Rus dili çətindirmi? Azərbaycan dilli öyrənən üçün nə asan, nə çətindir

Bəli, rus dili çətin dildir, amma Azərbaycan dilli öyrənən üçün çox vaxt elan edildiyi qədər çətin deyil. Hal sistemi anlayışı, səslərin çoxu və onlarla gündəlik söz sizə artıq tanışdır. Əsl vaxt aparan şeylər başqa yerdədir: Azərbaycan dilində olmayan qrammatik cins, feilin növü, hərəkət feilləri və heç bir qaydaya tabe olmayan vurğu.

Bir çox oxucumuzun vəziyyəti də xüsusidir. Azərbaycanda rus dilini uşaqlıqdan eşidənlər, rus bölməsində oxuyanlar, ailədə rus dilində danışanlar az deyil. Belə insanlar adətən hər şeyi başa düşür, amma danışanda sonluqlarda büdrəyir. Bu yazı həm sıfırdan başlayanlar, həm də “başa düşürəm, amma danışa bilmirəm” deyənlər üçündür.

FluenTech-in qurucusu rus dilini ana dili türkcə olan biri kimi öyrənib və Duolingo ilə başlanğıc səviyyədə ilişib qalıb. Türkdilli öyrənən üçün çətinliyin harada olduğunu təcrübədən bilirik.

Rəqəmlər nə deyir

Ən çox istinad edilən çətinlik cədvəli ABŞ Dövlət Departamentinindir, o, diplomatlarını xarici dillərə hazırlayır. Onların məlumatına görə rus dili III kateqoriyadadır: peşəkar səviyyəyə çatmaq üçün təxminən 44 həftə və 1012 saat dərs. Müstəqil işlə birlikdə bu, təxminən 1760 saat edir.

Amma bu rəqəmlər ana dili ingilis dili olanlar üçün hesablanıb. Azərbaycan dilli üçün belə rəsmi cədvəl yoxdur. Çətinliyin bir hissəsi sizin üçün daha az, bir hissəsi isə başqa cür olacaq.

Sizin üçün asan olanlar

Hal anlayışı. İngilis dilli öyrənən sözün sonunun niyə dəyişdiyini anlamağa uzun vaxt sərf edir. Siz isə hər gün altı hal işlədirsiniz: kitab, kitabın, kitaba, kitabı, kitabda, kitabdan. Rus dilində də altı hal var. Fikir tanışdır, sadəcə sonluqlar və onların işlənmə yerləri fərqlidir.

Səslər. Bir çox rus səsi Azərbaycan dilində də var: Ж (j), Ш (ş), Ч (ç), Х (x). İngilis dillilərə ən çətin gələn Ы səsi isə bizim ı səsimizə çox yaxındır: мы (biz), ты (sən), сыр (pendir).

Kiril əlifbası. 1939-cu ildən 1991-ci ilə qədər Azərbaycan dili də kiril əlifbası ilə yazılırdı, ona görə yaşlı nəsil bu hərfləri tanıyır. Gənclər üçün də iş bir neçə günlükdür: 33 hərfin çoxu ya tanışdır, ya tez yadda qalır. Yalançı dostlara diqqət edin: В “v”, Н “n”, Р “r”, С “s”, У “u” oxunur. Rus əlifbası səhifəmiz hər hərfi səsi ilə göstərir.

Tanış sözlər. Rus dilindən keçmiş sözlər gündəlik dilimizdə çoxdur: стол (stol), стул (stul), завод (zavod), машина (maşın), помидор (pomidor). Beynəlxalq sözlər də kiril hərflərini öyrənən kimi özünü göstərir: телефон, университет, проблема.

Artikl yoxdur, indiki zamanda “olmaq” yoxdur. Я студент “mən tələbəyəm” deməkdir, hərfi mənada “mən tələbə”. Bizdə də şəkilçi ilə qısa həll olunur, rus dilində isə heç şəkilçi də lazım deyil.

Vaxt aparanlar

Cins

Azərbaycan dilində “o” həm kişi, həm qadın, həm də əşya üçündür. Rus dilində isə hər ismin cinsi var və bu, cümlənin hər yerinə yayılır:

• новый дом (yeni ev), новая книга (yeni kitab), новое окно (yeni pəncərə)
• он читал (o oxuyurdu, kişi), она читала (o oxuyurdu, qadın)

Keçmiş zamanda feil belə cinsə görə dəyişir. Azərbaycan dilli öyrənənlərin ən çox etdiyi səhv də elə budur: qadın я читал deyir, yaxud sifəti isimlə uzlaşdırmır.

Hallar: tanış fikir, fərqli işlənmə

Azərbaycan dilində hal şəkilçisi bütün isimlər üçün eynidir, yalnız ahəng qanununa görə dəyişir. Sifət isə heç dəyişmir: “yeni kitabda”. Rus dilində sonluq ismin cinsindən və növündən asılıdır, sifət də onunla birlikdə dəyişir: в новой книге. Üstəlik hallar həmişə bizimkilərlə üst-üstə düşmür:

Rus halı	Nümunə	Azərbaycan dilində
Adlıq	Это книга.	Bu, kitabdır.
Təsirlik	Я читаю книгу.	Kitabı oxuyuram.
Yiyəlik	У меня нет книги.	Kitabım yoxdur.
Yönlük	Я рад этой книге.	Bu kitaba sevinirəm.
Alətlik	Я доволен этой книгой.	Bu kitabdan razıyam.
Ön söz halı	Мы говорим об этой книге.	Bu kitab haqqında danışırıq.

Diqqət edin: рад книге bizim yönlük halımıza düz uyğun gəlir, доволен книгой isə bizdə çıxışlıq halı ilə verilir. Ön söz halı da bizim yerlik halına yaxındır: в книге “kitabda”. Amma istiqamət bildirəndə в təsirlik halı ilə gəlir: в дом “evə”. Rus dili bunları şəkilçilərlə deyil, ön sözlərlə və sonluqlarla birlikdə ifadə edir.

Feilin növü

Rus feillərinin çoxu cüt-cüt gəlir. Biri hərəkətə proses kimi, digəri bitmiş nəticə kimi baxır:

• Я читал книгу. Kitabı oxuyurdum (və ya bir qismini oxudum).
• Я прочитал книгу. Kitabı oxuyub qurtardım.

Azərbaycan dilində bu fərqi şəkilçi və köməkçi feillərlə veririk, rus dilində isə hər dəfə cütdən birini seçmək lazımdır. Bu, çox oxumaq və eşitmək tələb edir.

Hərəkət feilləri

Bizdə “getmək” bir feildir. Rus dilində piyada və nəqliyyatla getmək ayrı feillərdir, bir istiqamətə getmək və gedib-gəlmək də ayrıdır: идти və ходить piyada, ехать və ездить nəqliyyatla. Önşəkilçilər əlavə olunanda sayı artır. Bu mövzu demək olar ki, hamını bir müddət yorur.

Vurğu

Azərbaycan dilində vurğu çox vaxt son hecaya düşür. Rus dilində isə istənilən hecaya düşə bilər, mətndə göstərilmir və mənanı dəyişə bilər: за́мок qala, замо́к isə qıfıldır. Vurğusuz “o” “a” kimi səslənir: молоко́ təxminən “məlako” deyilir. Burada qısa yol yoxdur, çoxlu dinləmək lazımdır.

Söz sırası və ön sözlər

Bizdə feil sonda gəlir, sözlər qoşmalarla bağlanır: “işdən sonra”, “kitab haqqında”. Rus dilində isə feil adətən mübtədanın arxasınca gəlir, ön sözlər də ismin qabağında durur: после работы, о книге. Cümləni ağlınızda tərsinə qurmağa öyrəşmək vaxt aparır.

“Başa düşürəm, amma danışa bilmirəm”

Rus dilini ətrafında eşidərək böyüyənlərin çoxu bu vəziyyətdədir. Səbəb aydındır: qulaq mənanı tutmağa öyrəşib, amma ağız sonluqları seçməyə öyrəşməyib. Burada ən çox kömək edən iki şeydir: qrammatikanı, xüsusən cinsi və halları, bir dəfə sistemli şəkildə qaydaya salmaq və çox oxumaq. Oxuyanda düzgün formalar yüzlərlə dəfə gözünüzün qabağından keçir. Oxumağın arxasında ciddi araşdırmalar dayanır.

Sıfırdan başlayanlar üçün isə ən çətin hissə çox vaxt ortadır: əsaslar bitəndən sonra, əsl mətnlərə qədər olan uzun yol. FluenTech-in qurucusu da məhz orada ilişib qalmışdı. Hazır olanda hansı rus klassikini əvvəl oxumalı yazımız yol göstərəcək.

Öyrənməyə dəyərmi?

Sizin üçün önəmli bir səbəbiniz varsa, bəli. İş, təhsil, ailə, səyahət və ya rus ədəbiyyatı: bu ölçüdə bir dil illər tələb edir, sizi irəli aparan da öz səbəbiniz olur. Çətin olması onu əlçatmaz etmir.

İndi pulsuz başlaya bilərsiniz: səsli söz siyahılarımız, ilk addımlar dərsi və tərcüməli rus kitabları, hesab açmadan. Rəsmi imtahana hazırlaşırsınızsa, TORFL bələdçimizə baxın.

Yönləndirilmiş bir yol istəyirsinizsə, Learn Russian tətbiqimiz əlifbadan başlayıb səviyyəyə uyğun mətnlərdən keçərək hər sətrin altında tərcüməsi olan tam klassiklərə qədər aparır. Tətbiqi yükləmək pulsuzdur, bəzi kitablar və əlavə məzmun üçün öyrənərkən qazandığınız almazlar və ya Premium lazımdır.