Cübran Xəlil Cübranın “Qırılmış qanadlar”ını ərəbcə oxumaq
Cübranın 1912-ci ildə çıxan romanı “əl-Əcnihə əl-Mütəkəssirə”: süjet, qəhrəmanlar, dilinin çətinliyi və açılış sətirləri tərcüməsi ilə.
Cübran Xəlil Cübranın ən məşhur kitabı “Peyğəmbər” ingilis dilində yazılıb. “Qırılmış qanadlar” (الأجنحة المتكسرة, al-Acniha al-Mutakassira) isə onun ərəb dilində yazdığı qısa romandır, 1912-ci ildə Nyu-Yorkda, “Peyğəmbər” onu məşhurlaşdırmazdan illər əvvəl çıxıb. Beyrutda bir gənc Səlma Kəraməyə aşiq olur, pul, bir yepiskopun hərisliyi və zorla evlilik onları ayırır. Kitabxanamızdakı ərəb klassiklərinin ən qısasıdır və ərəb dili öyrənənlərə ilk olaraq məhz onu tövsiyə edirik.
Cübran 1883-cü ildə Livanda, Bşerri kəndində doğulub, 1931-ci ildə vəfat edib, ömrünün çox hissəsini Amerikada keçirib.
Süjet
Hekayəçi on səkkiz yaşındadır və Beyrutda yaşayır. Bir dostu onu varlı və mehriban qoca Faris əfəndi Kəramənin evinə aparır. Orada Farisin qızı Səlma ilə tanış olur və ona vurulur. Səlma da onu sevir.
Sonra yepiskop Bulus Ğalib Səlmanın atasını yanına çağırır. Yepiskop Səlmanı, daha doğrusu atasının sərvətini, qardaşı oğlu Mənsur bəy Ğalib üçün istəyir. Faris ona “yox” deyə bilmir. Səlmanı atasının var-dövlətinə göz dikən bu adama ərə verirlər.
Diqqət: bu bölmənin qalanı sonluğu açır.
İki aşiq ayda bir dəfə şəhər kənarındakı köhnə məbəddə gizlicə görüşür. Sonra bu görüşlər üzə çıxır və Səlma ərinin evindən çıxa bilmir. Evliliyinin beşinci ilində uşaq doğur, həm özü, həm də körpəsi ölür. Son səhifələrdə hekayəçi onun məzarı başında tək dayanır, qəbirqazan ona deyir ki, ata, qız və uşaq indi eyni torpaqda yatır.
Ad haradan gəlir
Bunu Səlma özü deyir. Vidalaşanda pıçıltı ilə bir dua edir, bu dua kitabda sonra yenə qayıdır:
أشفق يا رب وشدد جميع الأجنحة المتكسرة.
Rəhm et, ya Rəbb, və bütün qırılmış qanadlara güc ver.
Qırılmış qanadlar həm Səlmanındır, həm hekayəçinin, həm də məhəbbətini güclülərin əzdiyi hər kəsin.
Kitab necə başlayır
İlk sətirlər bütün kitabın ahəngini müəyyən edir:
كنت في الثامنة عشرة عندما فتح الحب عيني بأشعته السحرية، ولمس نفسي لأول مرة بأصابعه النارية.
On səkkiz yaşımda idim ki, məhəbbət sehrli şüaları ilə gözlərimi açdı və odlu barmaqları ilə ilk dəfə ruhuma toxundu.
وكانت سلمى كرامة المرأة الأولى التي أيقظت روحي بمحاسنها، ومشت أمامي إلى جنة العواطف العلوية، حيث تمر الأيام كالأحلام وتنقضي الليالي كالأعراس.
Səlma Kəramə gözəlliyi ilə ruhumu oyadan və önümcə uca hisslərin cənnətinə yeriyən ilk qadın idi. Orada günlər yuxu kimi keçir, gecələr toy kimi başa çatır.
Bir neçə səhifə sonra Cübran öz hekayəsini hamının hekayəsinə çevirir:
لكل فتى سلمى تظهر على حين غفلة في ربيع حياته، وتجعل لانفراده معنى شعريا، وتبدل وحشة أيامه بالأنس، وسكينة لياليه بالأنغام.
Hər gəncin həyatının baharında qəfildən peyda olan bir Səlması var: onun tənhalığına şeir mənası verir, günlərinin vəhşətini ünsiyyətə, gecələrinin sükutunu nəğməyə çevirir.
Bu sətirlər nə öyrədir
Birinci cümlədə Azərbaycan dilindən tanış olan sözlər az deyil. Hərəkələri biz əlavə etmişik, kitabda mətn hərəkəsizdir.
| Ərəbcə | Oxunuşu | Mənası | Bizdə tanış |
|---|---|---|---|
| كُنْتُ | kuntu | idim | |
| فِي الثَّامِنَةَ عَشْرَةَ | fi th-thāminata 'aşrata | on səkkiz yaşında | |
| عِنْدَمَا | 'indamā | ...anda, ...dıqda | |
| فَتَحَ | fataha | açdı | fəth |
| الحُبُّ | al-hubbu | məhəbbət, sevgi | məhəbbət, həbib |
| بِأَشِعَّتِهِ | bi-aşi''atihi | şüaları ilə | şüa |
| السِّحْرِيَّة | as-sihriyya | sehrli | sehr |
| نَفْسِي | nafsī | ruhumu, varlığımı | nəfs |
| لِأَوَّلِ مَرَّةٍ | li-awwali marratin | ilk dəfə | əvvəl |
| النَّارِيَّة | an-nāriyya | odlu | |
| كَالأَحْلَام | kal-ahlām | yuxular kimi |
Bir neçə qrammatika mövzusu da gözə dəyir:
- Şəmsi və qəməri hərflər. الثَّامِنَة, السِّحْرِيَّة və النَّارِيَّة sözlərində ل oxunmur, الحُبّ sözündə oxunur. Səbəbini şəmsi və qəməri hərflər yazımızda izah etmişik.
- Yaş. Yaşlar qadın cinsində sıra sayı ilə deyilir: fi th-thāminata 'aşrata.
- Bitişik söz. كَـ (ka-, kimi) sözə yapışır: كالأحلام, “yuxular kimi”.
- “Var” feili yoxdur. لكل فتى (li-kulli fatan) hərfən “hər gəncə” deməkdir. Ərəb dilində “sahib olmaq” feili yoxdur, əvəzində لِـ (li-, üçün) və ya عِنْدَ ('inda, yanında) işlədilir. Azərbaycan dilindəki “mənim kitabım var” quruluşu da feilsizdir, ona görə bu məntiq bizə yad deyil.
Ərəbcəsi nə qədər çətindir?
Göründüyündən asandır. Tətbiqimizdəki altı klassikin ən qısasıdır, təxminən 16 200 söz. XX əsrin əvvəllərinin ədəbi ərəb dilində yazılıb, yəni qrammatikasının çoxu bu gün öyrəndiyiniz qrammatikadır. Söz ehtiyatı kiçik bir dünya ətrafında fırlanır: məhəbbət, ruh, təbiət, gecə, göz yaşı, ev və ailə. Bu sözlərlə dəfələrlə qarşılaşacaqsınız.
Müasir romandan çətindir. Cübran uzun, musiqili cümlələrlə, bənzətmə və cütlərlə yazır: “günlər yuxu kimi, gecələr toy kimi”. Bəzi sözlər gündəlik yox, ədəbi sözlərdir: محاسن (mahāsin, gözəlliklər, məziyyətlər) və ya العلوية (al-'ulwiyya, uca, səmavi). Demək olar ki, hər ərəb kitabı kimi, bu da hərəkəsiz çap olunur.
Orta səviyyədən, mətnin yanında tərcümə ilə başlamağı tövsiyə edirik. Hərəkəsiz sadə səviyyəli hekayəni oxuya bilirsinizsə, lüğətin köməyi ilə bu romanı da sınaya bilərsiniz. İlk dəfə oxuyanda hər obrazı açmağa çalışmayın: əvvəl süjeti izləyin, kim kimi sevir, kim mane olur, sonda nə olur. Şeirli cümlələr ikinci oxunuşda açılır.
Ərəbcə oxuyun
Bundan sonra nə oxumaq barədə ərəb dilini öyrənmək üçün kitablar yazımıza baxın. Hələ hərfləri öyrənirsinizsə, ərəb əlifbasını necə öyrənmək olar yazısından başlayın.
Learn Arabic tətbiqimizdə “Qırılmış qanadlar” orijinalda, tərcüməsi ilə var. Yanında Cübranın “Bir göz yaşı və bir təbəssüm” kitabı, daha dörd klassik, onlara çatmaq üçün lazım olan qrammatika və söz ehtiyatı da var. Tətbiq 1 dekabrda çıxır: gözləmə siyahısına qoşulun, qoy ilk ərəbcə kitabınız Səlmanın hekayəsi olsun.
Learn Arabic arrives on 1 December
The app is almost ready: the Arabic alphabet from scratch, grammar, over 2,500 words with audio and classics such as Gibran's The Broken Wings in the original. Leave your email and we'll let you know the day it's out.
One email when the app is out. Nothing else.
