Passé composé czy imparfait? Jak wybrać, myśląc po polsku

Passé composé opisuje zdarzenia, które się wydarzyły i zakończyły, i popycha historię do przodu. Imparfait opisuje tło: to, co trwało, i to, co działo się regularnie, bez zaznaczania końca. Polak ma tu ogromną przewagę, bo ten podział bardzo przypomina nasz aspekt: zjadłem to zwykle j'ai mangé, a jadłem albo jadałem to zwykle je mangeais. Zwykle, ale nie zawsze, i właśnie te wyjątki opisujemy niżej.

Polski aspekt jako ściąga

Po polsku	Po francusku	Przykład
Czasownik dokonany: zadzwoniłem, przyszła	Passé composé	Hier, j'ai appelé ma mère. (Wczoraj zadzwoniłem do mamy.)
Niedokonany, czynność w toku: czytałem	Imparfait	Je lisais un livre. (Czytałem książkę.)
Niedokonany, nawyk: jeździliśmy, jadałem	Imparfait	L'été, nous allions toujours à la plage. (Latem zawsze jeździliśmy nad morze.)
Opis, pogoda, wiek, godzina	Imparfait	Il était huit heures. J'avais dix ans. Il pleuvait. (Była ósma. Miałem dziesięć lat. Padało.)

W większości zdań wystarczy więc zapytać się w myślach, czy po polsku użyjesz tu czasownika dokonanego, czy niedokonanego. Pułapki są dwie: zamknięte okresy i liczone powtórzenia, oraz czasowniki, które po polsku nie mają pary aspektowej, jak „być”.

Kiedy passé composé

Zakończone zdarzenie w konkretnym czasie. Le film a commencé à neuf heures. (Film zaczął się o dziewiątej.)

Ciąg zdarzeń, jedno po drugim. Je me suis levé, j'ai pris une douche et je suis sorti. (Wstałem, wziąłem prysznic i wyszedłem.) Każdy czasownik przesuwa akcję.

Zamknięty okres, nawet długi. J'ai habité à Lyon pendant trois ans. (Mieszkałem w Lyonie trzy lata.) To pierwsza pułapka: po polsku mówisz „mieszkałem”, czyli niedokonanym, ale dla Francuza okres jest zamknięty i traktowany jako jeden blok, więc passé composé. Długość nie ma znaczenia.

Powtórzenia, które liczysz. Je suis allé à Paris trois fois. (Byłem w Paryżu trzy razy.) Liczba razy zamyka sprawę w jeden fakt.

Ocena czegoś, co się skończyło. Le concert a été génial. (Koncert był świetny.) Po polsku „był” to jedyna forma, jaką mamy, więc aspekt nic nie podpowie. Ocena całości po fakcie to passé composé, opis w trakcie to imparfait.

Kiedy imparfait

Nawyki i powtarzane czynności. Enfant, je mangeais des crêpes le dimanche. (W dzieciństwie jadałem naleśniki w niedziele.) Jeśli po polsku pasuje „zwykle”, „zawsze” albo forma typu jadałem, chadzałem, to imparfait.

Czynność w toku. Je lisais quand le téléphone a sonné. (Czytałem, kiedy zadzwonił telefon.)

Opis i tło. La maison était grande et avait un jardin. (Dom był duży i miał ogród.)

Godzina, wiek, pogoda. Il était trois heures. Il faisait froid. (Była trzecia. Było zimno.)

Uczucia i stany. J'étais fatigué et je ne voulais pas sortir. (Byłem zmęczony i nie chciałem wychodzić.)

Oba czasy w jednym zdaniu

Najczęstszy wzór w opowiadaniu: czynność w toku (imparfait) przerywa zdarzenie (passé composé). Po polsku to dokładnie para niedokonany plus dokonany.

• Je dormais quand tu es arrivé. (Spałem, kiedy przyszedłeś.)
• Nous marchions dans le parc et soudain il a commencé à pleuvoir. (Spacerowaliśmy po parku i nagle zaczęło padać.)

Pomyśl o filmie: imparfait to scenografia i muzyka w tle, passé composé to to, co bohaterowie faktycznie robią.

Słowa podpowiedzi

Te słowa ciągną w jedną stronę, choć zawsze decyduje znaczenie.

• Passé composé: hier, l'année dernière, soudain, tout à coup, une fois, en 2010
• Imparfait: toujours, tous les jours, souvent, d'habitude, quand j'étais petit, pendant que

Czasowniki, które zmieniają znaczenie

Tu polski aspekt jest wręcz idealną ściągą, bo po polsku też używamy dwóch różnych czasowników:

Czasownik	Passé composé	Imparfait
connaître	J'ai connu Paul en 2015. Poznałem Paula w 2015 roku.	Je connaissais Paul. Znałem Paula.
savoir	J'ai su la vérité. Dowiedziałem się prawdy.	Je savais la vérité. Znałem prawdę.
vouloir	J'ai voulu t'appeler. Próbowałem do ciebie zadzwonić.	Je voulais t'appeler. Chciałem do ciebie zadzwonić.
pouvoir	J'ai pu finir. Udało mi się skończyć.	Je pouvais finir. Mogłem skończyć (nie wiadomo, czy skończyłem).
avoir peur	J'ai eu peur. Przestraszyłem się.	J'avais peur. Bałem się.

Słowo o avoir i être

Imparfait ma jeden zestaw końcówek dla wszystkich czasowników (-ais, -ais, -ait, -ions, -iez, -aient), więc łatwiej go utworzyć. Passé composé potrzebuje czasownika posiłkowego: większość czasowników łączy się z avoir (j'ai mangé), a czasowniki ruchu i zmiany stanu, takie jak aller, venir, arriver, partir, naître, mourir, oraz wszystkie zwrotne, z être (je suis allé, elle s'est levée). Pełną listę i zasady uzgadniania znajdziesz w naszej lekcji o passé composé i w lekcji o uzgadnianiu imiesłowu.

Sprawdź się

Wybierz passé composé albo imparfait, a potem sprawdź odpowiedzi poniżej.

1. Quand j'étais petit, je ___ (jouer) au foot tous les jours.
2. Hier, j'___ (acheter) une nouvelle voiture.
3. Il ___ (être) dix heures du soir.
4. Pendant que je ___ (cuisiner), mon frère ___ (arriver).
5. L'année dernière, nous ___ (voyager) au Canada.
6. Ma grand-mère ___ (avoir) quatre-vingts ans.

Odpowiedzi: 1. jouais (nawyk). 2. ai acheté (zakończone zdarzenie). 3. était (godzina). 4. cuisinais, est arrivé (tło, potem przerwanie). 5. avons voyagé (zakończone zdarzenie). 6. avait (wiek).

Ucz się dalej

Oba czasy mają osobne lekcje z tabelami odmiany i quizem: passé composé i imparfait. Jeśli mylą ci się savoir i connaître, zajrzyj do tekstu Savoir czy connaître? Ten sam problem ma hiszpański: zobacz Indefinido czy imperfecto?

Wybór staje się łatwiejszy z każdą przeczytaną historią, bo zaczynasz czuć różnicę między scenografią a akcją. Nasza aplikacja Learn French prowadzi od słownictwa i gramatyki przez teksty dopasowane do poziomu aż do pełnych klasyków z tłumaczeniem pod każdą linijką. Pobierzesz ją za darmo; niektóre książki i dodatkowe treści wymagają diamentów, które zdobywasz podczas nauki, albo Premium.