İpek Yolu'nda Arapça: Talas'tan Binbir Gece'ye

Talas'ta esir düşen bir Çinli, Çin limanlarındaki Arapça mezar taşları ve Binbir Gece: Arapça ile Çince 1.200 yıldır bu yolda buluşuyor.

Arapça · · 3 dk okuma

İpek Yolu denince akla genellikle kervanlar, kervansaraylar ve ipek gelir. Ama bu yol aynı zamanda dillerin de yoluydu. Arapça bu ağın bir ucunda konuşuluyordu ve Çinlilerle Arapların yolu 1.200 yılı aşkın bir süredir bu dil üzerinden kesişiyor. Bu hikâyenin bir kısmını Türkiye'de herkes tarih derslerinden hatırlar: Talas Savaşı.

Talas ve esir düşen yazar

Çin'in Tang hanedanı, Arap İmparatorluğu'na Dashi (大食) diyordu. 751'de Tang ordusuyla Arap ordusu Orta Asya'da, Talas yakınlarında karşı karşıya geldi ve Tang ordusu yenildi.

Savaşın pek bilinmeyen bir tanığı var: esir düşen Çinlilerden biri olan Du Huan. Du Huan Arapların hâkim olduğu topraklarda on yılı aşkın bir süre yaşadı, 762 civarında deniz yoluyla Guangzhou'ya döndü ve gördüklerini Jingxing Ji (Seyahatlerin Kaydı) adlı bir kitaba yazdı. Kitabın aslı kayboldu. Bugün elimizdeki bölümler, akrabası Du You'nun Tongdian adlı eserinde yaptığı alıntılar sayesinde yaşıyor. Bir Çinlinin Arap dünyasını kendi gözüyle anlattığı en eski kayıtlardan biri bu.

Aşağı yukarı aynı yıllarda, bugünkü Irak'ta, Basra'da İbnü'l-Mukaffa Hindistan'dan çıkıp İran üzerinden gelen bir masal kitabını Arapçaya çeviriyordu. Bu kitap Kelile ve Dimne'dir. Yani İpek Yolu'nun iki ucunda, aynı dönemde, dil ve kitap tarihinin iki önemli olayı yaşanıyordu. Kitabın hikâyesini ve Arapça bir bölümünü Kelile ve Dimne yazımızda bulabilirsiniz.

Geleneksel anlatıya göre kâğıt yapımı da bu savaştan sonra Semerkant'a, oradan da Arap dünyasına geçti. Bugün Arapça bir kitap okurken, bir anlamda Çin'den batıya yol almış bir buluşun üzerindeki yazıyı okuyorsunuz.

Deniz yolu ve Quanzhou

Song ve Yuan dönemlerinde çok sayıda Arap ve İranlı tüccar deniz yoluyla Çin'in Guangzhou ve Quanzhou limanlarına geldi. Quanzhou'da bugün hâlâ Arapça yazılı çok sayıda İslami mezar taşı korunuyor. Şehir 2021'de "Quanzhou: Song ve Yuan Çin'inde Dünya Deniz Ticaretinin Merkezi" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girdi. Şehrin müzelerinde taşlara kazınmış Arap harfleri görülüyor: Arapça öğrenirken ilk haftalarda tanıyacağınız harflerin ta kendisi.

Çin'in Binbir Gece'si

Ming ve Qing dönemlerinde Çince, Arap topraklarına çoğu zaman Tianfang (天方) diyordu. Binbir Gece Masalları'nın Çin'deki en bilinen adı da buradan geliyor: Tianfang Yetan, "Tianfang'ın gece masalları". Bu ad zamanla Çincede bir deyime dönüştü ve inanılmaz, uçuk bir söz için kullanılır oldu. Pek çok Çinli okurun Arap edebiyatıyla ilk tanışması, tıpkı bizdeki gibi, Ali Baba, Sinbad ve Alaaddin'le oldu. Sitemizdeki Binbir Gece okuma metni kitabın kendi hikâyesini sade bir Arapçayla anlatıyor.

Pekin Üniversitesi, 1946

Çin'de modern Arapça öğretimi genellikle 1946'dan başlatılır. O yıl Pekin Üniversitesi'nin Doğu Dilleri bölümünde ülkenin ilk üniversite düzeyindeki Arapça programı açıldı. Programın başında âlim Ma Jian vardı. Ma Jian daha sonra Kur'an'ı da Çinceye çevirdi. O günden beri Arapça bölümü açan Çin üniversitelerinin sayısı arttı ve bu bölümler çevirmen, diplomat ve dış ticaret uzmanı yetiştiriyor.

Bugün Arapça öğrenene ne söylüyor?

  • Arapça, Birleşmiş Milletler'in altı resmî dilinden biri ve Arap Birliği'nin 22 üyesinin dili. Bu ülkelerin Çin'le ticari ve kültürel bağları da her geçen yıl güçleniyor.
  • Tarih iyi bir başlangıç noktası. Talas, Kelile ve Dimne, Binbir Gece: bu konuların her biri, Arapça öğrenirken konuşmak ve okumak için hazır birer başlık. Sitemizdeki tarih ve toplum ile Arap kültürü kelime listeleri tam bu konular için.
  • Türkçe konuşan biri bu yolun ortasında duruyor. Kapaktaki iki kelime bile tanıdık: tarik (yol) ve harir (ipek) Osmanlı Türkçesinden tanıdığımız Arapça kelimeler. Türkçede binlerce Arapça kelime var. Hangilerinin işinize yarayıp hangilerinin sizi yanılttığını Türkçedeki Arapça kelimeler yazımızda topladık. Dilin zor yanlarını ise Arapça öğrenmek zor mu ve Arapça ne kadar sürede öğrenilir yazılarımızda anlattık.

Nereden başlamalı?

İşe harflerle başlayın. Sitemizdeki Arap alfabesi sayfasında 28 harf ve harekeler bir arada. Nasıl çalışacağınızı Arap alfabesi nasıl öğrenilir yazımızda anlattık. Ardından dil bilgisi derslerimize ve seslendirilmiş kelime listelerimize geçebilirsiniz. Hiçbiri üyelik istemiyor.

Learn Arabic uygulamamız harflerle başlıyor; 18 dil bilgisi dersinin ve seviyeli okumaların sonunda Kelile ve Dimne gibi klasikleri aslından okuyabiliyorsunuz. Uygulama 1 Aralık'ta App Store ve Google Play'de çıkıyor. Çıktığı gün haber almak için bekleme listesine katılın.

Learn Arabic 1 Aralık'ta çıkıyor

Uygulama neredeyse hazır. Arap alfabesini sıfırdan öğrenecek, dil bilgisini adım adım çalışacak, 2.500'ü aşkın kelimeyi dinleyerek ezberleyecek, sonunda Halil Cibran'ın Kırık Kanatlar'ı gibi klasikleri aslından okuyacaksınız. E-posta adresinizi bırakın, uygulama çıktığı gün size haber verelim.

Sadece uygulama çıktığında tek bir e-posta göndereceğiz, o kadar.