksikada üç il yaşadım.) Müddətin uzunluğu fərq etmir: dövr bitibsə və ona bütöv bir parça kimi baxırsınızsa, pretérito işlənir. Burada Azərbaycan dili də eyni şeyi edir: “üç il yaşadım”, “üç il yaşayırdım” yox.
Imperfecto nə vaxt işlənir
Keçmişdəki vərdiş və təkrarlanan işlər. Siempre íbamos a la playa en verano. (Yayda həmişə dənizə gedərdik.) Azərbaycan dilində “gedərdik” və ya “gedirdik” deyə bilirsinizsə, cavab imperfectodur.
Davam edən iş. Leía un libro. (Kitab oxuyurdum.)
Təsvir və fon. La casa era grande y tenía un jardín. (Ev böyük idi, bağı da var idi.)
Saat, yaş və hava. Eran las tres. Hacía frío. (Saat üç idi. Hava soyuq idi.)
Hiss və ruh halı. Estaba cansado y no quería salir. (Yorğun idim və çölə çıxmaq istəmirdim.)
Diqqət yetirin: “idi” ilə qurduğunuz təsvir cümlələri (böyük idi, yorğun idim, saat üç idi) demək olar ki, həmişə imperfecto tələb edir.
Tələ: bizim “-dı” həmişə pretérito deyil
Azərbaycan dilində vəziyyəti də “-dı” ilə deyə bilirik: “Yoruldum, çıxmaq istəmədim”. İspan dilində isə bu, iki fərqli şey ola bilər. Ruh halını, o anda davam edən vəziyyəti təsvir edirsinizsə, imperfecto lazımdır (estaba cansado, no quería). Vəziyyət məhz o anda başlayıb və ya dəyişibsə, pretérito işlənir. Aşağıdakı mənası dəyişən feillər məhz bu fərqə əsaslanır.
Əksinə də olur: “Hər gün futbol oynadım” bizdə qəribə səslənmir, amma vərdişdən danışırsınızsa, ispan dilində yalnız imperfecto işlənir: jugaba.
Hər ikisi bir cümlədə
Hekayədə ən çox rast gəlinən qəlib budur: davam edən iş (imperfecto) bir hadisə ilə (pretérito) kəsilir. Azərbaycan dili də burada eyni məntiqlə işləyir:
- Yo dormía cuando llegaste. (Sən gələndə yatırdım.)
- Caminábamos por el parque y de repente empezó a llover. (Parkda gəzirdik ki, birdən yağış yağmağa başladı.)
Bunu film kimi təsəvvür edin: imperfecto dekor və arxa fondakı musiqidir, pretérito isə qəhrəmanların həqiqətən etdikləri.
Açar sözlər
Bu sözlər seçimi bir tərəfə çəkir, amma məna həmişə siyahıdan üstündür.
- Pretérito: ayer (dünən), anoche (dünən axşam), el lunes pasado (keçən bazar ertəsi), de repente (birdən), una vez (bir dəfə), en 2010 (2010-cu ildə)
- Imperfecto: siempre (həmişə), todos los días (hər gün), a menudo (tez-tez), de niño (uşaq vaxtı), mientras (... -arkən), normalmente (adətən)
Mənası dəyişən feillər
Bəzi feillər iki zamanda fərqli şey deyir. Onları cüt-cüt öyrənməyə dəyər:
| Feil | Pretérito | Imperfecto |
|---|---|---|
| conocer | Conocí a Ana. Ana ilə tanış oldum. | Conocía a Ana. Ananı tanıyırdım. |
| saber | Supe la verdad. Həqiqəti öyrəndim, xəbər tutdum. | Sabía la verdad. Həqiqəti bilirdim. |
| querer | Quise llamarte. Sənə zəng etməyə cəhd etdim. | Quería llamarte. Sənə zəng etmək istəyirdim. |
| no querer | No quise ir. Getməkdən imtina etdim. | No quería ir. Getmək istəmirdim. |
| poder | Pude terminar. Qurtarmağı bacardım. | Podía terminar. Qurtara bilərdim (qurtardım, ya yox, məlum deyil). |
| tener | Tuve una idea. Ağlıma bir fikir gəldi. | Tenía una idea. Bir fikrim var idi. |
Burada Azərbaycan dili yaxşı bir işarə verir: pretérito formasını çox vaxt ayrı bir feillə tərcümə edirik (tanış oldum, xəbər tutdum, imtina etdim, bacardım), imperfectonu isə “-ırdı” ilə.
Özünüzü yoxlayın
Pretérito və ya imperfecto seçin, sonra aşağıda yoxlayın.
- Cuando era niño, ___ (jugar) al fútbol todos los días.
- Ayer ___ (comprar) un coche nuevo.
- ___ (ser) las diez de la noche.
- Mientras yo ___ (cocinar), mi hermano ___ (llegar).
- El año pasado ___ (viajar) a Perú.
- Mi abuela ___ (tener) ochenta años.
Cavablar: 1. jugaba (vərdiş). 2. compré (bitmiş hadisə). 3. Eran (saat). 4. cocinaba, llegó (fon, sonra onu kəsən hadisə). 5. viajé (bitmiş hadisə). 6. tenía (yaş).
Davam edin
Mənası dəyişən feillərdən ikisi ayrıca yazıya layiqdir: saber və conocer fərqi. Por və para üzərində də işləyirsinizsə, por və para fərqi yazımıza baxın.
Nə qədər çox hekayə oxusanız, seçim bir o qədər asanlaşır, çünki dekorla hadisə arasındakı fərqi hiss etməyə başlayırsınız. İspan dili kursumuz və Learn Spanish tətbiqimiz sizi söz ehtiyatı və qrammatikadan səviyyəyə uyğun mətnlərə, oradan da hər sətrin altında tərcüməsi olan tam klassiklərə qədər aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.