Halil Cibran'ın Kırık Kanatlar'ını Arapça Okumak

Halil Cibran'ın en bilinen kitabı Ermiş (The Prophet) İngilizce yazıldı. Kırık Kanatlar ise Arapça yazdığı bir roman: الأجنحة المتكسرة al-Ajniha al-Mutakassira. Kısa, duygusal ve tekrarlarla dolu dili sayesinde Arapça öğrenen biri için okunabilecek ilk romanlardan.

Cibran ve Kırık Kanatlar

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Cibran 1883'te Lübnan'da, Bişerri'de doğdu ve 1931'de öldü. Hayatının büyük kısmını Amerika'da geçirdi. Kırık Kanatlar 1912'de New York'ta yayımlandı.

Hikaye Beyrut'ta geçiyor. Anlatıcı on sekiz yaşında bir genç. Babasının eski dostu Faris Kerame'nin evinde onun tek kızı Selma ile tanışıyor ve ona aşık oluyor. Ama şehrin güçlü piskoposu Bulus Galib, Selma'yı yeğeni Mansur Bey'e istiyor. Kızın güzelliği ya da ruhu için değil, babasının serveti için. Selma bu evliliğe mecbur kalıyor ve hikaye kötü bitiyor. Ansiklopedi, Cibran'ın bu romanda Beyrut'ta sevdiği bir kıza duyduğu hislerden beslendiğini de not ediyor.

Kitap kısa: uygulamadaki Arapça metin yaklaşık 16.000 kelime, yani ölçtüğümüz altı Arap klasiğinin en kısası.

Dili nasıl?

Cibran'ın Arapçası, düz anlatımdan çok şiirsel nesir. Ansiklopedi bu üslubu tekrarlar, benzetmeler, karşıtlıklar ve akıcılıkla tanımlıyor. Öğrenci için bunun iki yüzü var:

• Zor yanı: cümleler uzun. Açılış bölümünde cümle başına ortalama 36 kelime saydık. Kelime hazinesi de soyut: ruh, güzellik, hüzün, özlem.
• Kolay yanı: aynı kelimeler ve kalıplar sürekli dönüyor. Saydık: الحب al-hubb (aşk) kitapta 51 kez, روح rûh (ruh) ekleri ve türevleriyle 60'tan fazla kez geçiyor. Türkçe konuşan biri bunların bir kısmını zaten tanıyor: ruh, cennet ve muhabbet kelimesindeki hubb.

Tek başına, sözlüksüz okumak için B2 civarı gerekiyor. Her satırın altında çeviri varsa B1 seviyesinde başlanabilir.

Açılış paragrafı

Romanın ilk cümleleri, uygulamadaki metinden aynen:

كنت في الثامنة عشرة عندما فتح الحب عيني بأشعته السحرية، ولمس نفسي لأول مرة بأصابعه النارية. وكانت سلمى كرامة المرأة الأولى التي أيقظت روحي بمحاسنها، ومشت أمامي إلى جنة العواطف العلوية، حيث تمر الأيام كالأحلام وتنقضي الليالي كالأعراس.

Türkçesi:

On sekiz yaşındaydım; aşk, büyülü ışınlarıyla gözlerimi açtığında ve ruhuma ateşten parmaklarıyla ilk kez dokunduğunda. Selma Kerame, güzellikleriyle ruhumu uyandıran ve önümde yürüyerek beni yüce duyguların cennetine götüren ilk kadındı. Orada günler rüyalar gibi geçer, geceler düğünler gibi sona erer.

Kelime kelime

İlk cümleyi parçalara ayıralım. Harekeleri biz ekledik, kitaptaki metin harekesiz.

Arapça	Okunuşu	Anlamı	Türkçede tanıdık
كُنْتُ	kuntu	idim
فِي الثَّامِنَةَ عَشْرَةَ	fi th-thâminata 'aşrata	on sekiz yaşında
عِنْدَمَا	'indamâ	-dığında
فَتَحَ	fataha	açtı	fetih
الحُبُّ	al-hubbu	aşk, sevgi	muhabbet, habip
عَيْنَيَّ	'aynayya	(iki) gözümü	ayn
بِأَشِعَّتِهِ	bi-aşi''atihi	ışınlarıyla	şua
السِّحْرِيَّة	as-sihriyya	büyülü	sihir
لَمَسَ	lamasa	dokundu
نَفْسِي	nafsî	ruhumu, benliğimi	nefis
لِأَوَّلِ مَرَّةٍ	li-awwali marratin	ilk kez	evvel
بِأَصَابِعِهِ	bi-asâbi'ihi	parmaklarıyla
النَّارِيَّة	an-nâriyya	ateşten	nar (Osmanlıcada ateş)

Bu kısa cümlede bile birkaç dil bilgisi konusu var:

• Şemsi ve kameri harfler. الثَّامِنَة, السِّحْرِيَّة ve النَّارِيَّة kelimelerinde ل okunmuyor, الحُبّ kelimesinde okunuyor. Neden olduğunu şemsi ve kameri harfler yazımızda anlattık.
• İkil. عَيْنَيَّ "iki gözüm" demek. Arapçada çift olan şeyler için ayrı bir biçim var: ikil dersimiz.
• Sıfat uyumu. أَشِعَّة (ışınlar) kırık çoğul ve dişil sayılıyor, bu yüzden sıfatı السِّحْرِيَّة da dişil. Bunun kuralları sıfat uyumu dersimizde.
• Bitişik zamirler. ـهِ "onun", ـي "benim": أَصَابِعِهِ "onun parmakları", نَفْسِي "benim ruhum". Bkz. bitişik zamirler.

Nasıl okumalı?

Cibran'ı ilk okuyuşta her imgeyi çözmeye çalışmayın. Önce hikayeyi takip edin: kim kimi seviyor, kim engel oluyor, ne oluyor. Şiirsel cümleler ikinci okumada açılıyor. Uzun cümleleri bölmek için و (ve) ve فـ (ve hemen) bağlaçlarına dikkat edin, cümle çoğu zaman bunlarla parçalara ayrılıyor.

Cibran'ın daha kısa parçalardan oluşan Bir Gözyaşı ve Bir Gülümseme kitabı da var, bir parçayı tek oturuşta bitirebilirsiniz. Diğer kitaplarla karşılaştırma için Arapça öğrenmek için kitap önerileri yazımıza bakın.

Kitabın tanıtımına Kırık Kanatlar sayfamızdan ücretsiz ulaşabilirsiniz.

Learn Arabic uygulamamızda Kırık Kanatlar, her satırının altında çevirisiyle yer alıyor. Uygulama 1 Aralık'ta App Store ve Google Play'de çıkıyor. Selma'nın hikayesini Cibran'ın kendi Arapçasıyla okumak isterseniz bekleme listesine katılın, çıktığı gün haber verelim.