Il fu Mattia Pascal

Una delle poche cose, anzi forse la sola ch’io sapessi di certo era questa: che mi chiamavo Mattia Pascal. E me ne approfittavo.

Een van de weinige dingen, of misschien wel het enige, dat ik zeker wist, was dit: dat mijn naam Mattia Pascal was. En daar maakte ik handig gebruik van.

Ogni qual volta qualcuno de’ miei amici o conoscenti dimostrava d’aver perduto il senno fino al punto di venire da me per qualche consiglio o suggerimento, mi stringevo nelle spalle, socchiudevo gli occhi e gli rispondevo:

Wanneer een van mijn vrienden of kennissen zo van de wereld leek dat hij of zij bij mij om advies of een suggestie kwam vragen, haalde ik mijn schouders op, sloot mijn ogen en antwoordde:

— Io mi chiamo Mattia Pascal.

— Mijn naam is Mattia Pascal.

— Grazie, caro. Questo lo so.

— Dank je wel, lieverd. Dat weet ik.

— E ti par poco?

—En vindt u dat weinig?

Non pareva molto, per dir la verità, neanche a me. Ma ignoravo allora che cosa volesse dire il non sapere neppur questo, il non poter più rispondere, cioè, come prima, all’occorrenza:

Het leek me eerlijk gezegd ook niet veel. Maar ik wist toen nog niet wat het betekende om dit niet eens te weten, om niet langer, zoals voorheen, antwoord te kunnen geven wanneer dat nodig was:

— Io mi chiamo Mattia Pascal.

— Mijn naam is Mattia Pascal.

Qualcuno vorrà bene compiangermi (costa così poco), immaginando l’atroce cordoglio d’un disgraziato, al quale avvenga di scoprire tutt’a un tratto che....

Sommigen zullen misschien medelijden met me hebben (het kost immers zo weinig), en zich het afschuwelijke verdriet voorstellen van een ongelukkige man die plotseling ontdekt dat...

sì, niente, insomma: nè padre, nè madre, nè come fu o come non fu; e vorrà pur bene indignarsi (costa anche meno) della corruzione dei costumi, e de’ vizii, e della tristezza dei tempi, che di tanto male possono esser cagione a un povero innocente.

Ja, kortom niets: noch vader, noch moeder, noch hoe hij was of niet was; en hij zal zich ongetwijfeld verontwaardigd willen uiten (dat kost nog minder) over de corruptie van de gebruiken, de ondeugden en de droefheid van de tijd, die zoveel leed kunnen veroorzaken bij een arme onschuldige.

Ebbene, si accomodi. Ma è mio dovere avvertirlo che non si tratta propriamente di questo.

Kom binnen. Maar het is mijn plicht u te waarschuwen dat het hier niet helemaal om draait.

Potrei qui esporre, di fatti, in un albero genealogico, l’origine e la discendenza della mia famiglia e dimostrare come qualmente non solo ho conosciuto mio padre e mia madre, ma e gli antenati miei e le loro azioni, in un lungo decorso di tempo, non tutte veramente lodevoli.

Ik zou hier in feite een stamboom kunnen opstellen, de oorsprong en afstamming van mijn familie, en aantonen hoe ik niet alleen mijn vader en moeder kende, maar ook mijn voorouders en hun daden gedurende een lange periode, waarvan niet alles even prijzenswaardig was.

E allora?

En wat dan nog?

Ecco: il mio caso è assai più strano e diverso; tanto diverso e strano che mi faccio a narrarlo.

Kijk, mijn geval is veel vreemder en anders; zo anders en vreemd dat ik me genoodzaakt voel het te vertellen.

Fui, per circa due anni, non so se più cacciatore di topi che guardiano di libri nella biblioteca che un Monsignor Boccamazza, nel 1803, volle lasciar morendo al nostro Comune.

Gedurende ongeveer twee jaar weet ik niet zeker of ik meer een muizenvanger dan een boekhouder was in de bibliotheek die monseigneur Boccamazza bij zijn overlijden in 1803 aan onze gemeente wilde nalaten.

È ben chiaro che questo Monsignore dovette conoscer poco l’indole e le abitudini de’ suoi concittadini; o forse sperò che il suo lascito dovesse col tempo e con la comodità accendere nel loro animo l’amore per lo studio.

Het is duidelijk dat deze monseigneur weinig kennis moet hebben gehad van de aard en gewoonten van zijn medeburgers; of misschien hoopte hij dat zijn nalatenschap, mettertijd en als de omstandigheden het toelieten, een liefde voor studie in hun ziel zou aanwakkeren.

Finora, ne posso rendere testimonianza, non si è acceso: e questo dico in lode de’ miei concittadini.

Tot nu toe kan ik bevestigen dat het geen vlam heeft gevat, en dat zeg ik ter ere van mijn medeburgers.

Del dono anzi il Comune si dimostrò così poco grato al Boccamazza, che non volle neppure erigergli un mezzobusto pur che fosse, e i libri lasciò per molti e molti anni accatastati in un vasto e umido magazzino, donde poi li trasse, pensate voi in quale stato, per allogarli nella chiesetta fuori mano di Santa Maria Liberale, non so per qual ragione sconsacrata.

De gemeente toonde zo weinig dankbaarheid jegens Boccamazza voor de gift dat ze zelfs geen halfportret van hem wilde ophangen en de boeken jarenlang opgestapeld liet liggen in een grote, vochtige loods, vanwaar ze ze vervolgens, in een staat waarin je je wel kunt voorstellen, naar de kleine, afgelegen kerk van Santa Maria Liberale bracht, die om de een of andere reden ontwijd was.

Qua li affidò, senz’alcun discernimento, a titolo di beneficio, e come sinecura, a qualche sfaccendato ben protetto il quale, per due lire al giorno, stando a guardarli, o anche senza guardarli affatto, ne avesse sopportato per alcune ore il tanfo della muffa e del vecchiume.

Hier vertrouwde hij ze, zonder enig onderscheidingsvermogen, als een gunst en een sinecure toe aan een goed beschermde nietsnut die, voor een paar lire per dag, door ernaar te kijken, of zelfs zonder ernaar te kijken, de stank van schimmel en bederf een paar uur zou verdragen.

Tal sorte toccò anche a me; e fin dal primo giorno io concepii così misera stima dei libri, sieno essi a stampa o manoscritti (come alcuni antichissimi della nostra biblioteca), che ora non mi sarei mai e poi mai messo a scrivere, se, come ho detto, non stimassi davvero strano il mio caso e tale da poter servire d’ammaestramento a qualche curioso lettore, che per avventura, riducendosi finalmente a effetto l’antica speranza della buon’anima di Monsignor Boccamazza, capitasse in questa biblioteca, a cui io lascio questo mio manoscritto, con l’obbligo però che nessuno possa aprirlo se non cinquant’anni dopo la mia terza, ultima e definitiva morte.

Dit lot trof mij ook; en vanaf de eerste dag koesterde ik zo'n lage dunk van boeken, of ze nu gedrukt of in manuscriptvorm waren (zoals sommige zeer oude exemplaren in onze bibliotheek), dat ik nu nooit zou zijn begonnen met schrijven, als ik, zoals ik al zei, mijn situatie niet werkelijk vreemd had gevonden en als een les voor een nieuwsgierige lezer, die, als de oude hoop van wijlen monseigneur Boccamazza eindelijk vervuld zou zijn, toevallig deze bibliotheek zou tegenkomen, waaraan ik dit manuscript van mij nalaat, met de voorwaarde echter dat niemand het mag openen tot vijftig jaar na mijn derde, laatste en definitieve dood.

Giacchè, per il momento (e Dio sa quanto me ne duole), io sono morto, sì, già due volte, ma la prima per errore, e la seconda… sentirete.

Want voorlopig (en God weet hoeveel pijn het me doet) ben ik gestorven, ja, al twee keer, maar de eerste keer per ongeluk, en de tweede... daar hoor je nog wel van.